Innholdsfortegnelse for 04 April 2019 i Finweek - Afrikaans

as die ligte ’n paar weke lank aan bly, is dit regtig nogal maklik om te vergeet dat ons land ernstige kragtoevoerprobleme ervaar. Dan kondig Eskom skielik een oggend fase 2-of fase 4-beurtkrag aan, en die werklikheid tref ons weer. By die werk hou kragopwekkers die meeste van die rekenaars en hier en daar ’n paar van die ligte aan. Koerante plaas stories oor Eskom weer op hul voorblaaie, en rubriekskrywers herinner ons in volle besonderhede presies hoe sleg die krisis is. En hoe lank ons kan verwag dat dit waarskynlik sal voortduur. Kom ek deel ’n ironiese storie. Dis iets waaraan ek dikwels dink in daardie oomblik wat die kantoorligte uitgaan (en voor die kragopwekker inskop). ’n Paar jaar gelede het ek by ’n landboutydskrif gewerk. Ek en die…

“ONS SAL SO BELAGLIK LYK SOOS DIE REPUBLIKEINE TYDENS DIE OBAMA-ADMINISTRASIE ASONS VOORT-GAAN OP ’N PAD OM VIR ’N STAAT VAN BESKULDIGINGTE VRA AS DAAR GEEN GRONDE VOOR IS NIE.” – Colin Strother, politieke konsultant van die Demokrate, nadat die spesiale raadgewer Robert Mueller’n verslag uitgereik het dat geen bewyse gevind kon word van samespanning in die verkiesing van 2016 tussen DonaldTrump, Amerikaanse president, en Rusland nie, soos aangehaal in Business Day. William Barr, prokureurgeneraal van Amerika, sê die verslag bied nie afdoende bewyse om ’n klag teenTrump weens regsverydeling te regverdig nie. Hoewel die verslag nie tot die slotsom kom dat die president ’n misdaad gepleeg het nie, spreek dit hom ook nie vry wat die kwessie van regsverydeling betref nie. The New York Times berig hoeTrump dit in…

dit sal ’n miserabele eerste dag terug op kantoor wees vir Lonmin as die Association of Mineworkers & Construction Union (AMCU) op 2 April (nadat dié uitgawe van finweek reeds drukkers toe is) daarin slaag om ’n stokkie voor Sibanye-Stillwater se oorname van die platinummaatskappy te steek. Einde Maart het Lonmin belowe om betalingsreëlings “omvattend te hersien” sou die oorname nie voortgaan nie. Dit was nadat byna 74% van Lonmin se aandeelhouers op die algemene jaarvergadering (AJV) van 25 Maart teen die 2018-vergoedingsverslag gestem het. In so ’n scenario sal bestuurshoofde se betaling hersaamgestel word om te verseker dit “is in ooreenstemming met die groep se ontplooiende strategiese prioriteite”. Lonmin het ook belowe om met aandeelhouers te vergader oor hoe dit gedoen kan word. Hoe sou dit gedoen kon word?…

pick n Pay, naasgrootste supermarkketting-winkel in Suid-Afrika, funksioneer in verskillende formate onder die Pick n Pay-en Boxerhandelsmerk en fokus op kos, nie-eetbare kruideniersware, klere, farmaseutiese produkte, drank en tabak, gesondheid-en skoonheidsprodukte, bou-en hardeware en algemene goedere. Die huidige markkapitalisasie is R32 miljard, met ’n dividendopbrengs van 3%. Vooruitsig: Richard Brasher, uitvoerende hoof, het twee fases van sy omkeerstrategie ingestel. Eerstens het sy vrywilligeskeidingsprogram die personeel met 3 500 verminder. Die tweede fase (verandering van sy prestasie en herstel van volhoubare winsmarges) vorder goed. Die tussentydse resultate in Oktober verlede jaar het die sterkste handelsvertoning oor ses maande in vyf jaar gelewer. Op die kaarte: Pick n Pay het in Augustus 2016 ’n algehele hoogtepunt van 8 425 sent per aandeel getoets, teenoor ’n laagtepunt van 890 sent per aandeel in…

