Innholdsfortegnelse for 02 Dec 2021 i Landbouweekblad

WÉÉR NEE! Die ontwikkeling van ’n beoogde steenkoolmyn in die gevoelige Mabola-vleiland by Wakkerstroom in Mpumalanga is onlangs deur die Grondwethof verbied – die jongste in ’n rits nederlae in hofsake deur boere en omgewingsaktiviste onder leiding van die sentrum vir omgewingsreg. Mabola is deel van 70 000 ha-grasveld in Mpumalanga wat in 2014 tot bewaringsgebied verklaar is. Dit is een van Suid-Afrika se 22 strategiese waterbrongebiede. Dit beslaan 10% van Suid-Afrika se grondoppervlakte, maar voorsien 50% van Suid-Afrika se water. Lees meer by bit.ly/3qMPu3m. PERDE KWESBAAR Onklaar toerusting by Onderstepoort Biologiese Produkte (OBP) het luidens ’n verklaring van die departement van landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling aanleiding gegee tot tekorte in onder meer entstof vir Afrika-perdesiekte. “Rugsteunplanne word in werking gestel en gemonitor om te verseker dat produksie-uitsette in…

Om in die landbou te werk, bly ’n seëning. Die bedryf bly in baie opsigte ’n eiland van uitnemendheid te midde van ekonomiese getjommel. Toe covid-19 Suid-Afrika se ekonomie laas jaar met 7% laat inkrimp, kon die landbou met 13% groei. Vanjaar word daar ’n verdere 7% reële groei in die landbou se bruto binnelandse produk (BBP) voorspel. Presies die groeikoers wat die res van die ekonomie behoort te handhaaf as die land ’n kans wil hê om ’n duik in sy reuseprobleme, soos die hoogste werkloosheidsyfer ter wêreld, te maak. Daar is onheilspellende voorspellings. Onlangs laat weet die risiko-ontleders Eunonix Suid-Afrika verarm tans só vinnig dat die land binne nege jaar ’n lae-middelinkomsteland kan wees. En hulle het dalk ’n punt beet. Reeds laas jaar, berig Rapport, het die…

Dit is nie meer net die Noord-Kaap wat onder die sprinkaanplaag deurloop nie, maar ook dele van die Oos- en Wes-Kaap. Voorverlede week het voetgangersprinkane soos riviere op verskillende roetes in die Oos-Kaap “gevloei”. Mnr. Phillip Kemp, die spuitoperateur in die distrik Graaff-Reinet, sê die somerneerslae wat in September van 7 mm tot 30 mm gewissel het, het ’n sprinkaanplaag veroorsaak wat nou ernstige afmetings aanneem. Mnr. Nicol Jansen, voorsitter van Agri Noord-Kaap, sê die opleiding van die spuitspanne in sy provinsie is gedoen en die gif is beskikbaar. “Daar is hier en daar haakplekke waar nie voldoende toe-rusting en kontrakte beskikbaar is nie, maar Agri Noord-Kaap gee aandag daaraan.” ANELI FERREIRA HEYNEKE skryf: Hoe sit ’n mens hulle stop? EWALD BOSTIK BÄTTENHAUSSEN antwoord: Die departement van landbou kontrakteer mense…

DIE gewelddadige betogings en plundery in Julie in Kwa-Zulu-Natal en Gauteng het ’n ernstige impak gehad op die misdaadstatistieke vir die tydperk Julie tot September vanjaar, het mnr. Bheki Cele, minister van polisie, tydens die bekendmaking van die kwartaallikse misdaadstatistieke gesê. Altesaam 342 mense het tydens dié onluste gesterf. Die moordsyfer landwyd het met 20,7% toegeneem vergeleke met die ooreenstemmende tydperk verlede jaar. Vergeleke met die laaste jaar voor die covid-19-pandemie, die 2019-’20-boekjaar, was die moordsyfer 13,7% hoër. Van Julie tot einde September vanjaar is 6 163 mense in Suid-Afrika vermoor – 1 056 meer as in die ooreenstemmende tydperk die vorige jaar, en 717 meer as in die ooreenstemmende tydperk toe daar geen inperkings weens covid-19 was nie. Die Wes-Kaap is die enigste provinsie wat ’n afname van moord…

