Innholdsfortegnelse for Somer 2020 i Weg! Platteland

Sarah-Leigh Hillary Bestuurder van die trouvenue by Cheerio Gardens In Augustus begin die asaleas en houtappels blom by Cheerio Gardens, maar die kersiebloeisels hou uit tot die einde September om die kollig te steel. ’n Skilderdoek van pienk, pers, geel, perske-en roomkleur versier die digte groenigheid en lok besoekers van heinde en ver na die Magoebaskloof-lentefees. In Augustus begin die asaleas en houtappels blom by Cheerio Gardens, maar die kersiebloeisels hou uit tot die einde September om die kollig te steel. ’n Skilderdoek van pienk, pers, geel, perske-en roomkleur versier die digte groenigheid en lok besoekers van heinde en ver na die Magoebaskloof-lentefees. In Desember 2010 het Sarah-Leigh die eerste keer toegekyk hoe ’n paartjie aan mekaar trou sweer by haar trouvenue 7 km buite die dorp. Sy was hier…

Daar’s reën in die Karoo… Dit is ’n koue, nat Augustusoggend tussen Beaufort-Wes en Fraserburg. Voor in die grondpad staan ’n ligblou lorrietjie. Op die tweevlaklaaibak is ’n klomp jong merino’s, en aan die kant van die laaibak hang ’n ouerige man. Ek hou stil, vra of ek kan help. Sy bruin weermagjas lyk nat en hierdie stuk Karoo is nog skoon van selfoonsein. Alles reg, alles reg, sê hy daar uit die fyn reën. Ek staan rond, want die lammers se nat wol en die Karoo se nat bossies laat voel my binnekant vars en anders. “Piet le Roux.” Die oom se hand voel skurf, soos die aarde. “Dankie vir die lekker reën wat jy gebring het. Gee jy om as ek my pyp opsteek?” Die rook klou vas…

Alzheimer se siekte, daardie toestand waarin jou waardigheid so dikwels sy tassies saam met jou geheue pak en soos ’n droster die nag in verdwyn, is nie kinderspeletjies nie. Nie vir die een met wie dit gebeur nie, maar nóg minder vir diegene wat hulpeloos toekyk hoe hulle geliefde stadig tot niet gaan. Vra maar vir Helen van Breda en haar man, Mark. Kort voor haar ouers se vyftigste huweliksherdenking het Helen tot haar groot skok agtergekom daar’s groot fout met haar ma. “Hulle het by ons gewoon, en toe Mark se ouers een middag hier kom eet, het ons het nog aan die etenstafel gesit toe my ma uit die bloute opvlieg en aankondig sy gaan nou krieket kyk. My ma! Sy sou nóóit so iets doen nie! Toe…

KOUE WINTERS Tilapia is ’n warmwatervis wat nie van koue hou nie. Die ideale watertemperatuur is tussen 24 ºC en 36 ºC, maar vir ’n akwaponikastelsel moet dit liefs onder 30 ºC bly. In die winter sal die visse waarskynlik minder eet (en ook stadiger groei) – maak dus seker jy gee hulle nie te veel kos nie. ’n Goeie oplossing is om die damme vlak te hou sodat die son die water kan verhit. Nog ’n moontlikheid is om die dam of tenk te isoleer sodat die temperatuur meer konstant bly. Jy kan ook ’n verwarmer by ’n troeteldier-of ysterwarewinkel aanskaf, maar dit gebruik weer elektrisiteit. TE VEEL VIS Tilapia teel aan soos konyne, en voor jy jou oë uitvee, kan jy met te veel vis in jou tenk…

Vertel ons meer van die stompkopkewer? Hy is skaars 2 mm lank en oorspronklik van Asië. Dit word die PSHB genoem, kort vir “polyphagous shot hole borer”. Saam met sy simbiotiese swam, Fusarium euwallacea, verwoes dié kewertjies bome wat al dekades oud is. Dié dodelike duo is die eerste keer in 2017 in Pietermaritzburg se botaniese tuin opgemerk, en slegs drie jaar later is Limpopo die enigste provinsie waar hulle nog nié bome laat sneuwel nie. Hoe werk die nuwe middel? Soos die kewer sy pad deur die boom oopboor, “plant” hy swamme in die boomstam, hoofsaaklik Fusarium. Dié swam is die voedselbron van die kewer én sy larwes, en eintlik is dit die swam wat die boom se dood veroorsaak. Ons oplossing is tweeledig: Ons het ’n middel geformuleer…

