Innholdsfortegnelse for Winter 2025 i Weg! Platteland

Sheri van Wyk van Pretoria skryf in haar wenbrief (bl. 6) in hierdie uitgawe oor die skrikwekkende hoeveelheid rommel wat plattelandse dorpe reg oor Suid-Afrika ontsier. Dis iets wat ons ook gedurig gadeslaan (en erg ontstel) wanneer ons die langpad vat om stories vir Platteland te gaan haal. Waarom doen mense dit? Ons begin glo dis eenvoudig omdat hulle kan! Ons woon in ’n land waar rommelstrooiery of die onwettige storting van afval – laat staan nog veel ernstiger misdade – meestal geen gevolge inhou nie. Wat is die kans dat ’n munisipaliteit wat nie eens die mees basiese dienste kan lewer nie, plastieksakke gaan optel wat langs die pad fladder of oorvol dromme gaan leegmaak? Ons glo dis uiteindelik ’n kombinasie van swak dienslewering, ’n gebrek aan bewustheid (en…

Voor Thomas Bain in 1877 ’n pas en tonnel deur die oënskynlik ondeurdringbare Cogmanskloof gebou het, het die berge Montagu in so ’n mate van die buitewêreld afgesny dat die dorp ’n paar jaar lank aangewese was op sy eie bank en geldeenheid. Nou is die bordjies behoorlik verhang: Van al die dorpe in die Langeberg-munisipaliteit lok Montagu verreweg die meeste besoekers – van rotsklimmers, stappers, bergfietsryers en voëlkykers tot kampeerders en kultuurdiere. Mareletta Mundey, toerismebestuurder vir Montagu en Ashton, sê statistiek van Wesgro wys dit is een van bittermin dorpe wat die afgelope dekade telkens jaar-totjaar-groei beleef het. Die R62-toeristeroete, wat tussen Kaapstad en Port Elizabeth deur die Karoo en Langkloof kronkel, volg steeds grootliks Bain se stuk pad langs die Kingnarivier. By die dorp sluit die Kingna by…

Ek onthou hoe ons as kinders in die plaashuis se TVkamer kombersforte gebou het. Al wat ek en my broers nodig gehad het, was vier stoele, ’n dubbelbedlaken en ’n paar swaar kussings waarmee ons die struktuur kon vaspak. Dit verras my geensins dat kinders vandag nog ure lank huise bou met beddegoed nie. Om skuilings te skep is deel van ons menswees. In 2023 het argeoloë in Zambië afgekom op wat hulle glo die oudste houtstruktuur is. Die vermoede is dat dit 476000 jaar gelede deur die moderne mens se voorganger, Homo heidelbergensis, gebou is. Die ontdekking verander die teorie dat ons oerouers altyd aan die beweeg was, maar dit beteken nié jy kan nie vandag in jou woonwa leef nie. In die 2010’s het van life en tiny…

wenbrief ’n Emosionele wipwarit deur ons land Ek en my man is geensins gesoute reisigers nie, maar die afgelope drie Desembervakansies durf ons ’n langpadreis aan, meestal na die Wes-Kaap toe. My man is baie jare al ’n ywerige leser van [ons sustertydskrif] go!, maar om die een of ander rede het ek eers in die winter van 2023 op Platteland afgekom. Wat ’n inspirasie is hierdie informatiewe tydskrif nie! Ek sit weke lank en beplan aan ons roetes, en ek is al hoeveel keer geïnspireer om plekke te besoek wat in die fassinerende artikels beskryf word – die eerste was Graaff-Reinet. Ons is oorweldig deur die unieke skoonheid van ons land. Ons is oor majestueuse berge, oor kabbelende riviere, het ons verkyk aan lewendige wingerde, welige landskappe ingeneem, ’n…

Die hart van Fauresmith Nadat die dorp geld ontvang het van Lottoland Help-’n-dorp, het operasie regruk hier begin, op die dorpsplein. Die ou stoomlokomotief, wat in 1903 deur die North British Locomotive Company gebou is, is geverf en die stadsaal (regs) behoorlik opgeknap. Die spoorlyn, een van net drie ter wêreld in die middel van ’n hoofstraat, is in 1905 tussen Springfontein en Fauresmith gebou, en in 1915 tot op Koffiefontein verleng. Arendsoog By die ingang van Fauresmith is ’n koppie met ’n kruis daarop – van hier af het ’n mens ’n pragtige uitsig oor die lowergroen dorpie. Hier is selfs ’n piekniekplek wat die aksiegroep opgeknap het. Ander planne sluit in die opknapping van die kruis, ’n veiligheidsheining en sonligte. Die eerste ding wat ’n mens opval as…

Die Vrystaat is nie meer so ’n gewilde bestemming as wat dit eens op ’n tyd was nie. In die 19de eeu het stringe ossewaens stof opgeskop om hier huise of mobiele jagkampe te word – die wye grasvlaktes was puik weiding vir veeboere en die veld was oortrek met wild. In die riviere en kuile het bollings seekoeie aanhoudend genurk en blaas. Dit was pure Serengeti in die hart van Suid-Afrika. Destyds was dierevelle ’n waardevolle produk en dit is meestal sag gebrei en in rieme opgesny. Dié bedryf het veral in die noordoostelike dele van die Vrystaat gefloreer – in 1866 is nie minder nie as 152000 blesbok-en wildebeesvelle deur een maatskappy in Kroonstad uitgevoer. Dit het daartoe gelei dat die streek as die Riemland bekend geword het.…