TERW Y L voerpryse die afgelope twaalf maande skerp gestyg het, kon dié styging in produksiekoste nie tot dieselfde mate in die prys van braaihoendervleis verhaal word nie. Mnr. Gary Arnold, hoofbedryfsbeampte van die geïntegreerde pluimveeprodusent Astral Foods, het met die bekendstelling van die maatskappy se resultate vir die jaar tot einde September gesê bewese modelle vir plaaslike mielieprysbewegings het die afgelope jaar min beteken omdat pryse deur internasionale faktore bepaal is. Die GRAFIEK toon die styging in voerpryse die afgelope jaar vergeleke met prysbewegings vir braaihoendervleis. WISSELVALLIG Arnold het gesê die maatskappy se mielieprysmodel dui daarop dat die prys vol-gens plaaslike faktore rondom R2 800/ton moes wees, wat glad nie gebeur het nie. Die wisselvalligheid van die mielieprys bemoeilik koopbesluite vir voervervaardigers. “Ons tydsberekening vir aankope was deur die…

HOEWEL die plaaslik afgeleide prys vir katoen die hoogste nóg is, wil dit in hierdie vroeë stadium van die plantseisoen nie voorkom of boere beoog om veel meer katoen as in die afgelope seisoen aan te plant nie. Mnr. Hennie Bruwer, uitvoerende hoof van Katoen SA, skryf dit onder meer toe aan die betreklik hoë pryse van ander landbouprodukte. Die wêreldprys van katoen is tans meer as 60% hoër as wat dit ’n jaar gelede was, en die rand-dollarwisselkoers is heelwat swakker as ’n jaar gelede. Daarom is plaaslike pryse op rekordvlakke en is omstandighede gunstig vir die aanplant van katoen. Die internasionale verwysingsprys was einde Oktober 123,6 Amerikaanse sent per pond (R42,05/kg), en die langtermyngemiddelde is 70 Amerikaanse sent per pond (R23,92/kg). Plaaslik is die prys vir vesel nou…

MINDER as verwagte reënval oor dele van die somerreënstreek in die eerste helfte van November dui nie op ’n afwyking van voorspellings vir ’n goeie reënseisoen nie. Ná bogemiddelde reën in Oktober oor groot dele van die land het slegs enkele dele van die Oos- en Wes-Kaap, asook Kwa-Zulu-Natal en Mpumalanga, vroeg in November goeie reën ontvang. Baie warm en droë toestande het geheers oor Gauteng, die Vrystaat, Noordwes, die Noord-Kaap en Limpopo. Die verwagting was dat bogemiddelde reënval sou voorkom oor veral die ooste van die land in November weens die ontwikkeling van die La Niña-stelsel. Maar mnr. Johan van den Berg, onafhanklike landbouweerkundige, sê bogemiddelde reënval laat in die winterreënseisoen is nie noodwendig ’n ongunstige teken vir somerreënval nie. AANPLANTINGS Die meeste graanaanplantings in die oostelike produksiegebiede is…

Suid-Afrikaanse verbruikers het die avokado-Rubicon oorgesteek, sê me. Glynnis Branthwaite van die bemarkingsmaatskappy Protactic. Sy het op ’n mini-bemarkingssimposium van Subtrop gesê marknavorsing wys die meeste verbruikers beskou avokado’s nou as ’n noodsaaklikheid wanneer hulle hul inkopies beplan pleks van ’n opsionele luukse item wat hulle sal koop as hulle dit raaksien. Sy sê ’n bemarkingsveldtog wat in 2016 deur die Suid-Afrikaanse Avokadokwekersvereniging begin is, het verbruikers bewus gemaak van die vrug se smaak, veelsydigheid en talle gesondheidsvoordele. Tans is die plaaslike verbruik en uitvoer van avokado’s omtrent gelyk. Met aanplantings wat na verwagting gaan toeneem met 126% om dié bedryf van R2,4 miljard teen 2030 tot R7 miljard te laat groei, is marktoegang noodsaaklik. Mnr. Derek Donkin, uitvoerende hoof van Subtrop, sê Japan sal moontlik die volgende land wees…