Eens op ’n tyd het huisplante ’n mens dadelik aan ’n stil, donker vertrek laat dink – die soort agter dik gordyne waar jy op ’n snikwarm agtermiddag as die son deur ’n skrefie loer, die stofdeeltjies in die lug kan sien dans. Onthou jy die stokstywe rubberplant, die eensame Aspidistra en die puntige skoonma-se-tong voor die leë kaggel? O, en moenie vergeet van die viooltjies wat altyd op ’n doilie neergesit is om die tafelblad te beskerm nie. Dít is die huisplante wat ons oumas en oupas gekweek het – sonder veel moeite of ooglopende entoesiasme. En beslis sonder die sosiale media en allerhande spoggerige hutsmerke. Maar nou is daar natuurlik Instagram. Het jy al dáárdie huisplante gesien? Hulle word nie gekweek nie, maar ten toon gestel deur lenige…

Amper iedere jaar as die eerste perskes, pruime of appelkosies met hulle blosende rooi wangetjies die winkelrakke tref, hoor Platteland van lesers wat nostalgies neurie oor die vars, stroopsoet vrugte van weleer uit Oupa se appelkoosboord of “die beste appelkooskonfyt (of-blatjang of-tert of-poeding) in die ganse wêreld” wat oorle’ Ouma uit die geil oes opgetower het. Tog snaaks hoe g’n mens skielik onthou hoe Ouma destyds elke tweede appelkoos moes fynkam vir ’n wurmpie nie – laat staan nog arme Oupa wat eers die vraatsige spreeus en muisvoëls moes verwilder en dan, ná die groteske oes, rumatiekskouer en al, de laaste boom met die snoeiskêr moes takel. Laat ons nie doekies omdraai nie: Hier op Koringberg het ons lankal moed opgegee om self organiese steenvrugte te kweek. Ja, die Kaapse…

Sommer met die intrapslag by die Harkerville-mark kry die afguns jou aan die keelvelle beet: Hoekom, kerm jy in jou binneste, is die inwoners van Knysna, Plet en omstreke so gelukkig om Saterdae hulle weeklikse inkopies hier te kan doen, amper net soos in Europa? Salig in die buitelug onder ’n staning koeltebome. De laaste ding neutvars, plaaslik en meestal organies. Groente en vrugte, byna alles in die omgewing gekweek. Kaas en jogurt. Plaaseiers. Vleis. Heuning. Blomme. Plante. Brood van Knysna se befaamde Île de païn… As die Harkerville-mark ’n winkel was, sou jy dit maklik ’n “eenstopsupermark” kon noem, want aanvanklik voel dit soos ’n kruising tussen ’n boeremark en ’n kosmark, maar dan gewaar jy ook die tweede afdeling met handwerk, kuns, klere, juweliersware, speelgoed, houtwerk, bedlinne, handsakke,…

Kussingoortreksels van suiwer katoen R350 (50 x 50 cm) en R320 (48 x 33 cm) Cathy Joubert cathyjoubert.co.za Boetiekbier Little Wolf Hoppy Wheat (340 ml) R28, Devil’s Peak Vin de Saison (500 ml) R60 & Old Potter’s Brewhouse My China-ryslager (440 ml) R34 Roeland Liquors roelandliquors.co.za 021 461 6397 Mandjie met leerhandvatsels R295 Kikoi R250 Arabesque arabesque-shop.co.za 021 424 1234 Handgemaakte notaboeke met waterverfwerk in ’n handgemaakte leeromhulsel R350-R470 Waymaker Creative waymakercreative.com Waterbeker van bamboesvesel R130 Checkers checkers.co.za 080 001 0709 Kombucha-appelasyn (375 ml) R85 The Potbelly Pantry 021 875 5124 Kombukarious kombukarious.co.za Eksotiese rooibosteemengsel met gemmer, lemoenskil en kaneel R130 Africology africologyspa.com Hangmat van katoen R745 Arabesque arabesque-shop.co.za 021 424 1234 Hangplanthouer van herwonne hout R160 (plant uitgesluit) Reclaim Design reclaimdesign.org Reclaim Design Handgemaakte voëlvoerhuisie R200 MTK Bird Houses…

