Innholdsfortegnelse for Winter 2017 i Weg! Platteland

Suid-Afrika se diverse natuurskoon is wyd bekend, maar die Oos-Vrystaat is ’n gans ánder soort mooi. Sy is dalk nie daardie meisie wat jou asem oombliklik wegslaan nie, maar troumateriaal is sy wel. In hierdie verdrietige wêreld waar almal oorstuur en die ene senuwees is, is daar níks soos plattelandse rus om weer perspektief te kry nie. Ek en my vrou reis gereeld deur die land en ons buurstate, maar dis die Oos-Vrystaat waarheen ons keer op keer terugkeer... dis asof God se natuurtempel hier uit sy nate wil bars. Ons bly gewoonlik in “ons” huisie, Dassiegrot, by Meiringskloof, en verken dan so slow motion van daar af dorpies soos Clarens en Fouriesburg. Die Oos- Vrystaat is ’n pleister of ’n dosis vitamiene vir die moeë siel. Hier wil ek…

MAKLIKE KAAS Die blogger en kookskooleienaar Annelien Pienaar gaan vanjaar Platteland se lesers wys hoe om feta- en mozzarellakaas en labneh (jogurtkaas) te maak. Dit kos R1 370 p.p. en sluit in die kursus, resepte, bestanddele, koffie, tee en fyngebak, middagete met ’n glas van Warwick se wyn, ’n Platteland-voorskoot en ’n lekker geskenksak. • 8 Julie | PAARL Ons kuier op Rhebokskloof. • 2 September | HARTBEESPOORT Ons ontmoet weer by die Van Gaalen Kaasmakerij op Skeerpoort. Besprekings donve. myburgh@media24.com 021 443 9830 GEVORDERDE BROOD Die Vrystaatse kookskooleienaar Marcelle Botha wys vanjaar hoe om meer gevorderde brood soos croissants, panini’s, focaccia en donuts te maak. Die praktiese werksessies kos R1 370 p.p. en sluit in die kursus, resepte, bestanddele, koffie, tee en fyngebak, middagete met ’n glas van Warwick…

Iewers in hierdie eens ordinêre platdakhuis waar beelde én rillings jou nou om elke hoek en draai bekruip, het Helen Martins op 5 Augustus 1976 ’n beker bytsoda gedrink en drie dae later in ’n vagevuur van pyn in die hospitaal op Graaff-Reinet gesterf. Sy was 78. Die “eksentrieke, mal” vrou van vlees en bloed het nie meer kans gesien vir die lewe nie, maar die dood was allermins die punt aan die einde van haar storie. Veertig jaar later lééf Miss Helen met oorgawe deur haar nalatenskap: die nou wêreldbekende Uilhuis-en-tuin wat sy en ’n paar mans van Pienaarsig, die plaaslike township, tussen 1945 en 1976 met fyngemaalde glas en draad-en-sementbeelde verander het in ’n private heelal waar sy geborge was. Ironies genoeg is dié nalatenskap – ’n fisieke…

Hoe ver van die grootstad af? Nieu-Bethesda lê rofweg halfpad tussen Kaapstad (± 720 km) en Johannesburg (±820 km). Bloemfontein is 426 km weg en Port Elizabeth 277 km Geriewe Hier is ’n polisiekantoor, klein openbare biblioteek en hope eet- en slaapplek, maar geen vulstasies, banke, kitsbanke of kredietkaartgeriewe nie (behalwe by die Uilhuis). Basiese kruideniersware is op die dorp te koop en amper alles anders is beskikbaar op Graaff-Reinet 53 km weg. Naaste hospitale, aftreeoorde en skole Die dorp het net ’n laerskool – daarna gaan die meeste kinders Graaff-Reinet toe. Dit is ook die plek waar die naaste hospitaal en aftreeoorde is. Naaste Woolies Port Elizabeth, Uitenhage en Queenstown het takke wat almal ongeveer 280 km ver is. Munisipaliteit Die dorp vorm deel van die Dr. Beyers Naudé-munisipaliteit,…