EOH Holdings is ’n Suid-Afrikaanse verskaffer van inligting-en-kommunikasietegnologie-(IKT-) dienste wat oral in Afrika bedrywig is. EOH se aandeelprys het op die grafieke kwaai slae gekry nadat hy die tweede keer nie deur sy algehele hoogtepunt by18 000 sent per aandeel kon breek nie. ’n Dubbele bopunt is in Julie 2017 onder11 745 sent gevorm. EOH het intussen ’n volledigeterugswaai beleefen die langtermyn-teiken van sy daalomswaaipatroon op 1 250 sent bereik. EOH het einde Maart aangekondig dat hy nie meer ’n herverkopervan Microsoftprogrammatuurlisensies is nie. Dit ná ’n klag by die Amerikaanse Securities and Exchange Commission oor beweerde korrupsie. Daar is berig dat Microsoft nie die herinstelling van die vennootskap wou bespreekvoordat die ondersoeke afgehandel is nie. Asher Bohbot, stigter en langdurige uitvoerende hoof van EOH, het die mark vroeër vanjaar…

GRAND PARADE Burger King kos steeds geld Grand Parade se resultate virdie ses maande tot verlede Desemberwys dat dobbel steeds sy enigste winsgewende element is, terwyl Burger King steeds geld verloor, ten spyte van verbeteringe in ’n aantal maatstawwe. Gemiddelde inkomste perwinkel, getal kaartjies perwinkel en gemiddelde kaartjieprys het almal toegeneem en inkomste met 35% verhoog. Tog het die verlies op ’n wesensverdienstevlakvir die ses maande met 66% gestyg tot net onder R9,5miljoen, terwyl dobbel en ontspanning met 15% gestyg het tot byna R75 miljoen. Hy het ook aangekondig dat hy oordie volgende drie jaar15 nuwe Burger King-winkels gaan open. Met kontant van slegs R110 miljoen sal hy dobbelwins vir hierdie nuwe winkels moet bly gebruik, dus sal daar waarskynlik vir die volgende drie jaar geen dividende wees nie. Bestuur…

dat ses uit die top tien sterkste aandele onder die 100 grootste maatskappye op die JSE – soos gemeet aan markkapitalisasie – tans bestaan uit ondernemings wat platinumgroep-metale ontgin, verteenwoordig ’n brokkie beursgeskiedenis. Sover vasgestel kan word, het dit nog nooit voorheen gebeur nie en is dit die regstreekse gevolg van veral rekordpryse vir palladium en verwagtinge dat die ander platinumgroep-metale, veral platinum, nog ’n ruim stygfase kan beleef. Dit gebeur te midde van ’n JSE wat maar steeds swak vertoon. Onder die 100 grootstes lê net 38% tans bokant hul 200-daagse eksponensële bewegende gemiddeldes. Selfs Lonmin, wat vir soveel jare onder die swakste aandele – dikwels as dié swakste – op die lys verskyn het, is besig om te glinster. Hy het sedert ’n laagtepunt in Julie opgeskiet met…

Stefano Marani is ’n wiskundefoendi. Hy is eintlik ’n aktuariële wetenskaplike met ’n verdere graadkwalifikasie in gevorderde finansiële wiskunde. Waar sommige aktuariële wetenskaplikes byvoorbeeld versekeringsmaatskappye begin, soos Adrian Gore van Discovery Holdings, en die wetenskap van risiko op menslike gedrag toepas, het Marani die effektemark betree: dit wil sê, vaste-inkomstefondse. Hy was aan die stuur van Morgan Stanley se onderneming vir vaste-inkomstekapitaal in Afrika suid van die Sahara. ’n Effe vreemde loopbaan vir ’n seldsame akademiese talent, miskien? “Op die ou end gaan alle sakeondernemings net oor kontantvloei,” sê hy. Met sy agtergrond in aktuariële wetenskap, gaan dit eintlik oor “die waarskynlikheidgeweegde reeks kontantvloeie oor ’n tydperk” – ’n verduideliking wat als nie noodwendig makliker maak om te bedink nie. Nietemin, dit was die afwesigheid van risiko verbonde aan die…

