Innholdsfortegnelse for Herfs 2019 i Weg! Platteland

Het jy geweet? In Afrika word olifantmis al eeue lank as ’n tee gebrou én dit word in tradisionele medisyne gebruik om met enigiets van hoofpyne tot verstopte sinusse klaar te speel. Daar’s ’n wát in my drankie?! Ons weet dit klink soos ’n wolhaarstorie (of ’n meer skatologiese weergawe van die sprokie oor Repelsteeltjie wat goud uit strooi gespin het), maar hierdie is die heilige waarheid: Ibhu se nuwe Indlovu-jenewer word twéé keer gegeur met “botaniese reste” (lees: olifantmis) wat deur kieskeurige olifante “uitgesoek”, gevreet, halfpad verteer en toe uitgeskei is. (Indlovu is in verskeie Afrikatale die woord vir “olifant”.) En vir almal wat meen dit klink net te grillerig vir woorde, het ons 5 brokkies goeie nuus wat jou hopelik tot ander insigte sal bring: 1 Platteland het…

Woolly Mammoth-merinowol (200 g) in die kleur Happy Yellow R280 Pull The Wool pull-the-wool.com Pienkpomelostroop (750 ml) R62 Ark In The Karoo 049 836 0029 Cerebos-tafelsout in ’n versamelblik (500 g) R40 Pickn Pay picknpay.co.za 0800 112 288 Gentleman’s Box met baardbalsem en houtkam R320 Houtkappers houtkappers.com No One Likes Junk in Their Trunkinkopiesak van oorskietbaniermateriaal wat elke sak uniek maak R50 Uzwelo Bags uzwelo.co.za/shop Cape Canola-koudgeperste ekstrasuiwer canola-olie (1ℓ) R75 Faithful To Nature faithful-to-nature.co.za Vadoek in die ontwerp Evita Blue (68 x 43 cm) R225 Abundant African Artaaart.co.za Piekelsampioene met roosmaryn R45 Babushka Deli hazendal.co.za 021 903 5034 Peel’s-heuningbroslekkers met grondboontjies, sesamsaad en macadamianeute (150 g) Vanaf R25 elk Linga Lapa-deli lingalapa.co.za 033 266 7001 Seegras-skinkbord R199 Poetry poetrystores.co.za 30 snoepgoed vir honde met yster-, vitamienen omega-aanvullings R110 Wolf…

Ons begin in die Krugerwildtuin en reis oos na Mosambiek, oor die magtige Limpopo en die kusvloedvlakte. Die roete neem ons ooswaarts na die dorpie Sao Jorge do Limpopo en in die rigting van Machaila. Op pad geniet ons ’n ligte middagete en slaan vir die nag kamp op op die oewer van die Chefurivier. Die volgende oggend is ons vroeg op pad en reis na Machaila. Ons vat ’n tweespoorpad en ry steeds ooswaarts na die dorp Mabote, waar ons noord draai in die rigting van Vilankulo. Soos ons reis, verander die grasvlaktes and woude in ’n smal strandstrook besaai met palmbome. Dié roete neem ons na ’n vissersdorpie regoor die noordelike punt van die Bazaruto-skiereiland en Inhassoro – hier gaan ons tuis by die Estrela de Mananisse-private lodge.…

HOPETOWN Daar’s water! Wanneer ’n mens op die N12 verby Hopetown ry, kyk jy skaars na die dorpie se kant toe. Uit die hoek van jou oog sien jy ’n vaal plekkie verby sweef in ’n nóg valer landskap. Net noord van die dorp sorg die Oranjerivier darem vir ’n groen streep waar mielies, lusern en koring onder besproeiing aan die gang gehou word. ’n Eeu en ’n half gelede was dit anders; tóé was Hopetown op almal se lippe. Hordes mense het hulle hiernatoe gehaas, want in 1866 is Suid-Afrika se eerste diamant tussen Hopetown en Douglas ontdek. Schalk van Niekerk het op die plaas De Kalk gaan kuier en gesien hoe die 15-jarige Erasmus Jacobs met ’n blink klippie speel. Hy het gereken dit kan dalk ’n diamant…

Gewoonlik kry ’n mens drie soorte reaksies as jy die woord “spinnekop!” uiter: Eerstens – en dis ongelukkig verreweg die grootste groep – is diegene wat blitsig die blik insekdoder, vlieëplak, skoen of plakkie, of selfs vuurhoutjieboksie gryp. Ja, hulle sal eerder die huis afbrand as om énige ruimte met ’n spinnekop te deel. Aan die ander kant van die spektrum is die kenners en entoesiaste, mense wat graag spinnekoppe se saak stel en vir hulle in die bres tree en probeer keer dat hulle op groot skaal uitgeroei word. En iewers tussen dié twee pole is daar ’n groeiende (dankie tog!) groep belangstellendes wat ’n kopskuif maak en vir hulleself sê: “Ja, ek was nog altyd vrekbang vir spinnekoppe en het hulle voor die voet doodgemaak, maar noudat ek…