Dis middel Desember. Boosaardig warm. Die suidweste van die Vrystaat haal vlak asem. Die veld is doodwit. Die horison bewe benoud in die lugspieëlings. En saam met die gehyg van die westewind dwarrel rooibruin stofwolke. Hoe bly ’n nederige plaaswinkel tussen Bloemfontein en Fauresmith se rantjies al meer as 100 jaar in dié ongenaakbaarheid staande? Is dit omdat hier altyd iets van alles te kope is? Omdat dit die enigste winkel in ’n groot gebied is? Of is dit omdat die kontrei se mense die winkel se naam gestand doen en op mekaar moet steun? Op die winkelstoep skreeu ’n groep kinders: “Kersvaaader! Kersvaaaaader!” Maar nes jy begin dink dis die versengende hitte wat die kleinspan laat gesigte sien, hou Kersvader met ’n perdekar voor die winkel stil. Hy het…

Dikwels hoor ’n mens iemand sê elke deel van die land het sy eie bekoring, en dis waar. Tog kan ’n mens nie ontken sekere dele is mooier as ander nie. Al lyk die uitgestrekte rooi lande van die noordwes- Vrystaat byvoorbeeld ook hóé indrukwekkend, is dit tog nie mooier as Golden Gate en die Oos-Vrystaat se golwende sandsteenheuwels nie. Om een gebied as die heel mooiste uit te sonder sal wel groot moeilikheid veroorsaak, hoewel die Panoramaroete rondom die dorpies Sabie, Graskop en Pelgrimsrus ’n sterk kandidaat behoort te wees vir so ’n skoonheidskompetisie. Uitsigte met name soos God’s View en Wonderview skop jy nie agter elke koppie of rantjie uit nie. En soveel watervalle, blink strome, diep klowe en hoë berge op ’n bondel is skaarser as ’n…

Raad teen ryp In Suid-Afrika kom ryp reeds in Mei voor, en in die binneland kan dit tot in September nog amok maak. Veral die Hoëveld, KwaZulu-Natalse Middelland en Karoo loop deur en is vir menige tuinier ’n kopseer. Die koue sorg darem ook vir die mooi intense oranje, rooi en geel blare wat ons nog vroegwinter sien en maak wintergroente ekstra soet en smaaklik HIER IS 4 WENKE OM DIE KOUE SE KLOUE TE PYPKAN 1Kies taai staatmakers Heelwat plante is beter aangepas om koue te trotseer. Plante met kleiner, fyner blare is gewoonlik meer rypbestand as byvoorbeeld tropiese plante met groot blare en so ook soorte met leeragtige blare, byvoorbeeld viburnums en kamellias. Bladwisselende plante soos magnolias het nie in die winter blare wat beskadig kan word nie.…

As jy ’n boom vir jou tuin kies, moet jy die tipe grond, die windrigting en die mikroklimaat in gedagte hou, sê Dag. Ewe belangrik is om jou af te vra wat die boom vir jou moet doen: Wil jy die boom vir privaatheid plant, dalk vir skaduwee, of wil jy hê jou kinders moet daaronder speel? “Gevestigde bome voeg ongelooflik baie waarde toe tot ’n huis. Jy koop eintlik mos maar tyd as jy belê in ’n groot boom – in der waarheid is dit groeiende kapitaal.” As jy self ’n boom wil verskuif, is die belangrikste om te sorg dat die wortelbol so min as moontlik versteur word vandat jy die boom uithaal tot jy hom weer geplant het, en om te sorg dat hy behoorlik water kry…

1 Saai die saad Livingseeds verkoop witlofsaad wat op die webwerf as “Chicory Witloof”gelys word. Saai die saad in Augustus of September (of van Februarie tot Mei) – die beste temperatuur vir ontkieming is 10-20 ºC. Saai die saad drie keer dieper as wat dit groot is óf in saadbakkies óf direk in diep grond wat goed dreineer. Moenie die grond te veel verryk nie. Die saad behoort binne 4-10 dae te ontkiem. 2 Plant of dun dit uit Die saailinge moet uitgedun of uitgeplant word sodra die kans op ryp verby is. Los 25-30 cm tussen die plante en 50 cm tussen die rye. Onthou, witlof hou nie van kompetisie nie – moet dit dus nie te naby ander groente plant nie en trek onkruid dadelik uit. Jy wil…

