Innholdsfortegnelse for Autumn 2024 i Weg! Platteland

Min of meer reg in die middel van die land, daar waar die Oranjerivier breed en gespierd deur die dorre Noord-Kaapse Karoo sny, lê ’n dorp met ’n eienaardige lot: Die meeste Suid-Afrikaners was óf nog nie daar nie óf stel nie in die minste belang om ooit hulle voete daar te sit nie. Tog het die meeste van ons ’n mening daaroor. Ook die media reg oor die wêreld skrik nie om oor die plek te skryf nie, al is dit meestal ’n geval van ’n joernalis wat gou by die hoofkruising aftrek, ’n koffie bestel, vir ’n halfuur kyk hoe die mense kom en gaan, en dan agterna die vooroordelekrane oopdraai en die dorp uitbeeld as ’n woedende, agterlike en selfs komieklike plek. Ons praat natuurlik van Orania.…

By die jaarlikse Wêreldkaastoekennings, aangebied deur die Britse Guild of Fine Foods, het Klein River se Overberg-kaas ’n goue medalje gewen – een van slegs drie Suid-Afrikaanse kase wat dit kon vermag. Dis die jongste van ’n hele rits pryse vir hierdie goudastyl kaas, wat agt jaar gelede by dieselfde toeken-ningsgeleentheid as die beste nuweling aangewys is. Klein River is ’n suiwelplaas buite Stanford wat in die jare negentig sy eie kaas begin maak het en in 2015 deur die Baleta-familie oorgekoop is. Tans is die tweede geslag Baletas aan die stuur van sake: Nick “Doemz” Baleta bedryf die graan-en beesboerdery, terwyl sy suster, Hannah Siebrits, en haar man, Raymond, die kaasfabriek bestuur. “Ons gee om oor die detail en die ambag van kaasmaak,” sê Raymond. “Ons wil hê die…

Hoe ver van die grootstad af? Orania lê in die middel van die land: Johannesburg, Pretoria en Port Elizabeth is rofweg 600+km ver en Kaapstad en Durban 850km. Die naaste buurdorpe is Hopetown (42km) en Vanderkloof (49km), maar die meeste Oraniërs ry Kimberley (160km) of Bloemfontein (220km) toe vir die tandarts en ander belangrike sake of groter inkopies. Gemiddelde temperatuur De laaste een op Orania waarsku die klimaat is iets waaraan ’n mens gewoond moet raak. Die dorp het ’n woestyn-én rivierklimaat wat wissel van versengende hitte van 40ºC en hoër in die somer (die gemiddelde somertemperatuur is 30-32 ºC) tot erge koue ver onder vriespunt in die winter. Ligte kapok het al in Julie en Augustus voorgekom. Die rivierklimaat skep ook ’n mikroklimaat met verskille van tot 5ºC tussen…

DOEN, DRENTEL, KOOP Bespreek ’n begeleide dorpstoer Vir ’n dorp van dié grootte is daar verstommend baie ontwikkelings, interessante inisiatiewe, monumente en ander besienswaardighede waarvan jy waarskynlik onbewus sal wees indien jy self deur die strate ry of dalk aftrek vir ’n koffie. Doen eerder ’n gratis begeleide dorpstoer (in ’n bussie met lugreëling). Dit duur omtrent 2 uur en word aangebied deur inwoners wat ook professionele personeel van die Oraniabeweging is. Geen toere op Sondae en Christelike vakansiedae nie. orania.co.za 053 207 0004 Verken die menigte monumente Die beskeie Koeksistermonument van polistireen en glasvesel buite die ingang van die openbare swembad in Oniksstraat is waarskynlik die monument op Orania wat die meeste mediablootstelling kry sedert dit in 2003 onthul is. Die koperplaatjie teen die kant is al taamlik verweer,…

