Innholdsfortegnelse for Winter 2022 i Weg! Platteland

Het jou dorp ook ’n WhatsAppgroep – of ’n “WhatsUp”-groep, soos sekere mense daarna verwys – waar jy die geleentheid kry om vir die ganse gemeenskap te wys hoe vrot jy spel of hoe vraatsig jy fopnuus vir soetkoek kan opvreet? (“Weet niémand in hierdie agter-die-klip plek dan van my niggie se buurman se kleinseun wat van Covid én sy aambeie genees is ná profeet Klootwijk se wondermengsel van fyngemaakte knoffel, twee Disprins en een vars snoekkop nie? Onthou dit móét ’n snóékkop wees, want hake werk nie.”) Is daar op julle dorp ook mense wat skynbaar kan “WhatsUp” maar nie kan Google nie en daarom moet hulle drie keer per dag vra wanneer dit julle beurt vir beurtkrag is – al het die vervlakste foon die afgelope vyf minute…

Die Suidkus wys sy ‘plaaskant’ Die KwaZulu-Natalse Suidkus is bekend vir sy ikoniese strande, maar nou wil dié provinsie wys hy het veel meer te bied as luilekker dae in die son. ’n Groeiende fokus op agritoerisme beteken jy kan die gebied ook op kouer dae verken en byvoorbeeld ’n plaastoer doen wat die hele gesin sal geniet. Ugu-Suidkus-toerisme (USCT) het vroeër vanjaar die Suidkus Agri-CULTURE-toere bekend gestel waarop hulle volgens die uitvoerende hoof, Phelisa Mangcu, “outentieke kusplaaservarings” met toeriste wil deel. Daar is twee toerpakkette te kies waarop jy altesame ses plase besoek – elk met ’n unieke reeks aktiwiteite en ervarings. Ons hou van die volgende ses unieke bestemmings… 1 BBS FARM, Southport Dié plaas het begin as drie vroue se bestaansboerdery, maar vandag is dit ’n internasionale…

Kerone Haas Entrepreneur Kerone kom nie van Genadendal af nie, maar sy van wel. Hy ken sy pa se tuisdorp omdat hy gedurende sy grootwordjare in Mpumalanga dikwels vakansies hier deurgebring het. In Maart 2021 het hy permanent ’n Genaler geword. Omdat hy uit ’n besigheidsfamilie kom, het Kerone dadelik gespring toe die geleentheid hom voordoen om ’n gebou te huur. “Ons het nog nie geweet wat ons gaan doen nie!” lag hy. Met ’n ysterware- en enkele ander winkels, asook ’n koffiewinkel wat behoort aan – en genoem is na – sy tweelingsuster, Abby, het Kerone in Desember 2020 die deure van die Mountain Valley-sentrum geopen. “Daar is ’n groot behoefte op die dorp aan iets soos dié,” sê Kerone. “Ons wou iets doen wat die dorp gaan opbou.”…

Oor hulle eerste kuier in Wilgepoort vertel inwoners – veral inkommers wat eers onlangs kom wortel skiet het – almal dieselfde storie: Jy verwag nie te veel nie. Die wêreld hier tussen Bronkhorstspruit en Witbank lyk immers plat en alledaags, en op pad na “die vallei” is dit grasvlaktes en mielielande wat verby jou flits. Dan, by die Super Centre-vulstasie, draai jy weg van die R25 af en volg ’n grondpad die poort in. Die roete daal af rivier toe en die berge vou voor ’n mens oop soos die Rooi See voor Moses. Aan die westekant ry jy deur die “klein vallei” – ’n gang met rooi kranse wat bo die pad uittroon. Oos sprei die “groot vallei” uit, en in die verte is die berge te sien wat…

Dink vinnig aan ’n velskoen… voor jou geestesoog sien jy waarskynlik ’n paar sonbruin bene wat tussen ’n kakiekortbroek en ’n paar wolkouse uitsteek. Aan die onderpunt van die kouse is ’n paar uitgetrapte leerskoene, ou kalante vol plooie, skaafmerke en vlekke. Alles tekens van járe se dra. Die snit is klassiek: Die vaalbruin leer kom om die enkels, ’n ry stiksel loop al met die sool langs, en met twee rye van drie ogies trek jy die spul met toutjieveters bymekaar. ’n Skoen vir ’n boer, werker, buitelugmens – eenvoudig maar taai. Daardie beskeie leerskoen het iewers in die afgelope paar jaar nuwe lewe gekry, en deesdae sien ’n mens oral vellies aan voete wat nié noodwendig aan ’n boer behoort nie – van strooijonkers en Instagram-modelle tot prins…