Die naam Alwyn Christiaan Boezak sal ’n mens nooit in enige van Rugby SA se jaarboeke vind nie. Tog het my pa geglo hy is een van Suid-Afrika se beste agstemanne van alle tye. “Daar was net drie proper agstemanne in dié land,” het hy altyd gespot. “Hennie Muller, Morné du Plessis en ek.” My pa was van Carnarvon in die Noord-Kaap. Ek het nooit sy legendariese wedstryde vir die dorp teen Loxton of Williston se eerste span gesien nie, maar daar was ’n paar mense wat kon getuig dat “Meester darem nie Hasie Bo gespeel het nie”. (Hasie Bo verwys na ’n kinderspeletjie waar die bal net doelloos rondgegooi word.) My eerste paar besoeke aan Carnarvon was nou nie juis aangename ervarings nie. Dis skaapwêreld, en as kind het…

Die Stables Village Market is in 2015 gebore nadat ou perdestalle in Chartwell, Johannesburg, verander is in kompakte winkels en kosstalletjies waar jy enigiets van kos, drinkgoed en geskenke tot kuns, dekor en leefstyl-, gesondheids- en skoonheidsprodukte kan aanskaf. Dis ook g’n wonder dat die betonoerwoudinwoners dit so gate uit geniet nie – die mark se motto is immers pure platteland: “Farm fresh, grass fed, organic”. Allerlei nuwe planne pronk ook op die spyskaart: • Maanligmark Op die eerste Vrydag van elke maand – dus op 2 Junie, 7 Julie, 4 Augustus en 1 September – word ’n spesiale maanligmark met meer as 60 stalletjies gehou. Daar is gawe speelplek vir die kroos én jy mag jou vierbeenkinders saambring. • Art in the Park Plaaslike kunstenaars kom stal een keer…

NIËL STEMMET Skrywer, ontwerper en gastehuiseienaar Niël Stemmet het die Olive Schreiner-skrywersfees op Cradock bygewoon en was op pad terug na sy luukse gastehuis, De Kelders Private Villa, naby Gansbaai toe hy besluit om die Nieu-Bethesda-afdraai te neem. “Ek het nog altyd aanklank gevind by die storie van Helen Martins en was van plan om die een of ander tyd ’n pelgrimstog na die Uilhuis aan te pak, maar toe hierdie vallei skielik voor my lê, het daar letterlik ’n wolk in my binneste gebreek. Ek was verras deur die berge – ’n mens dink mos nie aan die Karoo as ’n plek met berge nie – en het onmiddellik ’n diep sense of belonging ervaar.” Hy het dieselfde aand nog sy “halfweg-en-aftreehuis” gekoop – ’n vervalle dog sjarmante plek…

Dans in die donker Hoewel die Uilhuis ’n mens bedags omboul, kry dit saans éintlik lewe. Maar dié ervaring is min mense beskore omdat die museum net deur die dag oop is vir die publiek. Terwyl ek kerse aangesteek het om dié foto te neem, kon ek nie help om te wonder of Miss Helen, soos sy op die dorp bekend staan, nie nog een keer sou wou kyk hoe die kerslig in die glasskerfbedekte plafon dans en teen die spieëls weerkaats word nie. Duisende mense kom drentel elke jaar deur dié huis en tuin vol verrassings – iets wat gelei het tot ’n opbloei in die piepklein dorpie se toerisme, met die vrugte wat gepluk word deur die talle gastehuise, koffiewinkels, restaurante en kunsgalerye. Ek dink dít sou Miss…