Doen, drentel, koop en eet The Tin Roof Dié sjarmante geskenkwinkeltjie langs die Tank Trap FoodZone huisves ook die Toerisme-inligtingsentrum. Die winkel is propvol handgemaakte ware soos klere, dekoritems, juweliersware, natuurlike skoonheidsprodukte en sagte speelgoed uit Zimbabwe. Hier word klein, onafhanklike besighede se ware verkoop, sommige van hulle op die berg. 074 083 7008 Long Tom-monument Ongeveer 3,6 km verder op Cheerio Road sal jy by die Long Tom-monument uitkom. Dit is hier waar die Boere die laaste van die Long Tom-kanonne op 30 April 1901 verwoes het – om te keer dat dit in die hande van die Britse soldate beland gedurende die Anglo-Boereoorlog. Prof. Louis Changuion het twee klein klipgedenktekens opgerig. Die groot krater wat deur die ontploffing veroorsaak word, is vandag nog sigbaar. Daar is piekniektafels (waar…

In die hart van die ongerepte Kogelberg-biosfeer lê Pringlebaai doeksag op die mees oostelike puntjie van Valsbaai en dut. As ’n mens skemeraand op die strand staan, kan jy Kaappunt se vuurtoring dóér anderkant die golwe sien wink, maar dis so ver as wat die beskawing strek. Op hierdie sluimerende vakansiedorpie met skaars 2 000 permanente siele kraai die natuur nog koning. Hier’s nie straatligte óf die gewone geriewe soos kettingwinkels, banke en vulstasies nie, en die dorp se paaie is meestal ongeteer. Snags loop daar nog bokkies – en bedags bobbejane – tussen die oop erwe rond… (Gelukkig klim dié bobbejane nooit voor ’n kar se stuurwiel in nie. – Reds.) Dié stukkie fynbosparadys is behoorlik die teenpool van die platinummyne van Rustenburg in Noordwes waar Adriaan en Ilse…

DOENi, DRENTEL EN KOOP FRIEMERSHEIM-OMGEWING Shweshwe Stop ’n Groep naaldwerkers van Friemersheim onder aanvoering van Cinty Joubert gebruik slegs eg Suid-Afrikaanse Three Cats-shweshwemateriaal vir die kombuisware (servette, afdroogdoeke, tafeldoeke), geskenke, knope, speelgoed, sakke en lieflike PROEsakke (’n nie-elektriese prutpot) wat hier in opdrag van Nelma Ruschioni en Rosanne de Kock gemaak en verkoop word. Jy kan ook van Ent Speelman se Gonnakraal-heuning en van Petra Jordaan se laventelsout aanskaf en, mits jy vooraf bespreek, vir R40 p.p. ’n koppie tee en ’n “bordjie soet” kry met een van Petra se koeksisters in laventelstroop, ’n “bobotiebondeltjie” uit Hester Uithaler se kombuis en een van Cinty se melktertjies. Gaan kyk en koop van Maandae tot Vrydae (dit is soms net tot 12:00 oop – bel en maak seker). Slegs kontant. proemb.co.za Shweshwe…

1 Mense wat hier tuisgaan, word inwoners genoem en nié “pasiënte”, “gevalle” of, soos die Van Bredas al gehoor het, “gevangenes” nie. “Hier gaan dit om respek, respek en nogmaals respek,” sê Helen. 2 Niemand lag vir niemand nie. Geen personeel fluister agter ’n inwoner se rug nie. 3 Almal klop voor hulle ’n enige vertrek in die huis binnegaan. 4 Die personeel praat met almal asof hulle 100% normaal is. 5 Niemand vra vrae vra nie, veral nie ingewikkelde vrae nie. En roetine is ongelooflik belangrik. 6 Inwoners word nie aangemoedig om in hulle kamer te leef nie, selfs al is dit vir sommiges ’n veilige ruimte. “Mense met Alzheimers is gek oor geselskap en interaksie. Daarom is sosiale interaksie belangrik,” sê Helen. 7 Om dieselfde rede is dit…