Wêreldwyd word wilde bewerings geslinger oor die waterverbruik van bloekombome. Volgens sommige bronne kan ’n enkele bloekomboom tot 1 000 l per dag opslurp, maar die meeste kenners is dit eens dat dit erg oordrewe is en die syfer nader aan 200 l is. Maar selfs dít word in sommige kringe betwyfel. Navorsing is byvoorbeeld gedoen in Indië – ’n land met ’n skaarste aan hout en waar 150 000 ha bloekomplantasies jaarliks aangeplant word (en 70% van die land se 3 miljoen hektaar plantasies bloekoms is). Hierin is bevind bloekoms hou inderdaad nié enorme reserwes water nie en put ook nie grondwater uit nie. Trouens, die impak op die omgewing is minimaal en glad nie nadelig vir die watertafel nie. Hierdie bome beheer eerder waterverlies deur transpirasie te beperk.…

Die drie voorvatters agter die Christenaksie-netwerk (CAN) is Wouter Kruidenier, Pieter Smit en Yolande Snyders. Hulle vertel hoe en hoekom hulle hierdie liefdestaak aangepak het. Waar het die gedagte vir die netwerk ontstaan? “Wouter en Pieter het gereeld by ’n restaurant wat ek besit het, werk bespreek oor ’n koppie koffie,” vertel Yolande, wat die administrasie van die projek behartig. “Wouter is die eienaar van De Kruidenier-eksklusiewe tuine en Pieter die eienaar van De Smit-eksklusiewe strukture. Ons het mettertyd begin gesels oor die dorp se uitdagings… hulle is twee praktiese manne wat nie kla nie, maar planne maak. Wouter het sommer begin deur watereike, platane en moeraseike in ’n systraat naby sy huis te plant – en hy kon sedertdien nie ophou nie,” lag Yolande. “Ons het nie mooi parke…

Die basiese beginsels Maanfases Net soos die swaartekrag van die maan seevlakke laat styg en daal, het dit ook ’n invloed op die vog in die grond. Saad absorbeer meer water met volmaan en nuwemaan omdat meer vog na die grondoppervlak getrek word. Dit laat saad uitswel en lei tot beter ontkieming en sterker plante. Die maan beïnvloed plantegroei ook deur middel van geotropie (die manier waarop plante in ooreenstemming met die rigting van die aarde se swaartekrag groei). Die wortels groei ondertoe, in die rigting van die swaartekrag, en die stele in die teenoorgestelde rigting. • Nuwemaan tot Eerste kwartier (groeiende maan) – halfvrugbaar Dit is ’n goeie tyd om gewasse te plant wat saad buite die vrug produseer. Dit is veral geskik vir eenjarige blaargroente waarvan ons die…

wen-brief Ek was baie opgewonde toe ek sien daar’s ’n storie oor Clocolan in die Herfs 2022-uitgawe van Platteland, want my ouma aan vaderskant is oorspronklik van dié Oos-Vrystaatse dorpie tussen Ficksburg en Ladybrand. Op 21 Maart vanjaar het ons teruggekeer ná ’n besoek aan familie op Clocolan – my jonger suster was die afgelope byna tien jaar nog nie weer daar nie; my ouma aan moederskant was nog nooit op die dorp nie; en dit was my vierjarige susterskind se tweede kuiertjie daar. Twee dinge het my ontsettend hartseer gemaak – dis nou buiten die vlak van armoede in Hlohlolwane, soos die inwoners dit noem: • Die dorp se paaie het meer slaggate as wat ek al ooit tevore hier gesien het. • Probleme met waterverskaffing het beteken die…

Hartlik geluk met die skitterende artikel oor vlieghengel in die vars waters van die Oos-Kaap. Dit is liplekker, sappig en kundig geskryf – een van die bestes in die mooi someruitgawe van Platteland. Die interessante legende wat Sarie Marais-Nell in die kassie op bl. 67 vertel, het my nie net laat glimlag nie, maar ook op ’n etimologiese reisie gestuur. Ek deel graag die uitkoms. In die Woordeboek van die Afrikaanse taal word verskillende betekenisonderskeidings vir “kiepersol” belig. Eerstens word daarop gewys dat dit ’n historiese benaming was vir ’n groot sonskerm met ’n lang steel wat veral in die 17de en 18de eeu in Nederlands-Oos-Indië en aan die Kaap gebruik is – dus niks anders nie as ’n groot sambreel. Die benaming kom uit quipersol, uit kitasol, wat weer…