JOLANDIE FERREIRA Daar is ’n paar inligtingskantore op Sabie, maar Jolandie glo sy werk by die beste een, die een langs die Wimpy. Volgens haar is Maart die beste tyd om dié wêreld te besoek. “Dan is dit mooi groen en die watervalle loop gewoonlik sterk. Wintertyd is nie sleg nie, maar dit raak ook maar droog en vaal hier by ons.” Al is sy van Pretoria, sien sy deesdae op as sy soontoe moet gaan. “Dis nog veilig op Sabie en ons kan met ’n geruste hart in die strate stap. As ek net dink aan die stad met sy verkeer en gevare, dan raak ek skoon benoud. “Die wonderlikste is die manier hoe die kinders hier grootword. My kinders swem nie in swembaddens nie; hulle swem in poele…

SABIE Bookman’s Corner Maggies, maar hier is lekker boeke! En báie. Ook in Afrikaans is die verskeidenheid nuwe en tweedehandse leesstof groot. En by Coffe Etc., die koffiewinkeltjie wat deel uitmaak van die boekwinkel, kan jy ’n geroosterde broodjie of ’n sny koek saam met jou koppie koffie bestel. Louis Trichardtstraat. 013 764 2074 Sabie Brewing Company By dié brouery kry jy nie net bier uit die boonste rak nie, maar ook puik kos. En die atmosfeer en diens is van só ’n aard dat jy gaan sukkel om weg te kom. Hoofweg. sabiebrewery.com 013 764 1005 The Wild Fig Tree Dis ’n klein en gesellige restaurant, en die spyskaart verbaas ’n mens. Buiten die gawe pizzas, opgedolliede forel en koedoe is hier ook volstruisen krokodilsosaties én krokodilkerrie. Die Lowveldontbyt…

‘Ek boer die afgelope 44 jaar al op Verrekyker, ons familie se peerplaas buite Wolseley in die Breëriviervallei, en net so lank al maak ek tuin. Dis my ma wat my lief gemaak het vir plante – ook my oupa was mal oor tuinmaak. “Winter is ’n wonderlike seisoen in ons tuin: Die Japanse ahorn spog vir oulaas met sy besonderse oranje, geel en rooi blare, en vroeg in Junie begin die meer as 40 aalwynspesies wat ons oor die jare geplant het, die tuin opvrolik. Ons eet ook te lekker aan ons eie avokado’s “Nes dit voel of die winter te lank raak, begin die clivias blom wat ek al 20 jaar versamel en waarvan daar duisende is. Dit is nie van die duurste of ghrênd soort nie, maar…

Dave het ’n besonderse slag om koerant- en tydskriflesers, radioluisteraars en televisiekykers die natuur sáám met hom te laat beleef. Dié omgewingskenner en soöloog is medestigter van die Academy of Environmental Leadership SA (AEL) by Uizip op die oewer van die Oranjerivier buite Upington en het in 2016 ook natuurtoere na Rwanda, Marokko, Ysland en Borneo aangebied. Waarom is winter vir jou besonders? Dit gaan oor die afwagting. Die wete dat die natuur slaap en dat dit nou tyd is om die grond én myself voor te berei op die lente. Ek maak grondkomberse, werk kompos in die grond en snoei bome en struike om nuwe groei te stimuleer. Dieselfde gebeur in die natuur, waar olifante bome se takke afbreek en só van die dooie hout ontslae raak en vars…

LANDWYD SEEDS FOR AFRICA, AANLYN-SAADWINKEL Seeds for Africa verkoop meer as 2 800 saadvariëteite, waaronder 60 aalwynspesies. “Daar is iets baie spesiaals daaraan om ’n plant van saad te kweek,” sê Grant Muller, die eienaar. “Baie mense vind dit meer vervullend as om ’n plant te koop én dis natuurlik heelwat goedkoper.” Jy kan verskeie skaars aalwynsaad hier bestel, waaronder die bedreigde kroonaalwyn (Aloe polyphylla), wat volgens Grant die gewildste is. “Versamelaars is gaande oor dié aalwyn se interessante vorm.” Nie alle aalwynspesies (inheems, eksoties en bedreig) is altyd in voorraad nie – slegs baie vars saad word aangehou. Kontak seedsforafrica.co.za ROOIKLIP-AANLYNWINKEL Rooiklip op Swellendam is die grootste aalwynkwekery in die WesKaap en het ook ’n aanlynwinkel wat aalwynplante landwyd versend “Ons wou graag plantliefhebbers wat nie by ons kan…