Nadat Rikalize Reinecke op 12-jarige ouderdom die fliek Dolphin Tale gesien het, wou sy opsluit ’n mariene bioloog word en alles moontlik oor visse en die see leer. In haar soeke na inligting het sy op ’n webblad met ’n regstreekse uitsending van dolfyne uitgekom en tydens die uitsending ’n advertensie gesien met foto’s van vishokke in die see. “Ek het nie geweet wat dit is nie, maar toe uitgevind dis waar hulle vis teel. Ek het my pa daaroor begin uitvra, maar hy het gesê ek moet eers ’n kursus doen voordat ek so iets kan aanpak.” Sy het heel impulsief ’n kursus voltooi wat haar gehelp het om haar eerste stelsel te bou. “Dit was nie so groot vier damme met ’n duisend vissies daarin.” Rikalize se visboerdery…

VIR DIE BLARE 1 Palmbome Dié groot kategorie bevat menige soorte wat by kwekerye te koop is. Dit hang af watter grootte palm jy soek en wat jou begroting is. Ons is mal oor geelbamboespalms (Dypsis lutescens) wat van Madagaskar af kom – hulle het nie fiemies nie en sal onmiddellik ’n soort statigheid aan ’n vertrek verleen. Die bome groei stadig, wat beteken jy hoef hulle nie gereeld in ’n groter pot oor te plant nie. Plant jou nuwe palmboom in ’n pot wat net-net groter is as die plastiekpot is waarin jy dit gekoop het en plaas ’n groot piering onder dit om enige water wat oorloop op te vang. Gebruik ’n baie los grondmengsel: Potgrond met ekstra perliet, bas, veenmos of klapperhaar is ’n goeie keuse Maak…

Ek het op hierdie nes in my tuin afgekom en sal so bly wees as een van julle kenners dit kan identifiseer. Ek raai die bouer hier was ’n spinnekop. Ek is mal oor julle tydskrif. Margaret Couper PLETTENBERGBAAI Esther van der Westhuizen van The Animal Sanctuary @Butterfly World antwoord Dit is die eierkokon van die reënspinnekop (Familie Sparassidae, spesie Palystes). Dit is ’n algemene spinnekop wat baie in huise en tuine voorkom – sy is groot en daarom skrik mense vir haar. Sy is egter baie bang vir ander diere, want sy kan nie goed sien nie en enigiets groter as sy word as ’n roofdier beskou. Hulle kan spring, maar net om weg te kom van die “gevaar” – die mens. En dan skrik jy nóg groter. Die…

Toeval is ’n wonderlike ding: Op dieselfde dag dat Platteland Ria Putter se e-pos (sien bl. 7) ontvang het waarin sy vra of ons dit nie wil oorweeg om in elke uitgawe ’n maankalender te plaas nie, wag daar in ons posbus sowaar een van Moonbloom se splinternuwe groente-en-kruieplantkalenders vir 2020 plus ’n plakkaat met metgeselplante, albei ontwerp deur die grafiese ontwerper Gaye Boshoff van Honeymoon Farm in die Harkervillewoud tussen Plettenbergbaai en Knysna. (Lees ook ons storie oor die Harkervillemark in die omgewing op bl. 138.) Met dié kalender, wat op Suid-Afrika se sewe klimaatsones (Wes-Kaap; Oos-Kaap en Klein-Karoo; Wes-Vrystaat, Noord-Kaap en Noordwes; Gauteng, Vrystaatse Hoëveld en Limpopo; Mpumalanga; KwaZulu-Natalse Middelland; en KwaZulu-Natalse Laeveld en kus) gegrond is, sal jy presies weet wanneer jy elke maand watter groente of…