As ’n mens Koperfontein van bo af bekyk op Google Earth se somerbruin satellietfoto – of die wintergroen weergawe op Mapcarta – gewaar jy eers net ’n pelotontjie silo’s met ’n strooisel huise daarnaas, die lot ingedruk tussen ’n treinspoor en die R45-provinsiale pad wat Saldanha met Villiersdorp verbind (oor Vredenburg, Malmesbury en die Paarl). Dit lyk soos een van daardie gehuggies, dalk ’n verflenterde spoorwegstasie, waarby jy sal verbyskiet sonder om dit eens agter te kom. En so wás dit ook járre lank, veral nadat die moderne R45 gebou is wat toe skielik nie meer déúr Koperfontein (óf die groter buurdorp Hopefield) loop nie, maar reg langsaan verby. Kyk nou ’n bietjie fyner na daardie satellietfoto’s en soek ’n spul snaakse fyn, wit strepies wat rofweg in ’n perdeskoen…

As die blink liggies uitdoof In Kerkstraat, omtrent onder die vlerk van die imposante ou NG kerk, het Prins Albert in November 2013 sy eie wêreldklas teater met 140 sitplekke en hipermoderne toerusting – en baie glans! – gekry: The Showroom. Hier, in die lieflike ou Art Deco-gebou wat vroeër jare ’n motorvertoonlokaal was, is teaterstukke, konserte, flieks en vele feestelikhede aangebied. Maar helaas verskyn daar op 4 Februarie vanjaar ’n kennisgewing op hulle Facebookblad waarin die eienaars aankondig dat Covid-19 gelei het tot die sluiting van die teater. ’n Mens kan maar net hoop dit is tydelik. Op berge en in dale Uit omtrent elke koers is daar ’n pad Prins Albert toe, maar die mooiste een is ongetwyfeld die Swartbergpas van Oudtshoorn se kant af. Dit bly maar…

Ons gesels met die blombolkenner Hendrik van Zijl wat vertel waar die beste plekke in die Nieuwoudtville-omgewing is om die jaarlikse veldblomskouspel te beleef. Die pragtige Noord-Kaapse dorpie Nieuwoudtville is reg oor die wêreld bekend vir sy veldblommeskouspel wat gewoonlik van Junie tot September elke jaar die asem wegslaan. Danksy sy unieke ligging – vyf verskillende grondtipes en die Kaapse fynbosstreek, Hantam-Karoo, Boesmanland en Knersvlakte kom hier byeen – floreer blombolle hier op die vlaktes en in die veld. Dié bolplante staan bekend as geofiete, en Suid-Afrika het amptelik die rykste versameling geofiet-flora ter wêreld. Nieuwoudtville spog met 309 van die 1 551 geofietspesies in die Kaapse blommeryk – en 80 daarvan is endemies! Dit is eintlik glad nie ongewoon om hier tot 50 verskillende plantspesies op ’n stukkie grond…

Wat is ’n camino? “’n Camino kan vir verskillende mense verskillende dinge beteken,” bespiegel die vier stigters van die roete, Andrew en Peter Kilpin, Leon van Rooyen en Dave de Beer. “Beskou dit as ’n geleentheid om die besonderse natuur en geskiedenis van die Overbergstreek te waardeer.” Wat maak die Hermanus-camino uniek? Die vyf stapdae van hierdie camino is elkeen oor totaal ander terrein, en nie soos die meeste ander staproetes óf in die berg óf langs die see nie. Ons stap deur vrugte- en wynplase, op fynbosroetes en bergpaaie, en sluit die week af al langs ’n uitgestrekte stuk strand. Hoe verskil die seisoene op die Hermanus-camino? Elke seisoen op die camino is besonders, maar in die wintermaande is die bergfynbos op hulle mooiste. En van Junie af wag…