Ná ’n wilde week (of Vrydagaand), vertel die Pretorianers jou, het ’n voorstedeling soms lus vir ’n bietjie inlê. Dan sien jy nie kans om met hanekraai aan te meld by die beroemde Boeremark (wat ons in Platteland #2 gewys het) nie. Maar moenie dink die Hazel-kosmark is ’n tweede of troosprys vir laatslapers nie. Dié mark wat Retha van Hoven op 24 Januarie 2009 met net 18 stalletjies begin het, is geïnspireer deur die Europese kosmarkte waarop sy verlief geraak het toe sy nog vir die Franse motorvervaardiger Peugeot gewerk het. “Ek moes gereeld vir werk Frankryk toe gaan, en daar het byna elke buurt sy eie kosmark waar die mense van die omgewing vars produkte en gebak direk by die produsent kan koop. Dis régte kos, gemaak van…

KWAZULU?NATAL Newcastle-lugskou 16-18 Junie Meer as 20 kunsvlieëniers en talle valskermspringers, straalvliegtuie, en kosstalletjies wag by dié gesinsdag wat vanjaar die agste keer gehou word. Waar? Newcastle-lughawe. Tyd 10:30-16:30. Prys R50 p.p. (R30 vir o.13’s). Kontak airshownewcastle.co.za 034 318 1888 MPUMALANGA Arts & Crafts Ramble, Wakkerstroom 16-18 Junie Kuns en handwerk (van skilderye en beeldhouwerk tot glas- en weefkuns en piouter-, hout-, krale- en naaldwerk), demonstrasies, kursusse, praatjies, ’n kunsveiling ten bate van Reik na ’n Droom en heerlike eet- en drinkgoed is op die program by dié knus jaarlikse gesinsaamtrek net 3 uur van Pretoria en Johannesburg af. Toegang tot die kunstentoonstellings is gratis, maar vir sekere kursusse en geleenthede moet jy betaal. Waar? Verskeie galerye, ateljees en ander venues op die dorp. Tyd 09:00-16:00 (Vrydag en Saterdag); 09:00-13:00…

Dis met ’n kop vol foeliestroke dat ek op Saterdag 10 September 2016 in ’n donker steeg in Seepunt, Kaapstad, verdwyn. “Hier is al drie dae ’n kat hier agter vasgekeer,” het my haarkapper, Eugene Slabbert, kort tevore laat val. “Ons het vir hom begin kos uitsit nadat hy deur die koffiemasjien se pyp gekou het om by die melk uit te kom.” Die steeg, skaars 3m lank en pikdonker, is vol bourommel en permanent toegebou. Ek gebruik my selfoon as ’n flits om die dier te soek, maar niks. Dan, ’n halwe agterstewe en stert! Die grys strepies beur weg, probeer nog dieper in die rommel verdwyn. Naby die katjie loop vuil water uit ’n pyp. Terug in my salonstoel werk my kop oortyd. Dis Saterdag, en as die…

• VIR HITTE Per gewig bevat alle hout min of meer dieselfde hoeveelheid energie. ’n Hoop digte, swaar hardehout soos sekelbos sal 1½ tot 2 keer soveel hitte-eenhede afgee as dieselfde volume sagte hout soos wattel – én dit sal langer brand. Maar dit sal ook waarskynlik twee keer so duur wees. • VIR SKONER LUG Die verskil in besoedelingstowwe wat verskillende soorte hout afgee, is ignoreerbaar klein vergeleke met die uitwerking van houtvog en die soort vuurherd. Selfs dennehout? Ja, ondanks dié hout se reputasie as een wat dik aanpaksels in skoorstene vorm, brand mense in Amerika en Europa dit sonder enige probleme. Die gom in dennehout brand trouens warm en skoon, en droë dennehout veroorsaak net soveel koolstof en kaggelneerslag as ander houtsoorte. Die rede hoekom dié hout…