Lourina Coetzee Eienaar van die Sabaan-gasteplaas-en-geleentheidsvenue Op dieselfde grondpad wat na die Bambuu Lakeside-lodge toe loop, sal jy hierdie gasteplaas-en-geleentheidsvenue teëkom wat deur Lourina Coetzee gebou en versier is. Haar grootouers het die eiendom in die jare vyftig gekoop, maar hulle het nooit permanent op die plaas gewoon nie. Lourina het al baie dinge in haar lewe gedoen – onderwys gegee, ’n boetiek besit en Ikandla-kerse met die hand gemaak wat sy dan Europa toe uitgevoer het. Ná die Covid-19-pandemie het sy hiernatoe getrek. Sy kom oorspronklik van Carletonville, waar sy ’n gastehuis besit en bedryf. Lourina se ouma het die eerste vier chalets op Sabaan in die jare sestig gebou, en vier jaar gelede het Lourina die ou skure in ’n trouvenue omskep. Sy weet hoe om ou items…

‘Omletterlik met jou hande en voete te bou, met ’n mengsel van klei, sand, strooi en water, moet so oud wees soos die beskawing self,” sê Ross Dwyer en sit nog ’n stuk hout op die vuur in die wulpse strooikleioond wat hy 14 jaar gelede gebou het. “Ek moes vier jaar gelede die pleisterlaag vervang, die laag wat jy met sewe lae gekookte lynolie en byewas verf om dit teen vog te beskerm. Klein krakies vorm ook met verloop van tyd soos die klei uitsit en saamtrek, maar dit lyk glad nie sleg vir ’n kleioond wat al so lank gebruik word en 24 uur per dag aan die elemente blootgestel is nie.” Nóg meer indrukwekkend, net ’n hanetree weg, is die kompakte huis wat hulle vir hulleself gebou…

Ek is maar ’n stadsjapie. My eerste nege lewensjare was in Seepunt, gevolg deur ewe veel tyd in Vrede-hoek, Kaapstad. Dié skuif is het gekom nadat my oupa oorlede is en ons gesin by my ouma ingetrek het. Een van die lekkerste dinge van Vredehoek was hoe naby dit aan Duiwelspiek is – ek het dikwels daar gaan stap, die wêreld vol. Nadat my ouma oorlede is, het my pa besluit hy wil nader aan sy werk-plek woon en ons is Goodwood toe. Vir my was dit ’n geweldige skok, want ek was ver van my portuurgroep en hulle sosiale aktiwiteite. Maar dit was ook ’n kultuurskok; in die stad het ek nooit Afrikaans* gehoor nie, maar nou was ek omring deur die taal. Dit het vir my byna gevoel…

Wanneer word ’n pampoen ’n toeristeattraksie? As die skaal by ’n ton draai! Elke jaar reis deelnemers en toeskouers van reg oor die Tuinroete, Boland en Overberg na Heidelberg se Groot Pampoenfees. Dan is dit tyd vir die stryd van die reusepampoene. Die kosbare vragte, veilig vasgegordel op bakkies of waens, word met spesiale harnasse en ’n vurkhyser afgelaai, op houtpalette in ’n lang ry staangemaak en dan ingeweeg. “Dis nogal iets om te aanskou,” sê Altus Joubert, voorsitter van die komitee wat die fees sedert 2007 reël. Die eerste jaar het die wenpampoen 46,5 kg geweeg, en die komitee het gehoop hulle kan eendag 100 kg haal. “Laasjaar se pampoen was 903 kg – en nou mik ons vir ’n ton!” lag Altus. Die fees breek gereeld die Suid-Afrikaanse…

Die ontmoeting met Willowmore in die winter van 2015, vir ’n storie in die Lente-uitgawe van Platteland (#8), was ’n aangename een: Die dorp het spiekeries gelyk, mooi uitgevat vir die Baviaanskloof-4x4-brigade wat daagliks hier intrek vir ’n blaaskans. Ons het kennis gemaak met kleurryke karakters soos die sakeman Pepi van der Merwe, wat ’n groot aandeel gehad het in die herlewing van die dorp toe die platteland in die jare negentig gedreig het om leeg te loop, en die kruie-en gebedsgeneser Anton Landman. Kinders in die strate het tol gegooi en dit op hulle hand laat dans. Jy het ’n onblusbare energie gevoel! Ons het gaan koffie soek by Kapoet, en op Karoo Ltd se stoep met ons eie oë aanskou hoe ’n boer in ’n Hilux by ’n…