Tommy Rodgers Bloemfonteinse sakeman en oudleerling van die Primêre Skool Soutpan By Truksvy se Sondag-boerekosete, neffens ’n ou banier met die Primêre Skool Soutpan se wapen en leuse (“Wees die sout”), hoor ons hoe Truksvy se eienaars een van die mans by die tafel langsaan aanspreek as “die hoofseun”. Tommy Rodgers, eienaar van TC Panelbeaters in Bloemfontein, en sy vrou, Zelda, bring gereeld pêlle saam vir middagete op Soutpan, en ja, as die oudste van vyf kinders was hy inderdaad van 1976 tot 1979, sy st. 5-jaar, hier op skool. (Dit is hy daar op die geraamde foto op die yskas!) “Ek skat ons was daai jare hoogstens 35 kinders van sub A tot st. 5,” sê hy, “en elke tweede naweek is ons met die bus terug huis toe…

Kry jy by die aanhoor van die woord “karob” onmiddellik visioene van ryskoekies of droëvrugte wat in kammasjokolade gedoop is? En dan dink jy aan daardie onbevredigende smaak wat net mooi níks help om jou lus na regte sjokolade te blus nie… Buitendien lees ’n mens deesdae al hoe meer dat matige hoeveelhede donkersjokolade goed is vir jou. Waarom op aarde sal jy dus bodder om sjokolade met karob te vervang? Moenie die karobboom (Ceratonia siliqua) vlak kyk nie. Karobpoeier word nie net deesdae as ’n superkos erken nie, maar die peule én die boom self hou ’n hele rits voordele in, selfs al het jy net één so ’n boom in jou tuin. Die heerlike skaduwee wat karobbome verskaf, is eintlik ’n bysaak, want dié superplante kan deug as…

Ons móét gehoor word Dit is interessant om te sien hoe sommige mense dadelik beswaar maak wanneer hulle aan ons nare verlede herinner word. Hoe die feite van ons geskiedenis en die onmenslike behandeling van ons medemens ons kriewelrig maak en op die agtervoet plaas. Ons Afrikanernasie het gely onder die Britte. Ons het ’n monument opgerig ter ere van die vroue en kinders wat omgekom het. Ons luister na hulle stories en onthou hulle. Die Jode is deur die Duitsers gemartel en vermoor. Ons het monumente gebou, na hulle stories geluister en hulle onthou. Maar die verhale van ons mede-Suid-Afrikaners wil ons liefs nie hoor nie omdat ons deur ons herkoms geïmpliseer word. Ivor Price het in die Winter 2018-uitgawe ’n hartroerende verhaal gedeel (“Die spook sweef saam die…

Matatiele, vermoed ’n mens wanneer jy die boomryke hoofstraat uit Maclear en Mount Fletcher se koers binnery, is ’n sonderlinge dorp. Die eerste spesmaas kry jy wanneer jy digby die Katolieke kerk links kyk en op die sypaadjie ’n jong vrou in ’n gewaad sien: blou en wit en blink en wapperend. Oor haar een skouer dartel ’n palmhandsakkie aan ’n lang goue kettinkie, en in die ander hand vertroetel sy ’n skelrooi stokkielekker. Soos ’n engel paradeer sy, stadig en fier en regop met die wit sluier wat langsaam in die vars oggendlug agterna sweef. Dit is pensioenuitbetalingsdag en uit Area C, die dorp se een township, stroom mense na die middedorp toe. Maar die 15-jarige Dimpho Puling is nié op pad winkels toe nie. Sy gaan haar aansluit…

Doen ’n souttoer Krona Fourie van Truksvy bied toere aan na een van die soutpanne buite die dorp, waar sy die hele proses verduidelik en jy ook kans kry om ’n blikbekertjie “soutpansjerrie” weg te slaan (staal jou…). Groot groepe word met ’n trekker en wa soontoe gekarwei. Kontak truksvy.wixsite.com Truksvy 076 768 8726 Loer in by SA Sout Draai links net ná die Soetdoring-natuurreservaat langs die R700 en volg die SA Salt Co-opbordjies tot by die koöperasie wat sout vir huishoudelike en industriële gebruik asook veesout myn, bemark en versprei. Twee interessante dokumente oor die geskiedenis van sout in die gebied kan ook op die webwerf afgelaai word – klik op die“Nuus en gebeure”-balkie en dan onderaan op die dokumente “SA Sout – 21 jaar”en“SA Sout – 50 jaar”.…