RE ALIPM se Metarhizium- insekdoder is in Oktober 2021 geregistreer vir gebruik teen onder meer witluis, blaaspootjie, witvlieg en snuitkewers by onder meer sitrus, druiwe, neute, avokado’s, makadamias, bessies, en kern- en steenvrugte. Dié registrasie bied boere die gemoedsrus dat die produk deeglik nagevors is, wel bevat wat die etiket aandui, en doeltreffend werk vir dit waarvoor dit aanbeveel word. Volgens dr. Johan van der Waals, tegniese bestuurder van RealIPM, het die registrasieproses van Real Metarhizium 69 in Suid-Afrika reeds in 2011 begin met proewe en toetse. Die oorsprong van dié spesifieke Metarhizium-stam, naamlik Metarhizium anisopliae ICIPE 69 (Met69), is Kenia, waar navorsing al etlike dekades op die swam gedoen word. Die Metarhizium-swam besmet insekte deur hul liggaam binne te dring en die ingewande te verteer. Só vrek die insek…

Deeglike beplanning om vee suksesvol te laat oorwinter – sonder om te veel druk op jou begroting te plaas – moet reeds vroeg begin. In die eerste aflewering van die reeks (“Laat spaarveld só vir jou werk [en wat van brand?]”, LBW, 11 November 2021) is gekyk na die korrekte benutting van spaarveld en jou opsies met brand. Kleingrane, soos hawer, koring, korog en rog, word jaarliks op groot skaal op droëland in die somerreëngebiede van Suid-Afrika aangeplant, veral vir die oorwintering van lammerooie. Kleingrane verskaf goeie voer vir lammerooie, maar het twee probleme. Daar is ’n groot risiko dat dit nie voldoende hoeveelhede voer gaan verskaf nie, en dit is duur om te verbou. Die meeste boere se ervaring is dat “misoeste” eerder die reël as die uitsondering is.…

As jy daagliks 1 500 skape in die veld moet voer sonder om heeldag by die voerbakke te swoeg, moet jou planne fyn uitgewerk wees. Die skaapboer mnr. AC du Plooy van die Rietgatboerdery naby Jansenville in die Oos-Kaap span onder meer ’n kunsmisstrooier en ’n vervoerband in om doeltreffender te voer. Hy koop ook voer in los maat om geld te bespaar. Du Plooy bestuur ’n intensiewe voerkraallamstelsel en ekstensiewe stelsel wat by mekaar inskakel, waar hy lesse uit onder meer die melkbedryf aanwend om seker te maak sy somme klop. Hy kon ondanks die uitmergelende droogte meer skape op dieselfde grootte plaas aanhou sonder om die druk op sy veld te verhoog. (Sien ook “Boer om te inspireer’”, LBW, 12 Augustus 2021, bit.ly/3cgtk0H.) Al sy Merino-Dormerkruislammers word binne…

Konfytkoekies: Maak die soetkoekiedeeg (resep links). Verdeel die deeg in die helfte. Rol elke helfte 3 mm dik uit. Druk sirkels uit albei helftes. Gebruik dan ’n klein drukkertjie om ’n vormpie uit die middel van die een helfte van die sirkels te druk. Bak al die sirkels vir sowat 10 minute tot liggoudbruin. Laat afkoel op die bakplate en pak dan op draadrakke om heeltemal af te koel. Smeer ’n bietjie konfyt (of ’n ander vulsel waarvan jy hou) dun op die soliede sirkels en plak die sirkels met die uitgedrukte vormpie bo-op. Bêre tussen lae waspapier in ’n lugdigte houer en eet binne ’n week. Lewer 15-20 dubbele koekies.…

MNR. MIKE VAN ROOYEN was tot met sy dood op 91-jarige ouderdom nog ’n passievolle Bonsmara-boer. Mnr. Tom van Rooyen, sy seun, sê hy is op 5 Oktober in die Potchefstroom-Mediclinic aan orgaanversaking oorlede nadat hy twee weke vroeër opgeneem is. Hy sou op 3 November 92 geword het. Mike het saam met Tom en sy gesin op die familieplaas Rietkuil buite Potchefstroom gewoon, waar Mike gebore is en later met mielies, sonneblom en beeste geboer het. Tom beskryf sy pa as iemand wat in sy jong dae lande met osse geploeg het, maar altyd op hoogte van ontwikkelings gebly het en versiende was oor die toekoms. “As daar twee dinge is waarvan my pa my altyd probeer oorreed het, is dit dat ek sojabone moet plant en geenbewerking moet…