Oral in Orania word nuwe strate gebou vir verskeie ontwikkelings wat in aantog is. Vir ons lyk dit of die erwe én huise vinnig al hoe kleiner word en die pryse ál stewiger, vernaam vir die platteland. Daar is duidelik genoeg beweging in die mark aangesien verskeie eiendomsagente op die dorp sake doen. Hieronder tel TSE/Afsaal-eiendomme (053 207 0040), Byekorf-eiendomme (076 877 1179 of 082 826 6670) en Bo-Karoo-eiendomme (083 790 7196).  Platteland wys ses eiendomme wat teen druktyd op die dorp te koop was. Kontak Nicolette Ebersöhn (082 826 6670) of Marli Snyman (076 877 1179) van Byekorf-eiendomme vir meer inligting. eiendom@byekorf.co.za R1,43 miljoen Dié Chromadekhuis (goeie isolering, geen onderhoud) van 88m2 staan op ’n erf van 396 m2 in Karoosig 4 naby die mediese sentrum en aftreeoord. Dit…

Op ’n grondpad iewers tussen Belmont en Douglas staan ’n man en skulp sy swartgevlekte hande agter sy ore. Terwyl hy staar na die bolle stoom wat ritmies die winterlug ingespoeg word, rol ’n traan uit sy blou oë. Hy is bekend as Bedford, die masjinis van die Karoo Conqueror-lokomotief wat hom al dekades lank beywer daar-voor dat dié klank weer teen die Karookoppe weerklink. Langs hom staan York, oftewel Richard Peck, ewe aangedaan. Sakkepakke, tjoekepaf. ’n Stoom-lokomotief se ysterwiele rol weer! “Hy loop soos ’n naaimasjien,” sê Bedford tevrede. Dertig jaar se werk kry gestalte. Hy en twee kollegas het op 9 Julie 1967 ’n rit meegemaak op die laaste werkende passasierstoomtrein na die Waterloo-stasie in Londen, Engeland, voordat dié treindienste beëindig is. Op 31 Desember 1992 het hy…

MA, EK IS HONGER! Tanks Bush Pub Dié watergat teen die R536 is gewild onder die plaaslike mense. ’n Markiestent is vas aan ’n kroeg en kombuis, wat sorg vir ’n ontspanne atmosfeer en goeie, heilsame kos. Die naam “Tanks” verwys nie na die eienaar se naam, soos baie besoekers dalk dink nie, maar na die weermagitems teen die mure. Hulle 300g-steak (R160), vier uur gaargemaak in ’n sous-vide-bad, is ’n spesialiteit. Tanks Bush Pub 066 338 0184 Shiloh-koffiewinkel Die uitsig van Shiloh se dek af is net so goed soos hulle spekvleis-peer-enbloukaasquiche (R100). Op Saterdae het hulle ’n ontbytbuffet. Wees op die uitkyk vir die seekoeie en krokodille – die restaurant is op ’n dam gebou en is in Februarie 2023 oorstroom. Toe die eienaar, Mariana Schroeder, al ses…

Ross sê… Om ’n pizzaoond van stooiklei te bou is relatief maklik en boonop lekker – en ’n goeie manier om ’n unieke en funksionele fokuspunt vir jou buiteleefruimte te skep. Die oond word met hout verhit, wat sorg vir hoë temperature en ’n heerlik rokerige smaak vir jou tuisgemaakte pizza. En agterna kan jy die warm oond gebruik om ’n brood te bak of oornag ’n bredie of vleis gaar te maak. Lekker bou! Net soos die bousels op die vorige bladsye word hierdie oond gebou met ’n mengsel van klei, sand en strooi. Hierdie mengsel, bekend as strooiklei (in Engels cob), word met die hand gevorm bo-oor ’n koepel van klam sand en dan gelos om droog en hard te word. Sodra dit kliphard is, word die sand…