I Am Devloper @iamdevloper Ons is op soek na ’n juniorontwikkelaar met die ervaring van ’n seniorontwikkelaarvirdie salaris van ’n leerlingontwikkelaar. Tom Eaton @TomEatonSA Hemingway het geskryf dat jy op twee maniere bankrot speel: geleidelik, en dan skielik. Nadat dit 12 jaar geneem het om fase 4-kragonderbrekings te bereik, beplan die staat nou vir fases 5 en 6. Is dit hoe die “skielike” deel begin? Kyle @KylePlantEmoji Elke kletsgroep skep ’n tweede, kleiner kletsgroep sonderdie alomteenwoordige ergerlike mense, en as jy dink joune verskil hiervan, het ek slegte nuus vir jou. Prof Thuli Madonsela @ThuliMadonsela3 Ek voel werklik jammervir die Haters wat my as ’n permanente plakker in hul koppe hou. Deon Gouws @DeonGouws_Credo Soos ons in die ou dae gesê het: druip die geoktrooieerde rekenmeesters-eksamen en jy is mislik…

in die 1990’s het Paul Krugman, wat later die Nobelprys vir sy werk op handelsgebied gekry het, geskryf: “Daar is niks wat erger lyk as om die kloekmoedige verdediger van ou idees te wees nie, ongeag hoe waar dié idees blyk te wees. Gelukkig is die ortodokse aard van die akademiese ekonome op dié punt ’n groot minderheidsposisie onder intellektuele in die algemeen; mens kan soos ’n dapper rebel lyk wat die huidige gesaghebbers uitdaag, bloot deur die inhoud van ’n standaard handboek voor te hou.” Krugman het geskryf om vergelykende voordeel te verduidelik: die idee dat handel tussen twee lande albei se inkomste verhoog. Dit is ’n eenvoudige en kragtige idee, en is eerste deur David Ricardo voorgestel. Dié konsep was verantwoordelik virdie enorme uitbreiding in wêreldhandel in die…

twee weke voor sy toetrede tot die openbare mark met sy eerste openbare aanbod op die NewYorkse effektebeurs het die musiekstroomreus Spotify (in Maart 2018) in Suid-Afrika verskyn. Sommige waarnemers het gevoel dié stap was te laat omdat Apple-musiek, Deezer en Google Play Music reeds hul deel van die mark oorgeneem het. Maar Spotify was onmiddellik gewild. Spotify is die grootste wêreldwye musiekstroomdiens en gee gebruikers toegang tot meer as 40 miljoen liedjies, potgooie en ander inhoud van kunstenaars wêreldwyd. Dié diens is in 2008 begin en het maandeliks 207 miljoen aktiewe gebruikers, waarvan 96 miljoen intekengeld betaal. Nie-betalende gebruikers gebruik die diens gratis, hoewel daar advertensies tussen die liedjies is, terwyl gebruikers wat die intekenaarsgeld van R59,99 per maand betaal, geen advertensies kry nie, tesame met onbeperkte oorslaangeleenthede en…

Besware teen vergoedingsbedrae is duidelik ’n bestuurskwessie wat maatskappye ernstig moet opneem. Soms kan aandeelhouers egter selfs die mees nougesette maatskappy amptenaar se geduld beproef. Neem Gemfields, wat twee keer groot teenstand gekry het in ’n stemming oor sy vergoedingsbeleid, een keer toe hy nog Pallinghurst Resources was, die beleggingsmaatskappy wat die Gemfields-onderneming besit het. In sy kommentaar op die maatskappy se jaareindresultate in Maart, het Brian Gilbertson, Gemfields se voorsitter, versluierde ergernis getoon oor ’n konferensieoproep wat hy gereël het om kwellings oor bestuurshoofde se betaling te bespreek. Dit lyk of sommige aandeelhouers – van wie 29,6% teen die jongste vergoedingsverslag gestem het – verkies om slegs getel eerder as gehoor (of gesien) te word. Aldus Gilbertson: “In Augustus 2018 het die maatskappy ’n telefoniese konferensie aangebied om mense…