DEUR MAJA PALM ONS GESELS MET DONOVAN KIRKWOOD Om die wêreld in een tuin! ’n Man wat die wêreld een plant op ’n slag wil help red, is onlangs aangestel as die nuwe kurator van die Universiteit van Stellenbosch se botaniese tuin. Donovan Kirkwood deel sy toekomsvisie met Maja Palm. Jy is al 15 jaar ’n ekoloog wat spesialiseer in die bewaring van biodiversiteit. Hoe sal dié ervaring bydra tot jou werk by die botaniese tuin? Ongelukkig het ons wêreldwyd ’n punt bereik waar die meeste natuurlike stelsels onder enorme druk verkeer, tot so ’n mate dat die massa-uitsterwing van spesies onomkeerbaar is. Natuurlike dinge wat ons as vanselfsprekend aanvaar–soos skoon water en ’n stabiele klimaat–betaal ook die prys. Een van die redes hiervoor is omdat daar nie meer ’n…

Eers gewaar jy ’n trop Swartlandse skape wat ’n spul vrypostige bosluisvoëls abba. Dan verskeie perde. Dan werfhoenders wat klein wolkies stof opskrop. En eers dán ’n leërskare bakkies waarvan die insittendes haastig-haastig mik in die rigting van ’n plaasskuur so reg uit ’n prentjiesboek. In dié einste skuur op Houdconstant, Fan Olivier se vrugteplaas, wag daar elke Saterdag vanoggendvars groente en vrugte wat alles op plase in die omgewing gekweek word asook die lekkerste vleis, kaas, jogurt en blomme uit die kontrei. En op die lang tafel in die middel van die lang vertrek pryk terte en tertjies, koeke en koekies, pasteie en pasteitjies, sespakhouers met groente- en kruiesaailinge, werfeiers, tuisgemaakte lekkergoed, neute, droëvrugte… ’n Swetterjoel flessies met enigiets van kiwivrugkonfyt en rissiesous tot olyf- en lukwartblatjang wink teen…

Langebaan, Wes-Kaap Dit was die erfnommer–5757–en ’n rob wat die golwe behoorlik gery het wat my destyds ’n koopkontrak laat teken het vir ’n hoop seesand op ’n duin op Langebaan. Die plan was om ’n huis te bou en as ateljee vir plaaslike en buitelandse modespanne in te rig, maar toe die eerste vloer eers gegiet is, het die halfgeboude struktuur ’n naweekkuierplek geword wat my laat besef het: Hier wil ek bly. Hier wil ek elke oggend my koffie geniet en glimlag vir die druisende musiek van die golwe en die reguit lyn waarin hulle altyd breek en dan… skielik en onverwags, ’n paar sekondes van dawerende stilte! Die uitsig en sonsondergange van die Duinhuis se dek af is nooit dieselfde nie. Links lê die lang uitstulping van…

Sommer van vroeg in die nuwe jaar al het die navrae begin instroom: Watter werksessies hou Platteland vanjaar? Kom julle weer noorde toe? Wanneer kom julle ’n slag Oos-Kaap toe? Het julle al datums? Die goeie nuus is dat ons inderdaad later vanjaar weer met ons werksessies begin. En ja, ons het weer ons staatmakers, Annelien Pienaar van Hartbeespoort en Marcelle Botha van Bloemfontein, aan boord. Dit beteken ons mik Kaap toe, Hartbeespoort toe en Bloemfontein toe. (Ons gewaardeerde lesers in ander dele van die land moenie dink ons het van hulle vergeet nie; ons werk aan ’n plan of wat om ook elders uit te kom. Hou hierdie spasie dop…) As Annelien en Marcelle aan boord is, beteken dit ons praat weer broodsake. Ons hier by Platteland sal nooit…

Doen, drentel en koop Matatiele-museum Dié piepklein museum in Hoogstraat is in ’n lieflike saaltjie wat vroeër jare ’n bioskoop en ’n kerk was. Vandag is hier uitstallings oor die tradisies, rites en handwerk van die streek se mense: Xhosas, Boere, Sotho’s en Griekwas. Die museum is stowwerig, effens verwaarloos en deurmekaar. Gaan maak dus gerus ’n draai, maar moenie te veel verwag nie. Die gebou huisves ook die toerismekantoor. 039 737 3287 Ma, ek is honger! Coffeelicious Coffee Shop & Take-away + The Flower Pot Florist & Gift Shop Jannie Holtzhausen het, soos die naam aandui, vele ysters in hierdie vuur. Die blommedeel van die besigheid is hoofsaaklik vir begrafnisse, maar die kos – veral ontbyt – en koffie is waarvoor mense hier kom aansit. Jannie sê hulle is…