Elke jaar wanneer die marknavorsingsmaatskappy Ipsos die lyste van die wêreld se top-bekommernisse bekend maak, bevind Suid-Afrika hom in die voorste gestoeltes saam met die swartgalliges. Die nerwe van ons nagenoeg 62 miljoen siele aan die suidpunt van Afrika is geruime tyd al gáár oor die werkloosheidsyfer (31,9% in die derde kwartaal van 2023), misdaad, groeiende armoede en ongelykheid, korrupsie. Dié wat dit kan bekostig, gaan skuil in veiligheidskomplekse teen met hoë heinings, toegangsbeheer en sekerheidswagte. Ander trek Kaap toe of emigreer. En sowat 3500 van hulle – almal wit, onbeskaamd Christelike Afrikaners – het sedert 1991 ’n tuiste gevind reg in die middel van die land, in die konstruksiedorpie Orania wat die departement van waterwese in 1963 opgerig het as huisvesting vir die werkers wat die besproeiingskanale na die…

As ’n mens op die R536 tussen Sabie en Hazyview ry, is dit opvallend hoe die name van plase en besighede byna almal karaktersketse van die omgewing is: Bushbaby Valley Lodge, Mahogany Hill Cottage, Mountain Creek Lodge, Aan De Vliet Resort (dit beteken “aan die stroom”)… Ongeveer 5km van die Perry’s Bridge Trading Post & Toerismesentrum af op Hazyview ry jy verby die Summerfields Rose Retreat & Spa, Summerhill Prep School en Sabie Sunrise Farm – ’n gepaste naam vir ’n plek waar jy heeljaar kortbroek en plakkies kan dra. Die Idle & Wild-chalets herinner ’n mens wat jy in die bloedige somermaande kan verwag in dié wêreld: Soel tot versengende dae wat die Europese toeriste laat verwelk, maar nie die slange, sonbesies of donderstorms nie. Net in Februarie verlede…

Amper net soos die roetines en rituele wat ons vir ons daaglikse persoonlike higiëne volg, moet ons ook stappe neem om ons tuin in stand te hou en versorg. Die soort higiëniese strategieë wat nodig is vir so ’n lushof sal afhang van die behoeftes van die spesifieke tuin. In ons permakultuurtuin op Numbi Valley fokus ons op gesonde, organiese kosproduksie in harmonie met die natuur. Ons volg die basiese beginsels van permakultuur om ’n goeie oes te verseker. Ons tuin is oorvloedig en meestal sonder siektes en peste, omdat ons die grond in topkondisie hou deur self groot hoeveelhede kompos te maak en in te werk. Verder gebruik ons ’n verskuifbare hoenderhok op die tuinbeddings wat help om die grond klam, die tuin skoon en die plante gesond en…

In die koswêreld is Errieda du Toit niks minder nie as ’n legende. Saam met wyle Francois Ferreira was sy byna 15 jaar lank die een helfte van die geliefde Huiskok, Glanskok op RSG voordat sy in 2014 op haar eie voortgegaan het met Die kos wat ons ken, en lesers van die Kaapse dagblad Die Burger se Versnit-bylae kon weekliks by haar tafel aansit. Sedertdien het Errieda nie net ’n menigte resepteboeke geskryf nie – haar eerste, haar en Francois se Huiskok, Glanskok, en haar mees onlangse een, Saam, is met ’n gesogte Gourmand-prys bekroon – maar ook op TV baanbrekerswerk gedoen. Sy was die baasbrein agter Kokkedoor, die eerste Afrikaanse koswerklikheidsreeks wat op kykNET ’n wegholsukses was en ewe gesonde uitloopsels soos Koekedoor, Kokkedoortjie en Kokkedoor Vuur en…