GODFREY THULELO Die kroeg waarin Godfrey werk, is deel van die Royal-hotel. Dis ’n plek met ’n interessante storie. “Baie jare gelede was dit ’n Katolieke kerkie in Mosambiek. Dis toe deur iemand van Pelgrimsrus gekoop, afgebreek en op ’n ossewa al die pad hiernatoe aangery. Hier is dit aanmekaargesit... en dit het die Church Bar geword,” vertel Godfrey. Hy is op Pelgrims gebore en werk sedert 2002 by die Royal. “Eers in die kombuis – jy kan nie sommer net in die kroeg begin nie.” Hy sê hy is gelukkig op Pelgrimsrus, maar droom van sy eie besigheid. “Dit sal lekker wees om my eie klein pub of restaurant te hê. Ek sal dit graag hier op Pelgrims wil doen, maar ons sal eers moet sien of dit weer…

Bergaalwyne wat teen Bosveldkoppies pronk, KwaZuluNatal se kandelaaraalwyne, die bitteraalwyne van die SuidKaap, die OosKaap se uitenhaagaalwyne, die treffende kokerbome op die NoordKaapse vlaktes... van brandrissierooi en perskepienk tot geel en oranje; van 7 m hoë bergaalwyne tot wit grasaalwyne wat maar 10 cm hoog word – sonder dié kleurontploffings sou die SuidAfrikaanse winterlandskap maar bra vaal gewees het. Dis juis die verskeidenheid groeiwyses, blaaren blomvorms, groottes en kleure wat aalwyne so onweerstaanbaar maak, skryf Gideon Smith (regs) in die Eerste veldgids tot aalwyne van SuiderAfrika. Meer as 500 spesies reg oor die wêreld is bekend waarvan 120 inheems aan SuidAfrika is. Platteland het gaan kers opsteek by Gideon, wat al ses aalwynboeke agter sy naam het, en die aalwyntelers Leo Thamm (links) van Sunbird Aloes in Randburg en Andy…

Die waarheid is eenvoudig: Op geen manier kan Suid- Afrikaners oorleef as die huidige bevolkingsgroei en watergebruikpatrone voortduur nie. In 2016 het ’n droogte die noorde van die land geknel, en in die eerste helfte van vanjaar is dit die Wes-Kaap se beurt om op sy knieë te wees. Ja, die regering moet seker in ’n stadium die kapasiteit verhoog, maar ons kan almal help om die vraag te verminder deur ’n paar maklike ingrypings – van waterslim tuine, tot die oes van reënwater tot die toilet minder spoel. Dan is daar gryswater. Ja, dit klink soos ’n goeie plan, maar vir baie mense bly dit maar ’n vae, duister konsep. Wat is gryswater? Gryswater word gedefinieer as water wat uit ’n bad, stort, handewasbak of wasmasjien kom. Afhangende van…

‘Is jy seker jy kry nie koud nie?” vra die meisietjie en loer bekommerd na my. “Jy lyk dan soos ’n Smurf...” Ek kyk af na my arms. Die kind het ’n punt beet. Sy is skaars 10 jaar oud, maar dít is duidelik oud genoeg om te weet wat die verskil is tussen ’n man en ’n Smurf. Smurfs is veronderstel om blou te wees; uitgevrete mans nié. “Ag nee wat,” sê ek en maak of ek waai vir die helder sterre in die inkblou naghemel (terwyl ek heimlik seker maak my bevrore lyf kan nog my brein se opdragte uitvoer). “Moenie oor my bekommerd wees nie. Ek het jou mos gesê: Ek kry nóóit koud nie.” Die meisie knik ingedagte, te beleefd om vir ’n oomblik te dink…