clicks Group lewer gesondheids-en skoonheidsprodukte deur’n netwerkvan oor 600 winkels in Suider-Afrika. Sy filiale dek die farmaseutiese voorsieningsketting, insluitende groothandel en verspreiding. Vooruitsigte: Ten spyte van indrukwekkende resultate vir die jaartot verlede Augustus het Clicks teruggetrekvan sy ongeëwenaarde hoogtepunte om reg te stel van ’n uiters oorgekoopte posisie in sy primêre bultendens reg te stel. Beleggersentiment het gedaal nadat die uitvoerende hoof, David Kneale, sy aftrede aan die einde van verlede jaar aangekondig het. Clicks staan nou onder leiding van Vikesh Ransunder. Op die kaarte: Clicks se bestendige bultendens het in 2008 begin van laagtepunte van 1 200 sent per aandeel en daarna in 2016 gestyg. In Desember 2016 het Clicks Group ook beheer oor alle Medicross-apteke oorgeneem, en in Februarie 2017 van 45 kleinhandelsvoorwinkels van die Netcare-hospitaalafdeling. Sy aandeelprys…

ek skryf gereeld dat mens óf moet wag vir ’n maatskappy om sy resultate bekend te maak óf om vóór die bekendmaking te koop. Lesers vra my dikwels uit oor die verskil. Dis ’n billike vraag. En moeilik om te antwoord. Maar dit gaan dikwels oor die opweeg van bekende en onbekende risiko’s. Neem byvoorbeeld die onlangse resultate van Aspen. Met die aandeel wat teen ongeveer R130 tot R140 per aandeel voor die aankondiging van sy resultate verhandel het en met ’n prys-verdienste-veelvoud (p/v) van ongeveer 11 keer, lyk dit nogal goedkoop – selfs met die bestuur wat meen dat inkomstegroei met tussen 1% en 4% gaan groei. Dit kan as matige groei in inkomste beskou word. Ook noemenswaardig was die gebrek aan leiding aangaande groei in wesensverdienste per aandeel…

instink verbaas my altyd. Een winter ’n paar jaar gelede het ons kolliehond uit pure nuuskierigheid oor so ’n wonderlike ding soos ’n verwarmer’n bietjie te naby aan die toestel gaan ondersoek instel en met ’n verbrande snoet daarvan afgekom. Tot vandag toe vermy sy die verwarmer, selfs as dit afgeskakel is, omdat sy uit haar fout geleer het. Oor die afgelope dekade is name soos Fidentia, Herman Pretorius, Leaderguard, King Group en Sharemax nie net sinoniem met bedrog nie, maar was dit ook verantwoordelik vir die verlies van miljoene rande van swaarverdiende geld. Studente is verplig om hul studies te laat vaar, gemoedsrus is vernietig, en aftredes is uitgestel (soms onbepaald) om net ’n paar van die gevolge vir die slagoffers van hierdie bedrog te noem. Ongelukkig lyk dit…

pryspatrone is ’n belangrike deel van tegniese ontleding. Die maklikste manier om pryspatrone te verstaan, is waarskynlikom met ’n verduideliking van verhandelingsoptrede te begin. Elke dag koop en verkoop beleggers, handelaars, professionele en institusionele beleggers, asook private individue sekuriteite op die beurs. Die talle soort markdeelnemers koop en verkoop om hul eie unieke redes, met hul eie unieke sienings, idees en oortuigings oorwat die sekuriteit wat hulle verhandel werd is. Dit dryf die prys van sekuriteite aan… kopers sorg vir die vraag na ’n sekuriteit terwyl verkopers die aanbod verskaf. Die mark werk dwarsdeur die dag soos ’n onafgebroke veiling, met kopers en verkopers wat teen mekaar meeding om die bes moontlike prys te kry. Om watter rede hulle dit ook al doen, is die raakpunt van kopers en verkopers…