GAUTENG PRETORIA KLIPFONTEIN(498), 21 ha, aanG.Gurnell,van SLK-trust, R1000000. KLOPPERSBOS(128), 21ha,aan L.N.MthembuenN.R.Mthembu, van L.R.Boshoff,R850000. WITFONTEIN(510), 21ha, aanJ.H.en P.Maritz,van A.P.C.Joubert,R650000. KWAZULU-NATAL LADYSMITH SCHAAP DORS (8922), 402 ha, aan Smit & Associates Transport Brokers BK, van Hans Bezuidenhout-trust, R9 200 000. ULUNDI NKWALINI(12785), 30ha,aan Inthathakusa (Edms.) Bpk., van Crookes Brothers SA (Edms.) Bpk., R1 500 000. LIMPOPO BURGERSFORT BLYDERUS (596), 22 ha, aan S. Falk, van Presidentsrus Eiendomme BK, R2 100 000. LIVERPOOL (202), 21 ha, aan Snelder-familietrust, van T.M. Carson, R2 470 000. ELLISRAS ROSEVALLEY (369), 955 ha, aan Cathrich No 98 (Edms.) Bpk., van WJ Boshoff Beleggings BK, R4 000 000. WINDSOR (499), 23 ha, aan W.S. Williams, van Kruk Prop BK, R1 000 000. GROBLERSDAL RONDEFONTEIN (84), 154 ha, aan Taljaard Don De Dieu Game & Guest Farm (Edms.) Bpk.,…

Altesaam 40 produksieveilings onder die beskerming van die Suid-Afrikaanse Boerboktelersvereniging het ’n stewige inkomste vir die genootskap vir veilings met talle rekordpryse beteken. In November 2020 is ’n Kalahari Red-ooi en -lam van mnr. Xander Deysel van die Kleinbegin-boerdery, Pretoria, aan die stoetery Jenny-Kalahari Reds van Polokwane verkoop. In Desember 2020 op die Karoo-veiling op Lichtenburg is die duurste Kalahari Red-ram (62-19-043 Red Star) deur mnr. Albie Horn van Kuruman vir R160 000 aan mnre. Anton en Rickus Bothma van Vivo verkoop. Op die Selected Star-veiling in Junie is die duurste Savanna-ram, Gladiator, geteel deur mnr. Tattie Scholtz van Griekwastad, teen ’n rekordprys van R52 500 verkoop. Die kopers is mnre. Steven en Isak Strydom van BGB-Savannas. Die duurste ooi van mnre. Anton en Rickus Bothma op die Innibos-Kalahari Red-produksieveiling…

WHAT IS THE BEST ADVICE YOU HAVE EVER BEEN GIVEN? Don’t put all your eggs in one basket. Learn a lot about your own trade so that you can diversify. Also, plan ahead. WHAT WOULD YOU HAVE DONE DIFFERENTLY IF YOU COULD? I would have learnt earlier to allow myself to make mistakes. It is from the mistakes I have made that I’ve learnt. WHAT HAS BEEN YOUR BIGGEST ACHIEVMENT TO DATE? My biggest achievement has been acquiring knowledge and experience in this trade. Even if I lose everything, I will not lose what I know. This means that I could start again from scratch. WHO HAS MADE THE MOST IMPORTANT CONTRIBUTION TO YOUR SUCCESS SO FAR? My workers on this farm. They are fully committed to the success of…

PERSEPSIES van die polisie se reaksie op die Julie-onluste was omtrent eenvormig ongunstig. Hoewel ’n kundige paneel wat deur pres. Cyril Ramaphosa aangestel is, die reaksie gaan ondersoek, strek die polisie se probleme veel verder as sy reaksie op die onluste. Data toon ’n algemene daling in prestasie van 2012 tot 2020, en ernstige gebreke in die polisie se dissiplinêre stelsel. Voorts dui opnames onder die publiek daarop dat die polisie een van die departemente is wat die minste vertrou en as mees korrupte beskou word. ’n Voormalige generaal-majoor wat uit die polisie ontslaan is, het op ’n ISS-seminaar oor van die polisie se tekortkominge gepraat. Nes die kommissie wat die vergrype by Marikana in 2012 ondersoek het, én internasionale kundiges wat ingeroep is om gebreke binne die polisie te…