Aan die einde van die rolprent A River Runs Through It (1992), wat gegrond is op Norman Maclean se gelyknamige semi-outobiografiese novelle, word die woorde “I am haunted by waters” in die annale verewig. Terwyl die hoofkarakter, Norman, sy vislyn in die rivier gooi waar die forelle swem, bedoel hy dit metafories. Water vloei deur al sy herinneringe – die goeies én slegtes. Die natuur het op die meeste van ons daardie uitwerking. Vir my is berge só. Op Springbok in die Noord-Kaap waar ek grootgeword het, het ons huis teenaan ’n berg gestaan. Altans, as kind was dit ’n berg; nou is dit ’n klipkoppie. In die lente het ons klomp kinders in die buurt mekaar smiddae tussen die geil bittergousblomme in die paadjies rondgejaag en wegkruipertjie gespeel deur…

Ek skryf na aanleiding van Hanlie Nel-Smith se brief “Om weer ’n kind te wees” in die Herfs 2022-uitgawe van Platteland. Ek het grootgeword op Victoria-Wes, die dorp waarvan melding gemaak word. Die huis op die foto het baie jare aan my ouers behoort. Hulle het die huis in 1972 vir R800 gekoop van ’n vorige meulenaar op die dorp, mnr. Bartjie van Wyk. Die peperbome langs die huis is deur my oorlede vader geplant. My ouers het daar gewoon tot my vader in 1990 oorlede is en my moeder in 2006 na die Frieda Kempen-tehuis vir bejaardes gegaan het waar sy in 2008 oorlede is. Die huis is toe verkoop en in ’n gastehuis omskep. Daar het ons en ons kinders by twee geleenthede nog gaan bly… met soveel…

Parys moet die dorp met die edelste karakter wees! Ons eie Parys, in die hartjie van die Vrystaat, waar vreemdelinge van verskillende vastelande gou die grootste vriende word. Ons het eintlik ’n paar dae by die Weltevrede-vakansieoord oorgebly, maar omtrent meer op Parys gekuier as wat ons gekamp het. Dié dorpie aan die oewer van die Vaalrivier hou vir ons ’n spesiale bekoring in en daar is omtrent baie te doen. Heel eerste het ons deur die strate gewandel – die plek herinner my aan Nantes, soos ons gesien het op die TVprogram wat Nataniël en sy broer Erik gemaak het. Oudhedewinkels is volop, én die dorp is bekend vir sy vele pandjieswinkels. Daar is ook ’n klompie geskenkwinkels en selfs ’n eksklusiewe plek met van die heel modernste meubels…

Sedert die 17de eeu al word wyn gemaak uit Steenberg se wingerde, maar een van dié tydlose treffers, die 2021 Chardonnay, is nou met ’n nuwe etiket uitgereik wat steeds die gesofistikeerde smaak van hierdie klassieke wyn weerspieël. Met geure van appel, botterkaramel, sitrus en kweper is dit ’n uitstekende pasmaat vir ’n bord stomende winterkookkos. Kerry Kilpin, Steenberg se hoofsjef, sê dit werk ook wonderlik in ’n sous wat jy saam met geroosterde varklies voorsit. Sy deel haar resep met ons. Geroosterde varklies met ’n chardonnay-en-mosterdsous Genoeg vir 4 Bereidingstyd 15 minute Gaarmaaktyd 50-70 minute Jy benodig • ½ teelepel (2,5 ml) heel vinkelsaad, fyngedruk• ’n knippie droë brandrissievlokkies• 1 teelepel (5 ml) maldonsout• 1 varklies van omtrent 1,2 kg• olyfolie VIR DIE SOUS • 65 ml Steenberg Chardonnay•…

Dit maak nie saak uit watter rigting jy Piet Plessis benader nie, jy gáán grondpad ry. Mense beweeg nie sommer diékant toe nie, tensy dit nodig is. Die dorpie lê ook nie langs ’n roete wat iewers heen lei nie. As jy uiteindelik daar aangekom het, is jou volgende stap waarskynlik om terug te gaan. Jy gaan selde verder. Hier, noord van Vryburg waar Noordwes ’n duik in Botswana maak, is beeste en wild die grootste attraksies. In dié wêreld kom soek jy kalwers of koedoes. Óf vir moeilikheid as jy jou ná swaar reën op die R377 tussen Stella en Piet Plessis begewe. Gevolglik rek die oë van die twee vroue voor die laerskool toe my modderkoek van ’n bakkie by hulle stilhou. “Lyk my jy is op ’n…