Belegging in klein-en middelkapitalisasie-aandele bied aan beleggers beduidende keuse, want daar is meer as 330 maatskappye om uit te kies, teenoor die beperkte opsies in die Top40, waarop die meeste fondsbestuurders konsentreer. Die 100ste grootste maatskappy op die JSE het ’n markkapitalisasie van meer as R10 miljard en daar is meer as 150 maatskappye met ’n markkapitalisasie van meer as R2 miljard. Gevolglik is daar baie wesenlike en groeimaatskappye in dié sektore om uit te kies. Dié aandele is egter dikwels minder likied en wisselvalliger as groter genoteerde maatskappye. Dit is dus noodsaaklik is om die regte aandele te kies. Beleggers met beperkte dieptekennis van bepaalde maatskappye moet dit oorweeg om deur effektetrusts en ETF’s in die sektor te belê (lees die kassie op bl. 31). Op lang termyn het…

Hoe presies werk Renergen se voorgenome tegnologie? Wanneer die gas uit die grond kom, moet jy dit begin behandel om dit in vloeibare vorm te kry. Die rede is dat jy helium moet vervoer as jy dit wil verkoop, en die beste is om dit in vloeibare vorm te doen. Om dit vloeibaar te kry, moet jy dit tot sowat -269° C “verkoel”, wat gelykstaande is met drie grade bokant absolute zero. In normale helium neerslae word die gas as ’n onsuiwerheid ontgin, maar in die geval van Renergen se bron by Virginia is die voorkoms van die gas só hoog dat dit in sy geheel kriogenies verkoel kan word. Só is dit moontlik om in die proses die VAG teen -162° te onttrek as ’n neweproduk. Teen -195° skei…

maatskappye moet hulself soms troef om te oorleef. Kodak het besluit om sy voorsprong terug te hou. Hy was die eerste maatskappy wat ’n digitale kamera ontwikkel het. Pleks daarvan om dit te bemark, het hy dit teruggehou om sy filmbesigheid te red. Almal weet wat die uiteinde daarvan was. Wanneer jy jou besigheid wil vernuwe, moet jy die regte visie hê. Met die koms van nuuswebwerwe het koerantredakteurs die eksklusiewe berigte vir die koerant – van die volgende dag – teruggehou. Uiteraard het hul mededingers hulle voorgespring. Baie koerante sukkel steeds om die regte sakemodel te kry om aan te hou geld maak uit hul nuus. Baie maatskappye sukkel om die koersverandering waarin hulle hul bevind te voorspel en te bepaal, en om die tekens te herken dat hulle…

eskom kan nie reggemaak word nie. Elke belangrike besluit oor Eskom oor die afgelope drie maande het sake waarskynlik vererger. Kom ons begin by die grootste van die (talle) probleme. Geld. Eskom het nie geld nie en die gat word al dieper. Later vanjaar – vir die finansiële jaartot 31 Maart 2019 – gaan Eskom in alle waarskynlikheid sy grootste verlies tot nog toe – tussen R20 miljard en R30 miljard – aankondig (2018: verlies van R4,6 miljard). Die maatskappy sit reeds met toenemende skuld van R420 miljard. In Februarie vanjaar, het Eskom ’n finansiële inspuiting van R150 miljard oordie volgende tien jaar van die staat gekry. Die kortertermyngedeelte, ’n reddingsplan vir die eerste drie jaar vanaf 1 April 2019, beloop R23 miljard per jaar oor die drie jaar. Dis…

Wat die fondsbestuurders sê: In ’n beleggingsomgewing wat deurdalende plaaslike aandeelpryse geknou is en meegebring het dat die JSE 2018 met 11,4% laer afgesluit het (die laagste jaarprestasie sedert 2008), kan ’n multibatefonds soos die Foord Balanced Fund help om die knellende lae opbrengste van menige uitsluitlikSuid-Afrikaanse aandelefondse teë te werk. Dié fonds het in die afgelope jaar ’n geannualiseerde opbrengs van 3% behaal, 2 persentasiepunte bo sy maatstafgemiddelde, maar laer as inflasie. Om oor die kort termyn agter inflasie te wees, is nie vreemd vir ’n langtermyn-belegginsinstrument met ’n beleggingshorison van meer as vyf jaar nie. Gevra oor die wenfilosofie vir beleggings wat swak groei klop, sê die Foord Balanced Fund se beleggingspan hulle is dikwels 100% bo-na-onder en 100% onder-na-bo. “Die kuns lê eintlik in hoe ons die…