ARTIKELS & RUBRIEKE ■ ‘Onervare’ Merinoboer se fynwol behaal rekordpryse ■ Kragtiger rekenaars, satelliete verbeter weerakkuraatheid ■ Koöperasiemodel afgestof vir mega-aanslag in Namibië ■ Bloubessiesukses gebou met vernuf, slim vennootskappe ■ Neil Miles: Verlaag kunsmiskoste só ■ Jan Greyling: Die jongste veetegnologie ■ Die regte plan kan groei in makadamia-oes opneem GESIN ■ Boerekos: Braai ■ Boeke ten bate van die droogte…

Al het mnr. Leon Lötter van Burgersfort, Limpopose Jongboer van die Jaar vir 2021, 750 ha sitrusboorde wat baie eise aan hom stel om te bestuur, beskou hy dit nie as werk nie. “Boer is my passie.” Lees die artikel op bl. 46. Vertel ons van jou gesin. Ek en my vrou, Nanrie, se seuntjie, Dawid, is nou twee jaar oud. Waar het jy gestudeer? Ek het my opleiding as dieselwerktuigkundige in eMalahleni voltooi. As jy enige plek op aarde met enigiets kon boer, waar en waarmee? Net hier, met sitrus. Waar hou julle vakansie? Ons hou van die Krugerwildtuin en gaan hou graag vakansie by Hartenbos.…

ONTOEREIKENDE en onderbreekte selfoonopvangs, veral in landelike gebiede, kort dringend en landwyd aandag. “Die probleem is veral weens diefstal en vandalisme van toe-rusting by selfoontorings en basisstasies,” sê mnr. Boeta du Toit, hoofbestuurder van Agri Noordwes. “Dit sluit byvoorbeeld dinge soos batterye in wat moet werk om die toring aan die gang te hou wanneer daar kragonderbrekings is.” Verder sê hy sekuriteit by die basisstasies en torings is nie na wens nie. Hoewel hy in Noordwes woon, sê hy dis ’n landwye probleem. “Kommunikasie en toegang tot die internet is belangrik vir boere se veiligheid en om daagliks te kan sake doen. Baie boere gebruik ook toepassings op selfone om byvoorbeeld spilpunte te beheer of te kyk wat op hul grond aangaan deur kameras wat aan hul selfone gekoppel is.”…

VEEBOERE in KwaZulu-Natal is op hete kole omdat brucellose glo oor die provinsie versprei. Voeg hierby die regering se onvermoë om dieregesondheid voldoende te bestuur, erge entstoftekorte en onvoldoende biosekerheidsmaatreëls op talle plase en jy sit met ’n “perfekte storm” vir siekteverspreiding. Só sê ’n private KwaZulu-Natalse veearts betrokke by die veesektor wat anoniem wil bly. Die veearts sê slegs staatslaboratoriums mag monsters vir brucellose toets. Weens hulpbrontekorte in dié laboratoriums en gebrekkige dieregesondheidsbestuur vanuit owerheidsweë ontstaan agterstande in brucellosetoetsing, en positiewe gevalle wat nog nie amptelik gediagnoseer is nie, kan intussen die siekte na ander diere versprei. “As ons ooit vordering met die bekamping van brucellose wil maak, moet die staat baie van sy huidige verantwoordelikhede oor die siekte aan die private sektor afstaan. Ons kan nie aanhou reaktief…

HOË vlakke van stres en angstigheid om grondrestitusie met min personeel gedoen te kry, veroorsaak ’n hoë personeelomset by die kommissie vir die herstel van grondregte. Só het me. Nomfundo Ntloko-Gobodo, hoofgrondeisekommissaris, gesê tydens die parlement se portefeuljekomitee vir landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling se bespreking van sy 2020-’21-jaar-verslag. In dié tyd het 15 amptenare bedank, wat 40% verteenwoordig van al die personeel wat die kommissie verlaat het. Die res bestaan uit 20% sterftes, 20% afdankings en 20% aftredes. Die bedankings het 15 vakante poste meegebring wat nie gevul kon word nie vanweë die moratorium op aanstellings wat sedert 2020 geld. Altesaam 80 poste is vakant: 21 in die nasionale kantoor, 10 in KwaZulu-Natal, 9 in Mpumalanga, 8 elk in die Oos-Kaap, Wes-Kaap en Noordwes, 6 elk in Gauteng en…