Die voue van die halfwoestyn wat die Karoo genoem word, strek oor vyf lengtegrade. Dis ’n dorre, stowwerige en skynbaar troostelose stuk aarde wat met die blote oog na niks lyk nie, maar draai net jou kop effens skuins en jy sien hoe krioel dit van lewe. The Land That Begins Again* is ’n legger vol foto’s wat ek nou al oor ’n lang tyd bymekaarmaak; dit is ’n soort liefdesbrief aan daardie plek van stof en van drome. My obsessie het soos baie ander begin: onskuldig. Iemand het my jare gelede gevra om my eerste herinnering aan die Karoo te beskryf. Dit was nie ’n visuele herinnering nie, maar een wat met reuk te doen gehad het: dié van skape in ’n kraal op die plaas tussen Matjiesfontein en…

Die Engelse sê graag “Beauty is in the eye of the beholder”, en in Afrikaans lui die spreekwoord “oor mooi en lelik kan ’n mens nie stry nie”. Kortom: Almal het maar hulle eie idee van skoonheid. Soutpan is blykbaar nie móói nie – ieder geval nie prentjiemooi in die sjokoladeboks-of legkaart-sin van die woord nie. Maar verstaan dan tog vir Platteland ook mooi: Dis nie óns wat so dink of so sê nie. Dis juis as jy die ínwoners vra hoekom hulle so tuis voel hier dat baie wegtrek met: “Ons wéét ons is nie een van die mooi, sjarmante dorpies van die Vrystaat nie, maar wag maar tot jy eers ingesout is hier… dan raak jy soos ou Lot se vrou: Jy gaan nêrens nie.” Dit begin al…

DAG 1 Ons kry mekaar by die Nkwazi-kamp net buite Livingstone. Teen die tyd dat jy aankom, staan die tente al en die bossjef se maaltyd prut. Vanaand leer ken ons mekaar om die kampvuur. DAG 2 Vergeet maar van laat slaap! Ons is vroeg uit die vere en val in die pad ná ’n stewige ontbyt. Bhejane sal jou toerus met ’n tweerigtingradio voordat ons na Lusaka vertrek. Ons slaap in Lusaka op pad na die Suid-Luangwa- nasionale park. DAG 3 Ons ry noord en slaap oor by ’n kamp buite die stad Chipata. DAG 4,5 & 6 Dit is een van die topreservate ter wêreld. Die kamp is langs die oewer van die Luangwarivier. Van hier af sal ons die park teen ons eie pas in ons eie…

1 Kies peule wat behoorlik droog is (die sade sal ratel as jy die peul skud), haal die sade uit en laat dit vir 2 uur in koel water week sodat jy die taai pulp buiteom kan afvryf. Los dan die skoongemaakte sade vir ’n paar uur op ’n vadoek of kombuispapier om droog te word. 2 Vryf elke saad liggies op die fyn kant van ’n rasper om die harde bruin dop dunner te kry sodat die ligter binnekant plek-plek sigbaar is. Moenie te wild tekere gaan nie, anders sal die saad vrek. 3 Gooi die sade in ’n glasbak, bedek dit met kookwater en laat dit vir 24 uur week. 4 Saai nou die sade een-een in potjies (omtrent 10 cm in deursnee) wat met ’n mengsel van…

In die middel van die vorige eeu het my ouma ’n losieshuis gehad. Dit was op ’n Wes-Transvaalse dorp waar my oupa se kleinerige boerdery nie so fluks gevorder het nie–dié dat Ouma die losieshuis begin het. Die huis het so ’n rondom-stoep gehad met twee stoepkamers, drie kamers in die huis plus nog ’n ry kamers ágter die huis. Die losieshuis het gou vol skooljuffrouens en verskillende klerke geword–die vroue in die huiskamers en die jong mans in die agterste buitekamers. Ouma was baie partikulier (haar woord) oor wie sy as loseerders inneem. Skooljuffrouens was geleerde mense, en bankklerke, prokureursklerke en jongetjies wat darem matriek het en op ’n manier aan ’t lere was, was haar soort loseerder. Sy was immers orrelis en Oupa ouderling, en hulle kon tog…