Winter is Wolfeestyd! Sedert sy ontstaan vier jaar gelede probeer die Karoo-winterwolfees elke stap in die wolwaardeketting wys en ’n ruimte skep waar produsente en verbruikers skouers kan skuur. Vanjaar se fees vind van 3 tot 5 Julie plaas op die plaas Dwarsvlei buite Middelburg in die Karoo. “Die fees is gebore uit ’n behoefte van die plaaslike toerismekomitee om mense Karoo toe te nooi vir iets unieks,” vertel Sarah van Lingen, een van die stigters van die fees en ook ’n direkteur. “Middelburg lê in die middel van wolwêreld en al vier ons direkteure kom van wolplase af. Ons het ’n unieke narratief rondom wol raakgesien en wil mense graag terugbring na waar dié natuurlike vesel vandaan kom en hulle begelei op ’n herontdekking van wat wol vir ons…

‘Dit het regtig báie bloed, sweet en borsmelk gekos om hierdie besigheid op haar voete te kry,” lag Johannita Eksteen wanneer sy by Funky Ouma en Sout Afrika se fabriek op Wellington wegtrek met die storie agter hulle plattelandse suksesverhaal. En ja, voeg sy by, dit is inderdaad “háár” voete: “Want by Funky Ouma werk van die begin af net girls… daar is darem nou al vier mans in die fabriekgedeelte wat die swaar goed kan dra.” Haar pa is met maagkanker gediagnoseer toe sy 10 jaar oud was, onthou Johannita. “Omdat hy nie MSG, gluten of enige kunsmatige preserveer-, kleur- en geurmiddels kon inneem nie, het my oorlede ma, Anneke van Rooyen, vir hom begin soutmengsels maak met suurlemoenskil en kruie. Dit het so half deel van ons lewe…

Wanneer die Langeberge hul sneeuhoede opsit, verander Montagu in 'n rustige wintertoevlugsoord. Net 'n kort, skilderagtige rit van Kaapstad af, bied hierdie bekoorlike dorpie 'n unieke Warmte op elke hoek Soek troos in die dorp se beroemde minerale warmwaterbronne, waar die water teen 'n kalmerende 43°C borrel —'n ware genot in die vars winterlug. Avontuur in stilte gehul Pak 'n staptog aan en volg die Badskloof‐roete, waar majestueuse rotsformasies en Klein Karoo plantegroei wag. Vir die waagmoediges bied Montagu meer as 450 vasbout rotsklimroetes — net reg vir beginners én gesoute klimmers. ‘n Ryk kultuurerfenis Delf in die geskiedenis by die Montagu Museum en Jouberthuis, wat jou toegang tot die dorp se verlede gee. Dwaal deur strate met Kaaps‐ Hollandse, Victoriaanse en Georgiaanse geboue, elkeen met hul eie verhaal om…

Met ’n sak sement oor die skouer het die 22-jarige Sonwabisile Yekani nie regtig uitgestaan in die stofstrate van Richmond nie. Maar Philip van Staden het hom daardie dag in Januarie 2024 raakgesien. Die sement moes hy dra, verduidelik Sonwabisile, want dit kos geld om in die township ’n kruiwa te huur as jy swaar items op die dorp wil gaan haal. (Sy naam, verduidelik hy, beteken in Xhosa “om iemand gelukkig te maak”, maar hy verkies sy noemname, Baksteen of KweKwe, wat “’n mannetjie” beteken – amper soos Boeta of Boetie in Afrikaanse huise – omdat albei korter is om uit te spreek.) Philip, ’n oudonderwyser, bied hom dadelik ’n geleentheid aan, en toe hy agterop die bakkie wil klim, word hy genooi om voor te kom sit. Philip…

– Boknesstrand, Oos-Kaap – Dis laatmiddag, die son wil-wil sak en ons lywe is safari-moeg ná Koffiebaai en Hole-in-the-Wall. Dis tyd om rusplek te soek vir die nag. Boesmansrivier, Kenton-on-Sea… Wat lewer die tabletsoektog op? “Boknes!?” kom dit van die agtersitplek af. Ons laat die N2 agter en mik see se kant toe. Boknesstrand lê omtrent halfpad tussen Port Elizabeth en Oos-Londen, ongeveer 20km suidoos van Alexandria, op die R72, aan die monding van die Boknesrivier. Volgens oorlewering is “Boknes” afgelei van die Khoekhoenwoord wat “Vadersriviertjie” beteken. Huise, meestal vakansiewonings waar die gordyne diggetrek is, staan rustig en wag vir seisoentyd. Perlemoen-, Mossel-en Melkhoutstraat kronkel deur grasgroen duineveld tot by die parkeerterrein, ingewig tussen die hoofstrand en die riviermonding. Naatloos, uitgestrek, lê die breë strand voor ons. So wyd soos…