ADvTECH* se aandeelprys ondervind druken het in die afgelope jaar meer as 20% verloor. Dit verhandel nou teen ’n prys-verdienste-verhouding (p/v) van sowat 16. Die maatskappy het sy skuld vir verkrygings vergroot, maar die rentedekking bly meeras vyf keer, wat gerieflik is, en hy is baie kontantskeppend. Die studentetal het met 11% gegroei, die aantal skole met 12% en tersiêr met 10%. Plaaslik het Suid-Afrika ’n veel kleiner persentasie studente wat in private skole is as die internasionale gemiddelde, en dié syfer sal mettertyd toeneem. Omdat ADvTECH egter in die sektorvan skole met hoër gelde is, sal dit egter vir eers moeilik wees. Die tersiêre komponent is ’n sleutelaandryweromdat ons universiteite eenvoudig nie die kapasiteit het om die vraag te absorbeer nie. Gevolglik sal ADvTECH se onlangse verkryging van Monash…

’n Duur regsdrama oor kriptogeld is tans besig om hom in ’n Kanadese hof af te speel. Die petalje wat tot die hofgeding gelei het, is verstommend en onderstreep hoe noodsaaklik dit is dat nuwe regulasies ingestel word om finansiële markte wat virtuele geldeenhede insluit, te reguleer. Vroeg in Februarie het dit bekend geword dat die Kanadese kriptogeldbeurs, QuadrigaCX, om krediteurbeskerming aansoek gedoen het wat ongeveer115 000 mense, wat hul kontantdeposito’s, Bitcoin en ander digitale kentekens ter waarde van ongeveer K$250 miljoen aan die firma toevertrou het, in moeilikheid gedompel het. Die maatskappy se behoefte om hom teen bankrotskap te beskerm, het ontstaan toe sy stigter en bedryfshoof, Gerald Cotten, in Desember skielik oorlede is terwyl hy in Indië met vakansie was. Wanneerdie hoof van ’n finansiële instelling gewoonlik onverwags…

krisispraatjies is weer in die lug. Nadat markte vanjaar in die algemeen positief weggespring het, het dit later ál moeiliker gegaan namate al hoe swakkergroei wêreldwyd en ’n negatiewe uitkoms vir die voortgesette handelsgesprekke tussen Amerika en China ingeprys is. Dat ’n Brexit-ooreenkoms ná drie jaar van onderhandelings om ’n harde landing af te weer, nog nie bereik is nie, wek boonop min vertroue. Plaaslik bly markte onder druk weens teleurstellende maatskappyresultate, die voortslepende kragkrisis en onsekerheid oor president Cyril Ramaphosa se invloed in die ANC en die regering. Martin Wolf, die Financial Times se gerekende waarnemer, het onlangs gewaarsku dat verdere finansiële krisisse onvermydelik is. Dit kan onmoontlik wees om nog terugslae vir die markte af te weer, meen hy. Talle faktore wat voorheen krisisse veroorsaak het, blyk weer…

“ek het niks om weg te steek nie!” Hoeveel keer het vriende, familie of kollegas dít gesê as julle oor korporatiewe waarneming praat? Dit is ’n siniese opmerking om te maak want dit is ’n aanduiding van ’n selfsugtige houding. Dit is ook verkeerd. Om te weier om sterk standpunt in te neem, is in werklikheid die aanvaarding van die optrede van waarnemingskapitaliste en laat hulle skotvry afkom van skendings van privaatheid. Wat jou vriend, familielid of kollega eintlik sê, is dat korporatiewe waarneming maar kan voortgaan. Deur middel van waarneming, kry maatskappye toegang tot gedragsinligting wat hulle dan virtoekomstige wins kan gebruik deur middel van geteikende advertensies. Elkeen op hierdie planeet het sekerliktog die reg om sy gedragsinligting privaat te hou. Of is dit die toekoms wat ons nou…