Wanneer ’n mens van Tzaneen af Haenertsburg toe ry, kan jy kies tussen twée pragtige kronkelpaaie: die een gaan oor George’s Valley en die ander oor Magoebaskloof. Met albei klim jy 620m die Wolkberg in en ry verby waterstrome, inheemse woude en manjifieke bome – groot ou reuse wat die hemele in strek. Die vogtige lug wat hier boontoe beur, skep ’n spesifieke mikroklimaat op “die berg”. En, sê die inwoners, hier in die land van die silwer mis kan ’n mens meestal grys dae en stuifreën verwag. “As die son hier én op Tzaneen skyn, is daar gewoonlik ’n temperatuurverskil van 5 ºC,” sê Sandi Leigh Moore, ’n grafiese ontwerper. “Hier is net twee swembaddens op die dorp, maar almal het ’n kaggel.” Sandi is die eienaar van The…

As ’n mens eers jou staan, sit of lê gekry het onder die Fluisterboom by Georgestraat 4 op Albertinia, sukkel jy om te glo Marietjie Coetzee en haar eerste man, (wyle) Loekie, het glad nie eens dié kolossale wildevy (Ficus burkei) óf sy ewe formidabele kleinboet, die Luisterboom, weerskante van die huis raakgesien toe hulle meer as 15 jaar gelede die eerste keer na die eiendom kom kyk het nie. Maar dié “bysiendheid” is plotseling vergewe en vergeet as jy die imposante sesslaapkamerhuis gadeslaan wat op ’n voëlvlug met Google Earth kompleet soos ’n vliegtuig of voël met uitgespreide vlerke lyk. Die woning is tussen 1965 en 1970 deur Koos Kemp, destydse burgemeester van die dorp, gebou, en vanweë die ondergrondse water wat al eeue lank hier uit die aarde…

‘Die geheim daarvan om miserabel te wees,” het die Ierse dramaturg George Bernard Shaw gesê, “is om genoeg ledige uurtjies te hê om te kan tob oor óf jy gelukkig is of nie.” Dié ou boggher was duidelik nooit op Friemersheim nie, want hier in die skaduwee van die Outeniquaberg voel dit voorwaar of die uurtjies ledig geskape word – al kraai die hane en blaf die brakke en drafstap die manne in blou oorpakke smôrens knap ná ses al werk toe. Tog lyk nie ’n enkele mens of dier of plant op Friemersheim mistroostig nie. Nie die tantes in hulle bontpienk japonne wat oor voorhekkies hang, beker boeretroos in die hand, en kopstukke gesels met die buurvrou oorkant die straat nie. Ook nie die beeste wat straatlangs lanterfanter en…

Net ’n paar jaar gelede sou dit nog ondenkbaar wees om visse op jou erf aan te hou en, erger nog, vir die pot te kweek. Maar namate ons meer bewus geraak het van klimaatsverandering en met die groeiende tendens om te weet waar jou vleis vandaan kom – selfs wat die diere geëet het; dink maar aan woorde soos grass-fed, free range, pasture-raised en grain-fed wat deesdae op vleisverpakkings verskyn – is dit glad nie meer so vreemd om oor jou eie voorraad vars, tuisgekweekte vis te fantaseer nie. Henk Stander, hoof-tegniese akwakultuurbeampte van die Universiteit van Stellenbosch, sê vis se reputasie as ’n proteïenbron wat veel gesonder is as rooivleis, speel ’n belangrike rol in die groeiende gewildheid van akwakultuur. “Jy kan vis se gewildheid én skaarsheid sien…

REISPLAN Dag 1 Groet die eiland deur van die plaaslik vervaardigde likeur te gaan proe. Dag 2 Gaan op ’n begeleide toer van die eiland. Jy sien plekke soos die High Knoll-fort, die Boerebegraafplaas, St. Paulus-katedraal, Prince’s-lodge en Deadwood Plain, asook die weerstasie. Dag 3 Geniet ’n bootreis en die middag ’n staptog in die geskiedkundige Jamestown. Dag 4 Besoek die koffieplantasie en juwelierswareboetiek, en bring die middag op jou eie deur. Dag 5 Maak ’n draai by Briars Pavilion, waar Napoleon met sy aankoms tuisgegaan het, en Longwood House waar hy in ballingskap gewoon het tot met sy dood in 1821. Die dag sluit af met ’n besoek aan die distilleerdery. Dag 6 Jy word ontvang deur die goewerneur by Plantation House, sy amptelike woning. Dag 7 Ons gaan…