MNR. CAREL KOCH, legendariese kunsmisman, baanbreker met navorsing oor grondverdigting en bewerkingsmetodes soos r ip-op-diery en stoppelbewerking, en vader van bewaringsbewerking, is oorlede ná hy ’n beroerte gehad het. Danksy Koch se pionierswerk kon menige saaiboer in die Wes-Vrystaat en Noordwes se sandgrond oorleef in ’n tyd toe hul gesaaides dikwels doodgewaai en weens grondkeerlae van droogte gevrek het, sê mnr. Andries Botha van Viljoenskroon. Koch het destyds sy eerste proewe op Botha se plaas gedoen. Mnr. Eugene Terblanche, ’n landboukundige raadgewer van Bothaville wat Koch sedert 1980 geken het, sê sy vriend is op 89-jarige ouderdom op Modimolle oorlede waar hy sedert sy uittrede uit die korporatiewe kunsmiswêreld in die vroeë 1990’s geboer het. Koch se loopbaan het in 1954 begin toe hy vir die destydse departement van landboutegniese…

VERBRUIKERS wil weet wat hulle koop, en hulle wil goed voel daaroor. Dít moet elke boerderybesluit van makadamiakwekers rig, het mnr. Daniel Jacobs, uitvoerende hoof van Ambassador Foods, gesê op ’n besprekingsessie tydens Makadamias SA (Samac) se makadamiadag by Skukuza in die Krugerwildtuin. Die sessie het gehandel oor die geleentheid wat die “superkosgolf” onder verbruikers vir makadamianeute inhou. “Jare gelede het ons hierdie bedryf begin deur makadamianeute in ’n kombuis in ’n oondpan te rooster en in sakkies te verkoop. Deesdae is die verwerking en verpakking van makadamias ’n baie gesofistikeerde besigheid waarin die teikenmark se behoeftes en voorkeure baie duidelik geïdentifiseer is en die produk daarvolgens verwerk en verpak word.” VEREISTES Hy het gesê geen produk sal meer in die mark byval vind as dit nie deur dié vier…

Staatskuld sal volgens projeksies teen 2025 stabiliseer by sowat 80% van die bruto binnelandse produk (BBP), mits die ANC-regering dit regkry om salarisse in die staatsdiens te stabiliseer. Staatsuitgawes is steeds heelwat bo die belastinginkomste. Tesame daarmee ontvang bykans 27 miljoen mense vanjaar staatstoelaes, wat die staatskas sowat R250 miljard gaan kos. Die landbou trek regstreeks voordeel daaruit omdat minstens die helfte van die toelaes aan voedsel en drank bestee word. Natuurlik is dit ’n tydbom, maar die keersy is dat armoede en maatskaplike onrus sal toeneem as daar nie so ’n vangnet is nie. Die besluit oor ’n hersiene basiese inkomstetoelae sal eers in die Februarie 2022-begroting bekend gemaak word. Die mediumtermynbegroting (MTB) handel nie met belastingaanpassings en ander aspekte nie: Die doel is om ’n driejaarraamwerk daar te…

Peru gaan vanjaar 200 000 ton bloubessies in dieselfde tyd as Suid-Afrika aan die wêreldmark lewer. Dit is tien maal meer as die 20 000 ton wat plaaslike boere op skepe en vliegtuie gaan laai. Nietemin klop die Suid-Afrikaanse bloubessies steeds dié van Peru, bloot omdat Suid-Afrika goeie kultivars het. Teen middel November het Suid-Afrika reeds 10 000 ton van die beoogde 20 000 ton gelewer. Die 20 000 ton is ’n toename van 25% teenoor die 15 800 ton wat in 2020-’21 uitgevoer is. Dit is grootliks danksy jonger aanplantings wat volwasse raak en meer bessies per plant produseer. Ongeag die mededinging van Peru, gaan Suid-Afrikaanse boere ’n verdere 1 700 ha oor die volgende drie jaar aanplant om die totale plaaslike bloubessie-hektare op 5 000 teen 2025 te…