Johan en Yvonne Fourie Koperfontein-tuisprodukte Die Fouries woon al 25 jaar op Koperfontein. Hulle het in 1997 hierheen getrek nadat Yvonne bedank het as skoolsekretaresse op Hopefield. Maar twee jaar voor dit het sy al ’n klein inmaakbesigheid begin met kerriegroenboontjies as haar eerste produk. “Kerrieboontjies was my pa se gunsteling,”vertel Yvonne,“en toe gaan ek maar so aan, loer in Kook en geniet en in ’n klomp ou inlêboekies wat ’n tannie vir my nagelaat het… sousboontjies van Sandveldse heerbone, geelperske-atjar, komkommers… en ja, toe plant ons mos die 36 olyfbome wat ons óók moes begin inlê. So word dit toe Koperfontein-tuisprodukte.” Nie lank nie, of die twee het met Yvonne se handewerk gaan smous by markte op plekke soos Hopefield, Langebaan, Laaiplek en ook ’n Kersmark of drie. Johan,…

Tussen Botrivier en Caledon in die Overberg is dit net ’n handvol motors wat die groot pyl op die versierde skeepvraghouer volg en van die besige N2 af op die R406 wegswenk Greyton toe. Dan, skaars 5 km voor jy dié gewilde oase vir stiltesoekende stadsmense binnery, pryk ’n ánder bord soos ’n spierwit monument: “Welkom – Genadendal, historiese dorp.” Eeue se geskiedenis lê vasgevang in Suid-Afrika se oudste sendingdorp. Genadendal is in 1738 gestig deur die Duitser Georg Schmidt, ’n sendeling van die Morawiese Kerk wat die evangelie onder die Khoi-mense van die Kaapkolonie wou verkondig. Byna 300 jaar nadat die sendelinge te perd hier aangekom het, is dit steeds nie moeilik om jou hierdie prentjie voor te stel nie, want baie Genadendallers – of Genalers, soos die inwoners…

Sit ’n bromvoëlveer in ’n droë rivierbedding neer as jy ’n droogte wil breek. Of altans só glo bygelowiges in die noordelike dele van Suid-Afrika wat graag na dié charismatiese rooi-en-swart geveerdes as “reënvoëls” verwys. Party sal selfs sover gaan en waarsku: “Onthou tog net om die veer later weer op te tel, anders hou die reën nooit op nie.” Geen mens kan onaangeraak bly wanneer jy in ’n wuiwende grasveld ’n bromvoël (Bucorvus leadbeateri) in aksie sien nie. En indien jy wonder waarom die Southern Ground-Hornbill in Afrikaans ’n bromvoël – en in Engels soms “Thunderbird” – genoem word, hoef jy maar net jou motorruite af te draai wanneer jy weer een in die noorde van die land of in die Krugerwildtuin raakloop. Dié kalante is 1 m hoog…

Ons land het van nature maar min groot bome. Hier en daar kry jy lappies bergwoud, met dié by Knysna die bekendste, en dan het ons die Laeveld met sy vet kremetarte en slanke doringbome; buitelyne wat ’n ganse landskap bepaal. Maar tussen Knysna en die Laeveld is daar die ewige ooptes: die Karoo, voorlope van die Kalahari, die rooigrasvlaktes van die Vrystaat, die droë Weskus. Gemeet aan bome is ons land gestroop. Tog, as ek terugdink aan my jeugjare op Robertson in die Boland, is dit die bloekomboom wat ek onthou. Ja, daar was jakarandas, sipresse, norfolkdenne en soetdorings op ons dorpie, maar die reuse, die torings van die boomlandskap, was die bloekoms. By die spoorwegstasie was ’n monumentale bloekom waar Japie Tenbob, ons verkeersman, geskuil het met sy…

Kasteelberg se rotsagtige kop steek ver bo die omliggende vlaktes uit en is ’n visuele baken wat ’n mens van ver af al gewaar. Só was dit sekerlik ook vir die San- en Khoekhoe-mense wie se kunswerke teen die rotswande verklap dat hulle eens hier geleef en die vlaktes bewandel het.Ook vir die vroeë Europeërs was dit ’n baken op hulle ontdekkingsreise. Uit die geskiedenisboeke blyk dit verskeie pogings is deur dié vroeë setlaars aangeteken om die omtrek van die aarde in die Suidelike Halfrond van hier af te meet, en talle ekspedisies is onderneem waarop unieke flora teen hange ontdek is. Ek het self al elke hoekie van die berg verken en verkyk my telkens aan die skouspelagtige uitsigte noord na die Sederberg toe én al die pad tot…