■ ’n Pretoriase private ontwikkelaar en vervaardiger van entstowwe vir lewende hawe is gereed om met die volskaalse vervaardiging van entstowwe te begin sodra die staat die jawoord gee. ■ Met die bou van sy nuwe kompleks kan die vervaardiging van entstowwe tienvoudig verhoog word om nie net in Suid-Afrika se behoeftes te help voorsien nie, maar ook entstowwe op groter skaal uit te voer. ■ Die tydige toediening van entstowwe is noodsaaklik om ’n ramp te voorkom indien een van die ernstige dieresiektes, soos slenkdalkoors, sou uitbreek.…

Moenie dink boere staar hulle blind teen voorspellings deur ander nie; natuurtekens word ook fyn dopgehou. Mnr. Jacques Roodt van Elliot (regs) kyk watter tipe gras ontkiem en wat die geslag van kalwers en lammers is. “As ons die jaar baie verskalwers of ooilammers kry, gaan dit ’n goeie seisoen wees – die diere wil aanteel. As dit meestal bulkalwers is, kan ons ’n swakker seisoen verwag.” Hy kyk ook wat in ander dele van die land gebeur, soos die Wes-Kaap, omdat die weer van daardie kant af kom, en die provinsies in die noorde. “As die noorde nat is, is dit by ons gewoonlik droër, en as die noorde droog is, kan ons natter weer verwag.” Dít word beaam deur mnr. Hannes Otto van Ottosdal. “As die boere in…

Wat was jou beste boerderybesluit? Om terug te kom plaas toe en te kom boer toe ek die geleentheid gehad het. Die belangrikste les wat boerdery jou geleer het? Wees geduldig, goed kos tyd en ’n mens moet partykeer wag sonder om te druk dat iets gebeur. Wat sien jy as ’n groot boerderyfout wat jy begaan het? Om stil te bly wanneer ek moes praat. Ek is ’n introvert en het aan die begin nie altyd my sê gesê nie. Wie was jou mentors? My oupa en pa, mnre. Dawid en Leon Lötter. Ek het amper alles by hulle geleer en bel hulle gereeld om hul mening oor my boerderygedagtes te hoor. Watter tegnologie is onmisbaar in jou boerdery? Iricheck-vogmeters wat outomaties data oor grondvog aflaai en my in…

Die lewensduur van haarwurm wissel baie vanweë verskeie faktore. Die belangrikste is die vlak van immuniteit van die gasheer, asook die omvang van die parasietprobleem. ’n Rowwe skatting is ’n lewensduur van drie tot ses maande. Sommige haarwurms kan korter en sommige tot selfs ’n jaar in proefbesmettings wees. Met hoër vlakke van besmetting sal daar ’n vinniger omset van wurms wees en die omgekeerde met laer vlakke. Die lewensduur sal ook tussen skape en bokke verskil. Die boek The Larval Anthelmintic Test in Ruminants deur prof. Richard Reinecke word gereeld gebruik deur diegene wat wurmmiddelregistrasieproewe doen om aan vereistes soos gestel deur Wet 36 van 1947 te voldoen. Dié handleiding, wat die werkswyse van die larwewurmmiddeltoets beskryf, is beskikbaar gestel ongeveer ’n dekade nadat die laboratorium (Onderstepoort-navorsingsinstituut) begin het…

In Habakuk 3:19 staan: “Die Here my God gee vir my krag.” Kan ek jou vandag vra op wie se krag jy vertrou? Jy sal seker vir my sê: “Natuurlik vertrou ek op die Here.” Is jy seker daarvan? Vertrou jy nie dalk die geldmark, jou eie fisieke krag of jou aansien nie? Jy sien, soos Habakuk sê: “Die Here my God gee vir my krag. Hy maak my voete soos dié van ’n ribbok, op hoë plekke laat Hy my veilig loop.” Daardie bokkie kan oor rotse spring en op die smalste rotslysie staan omdat hy heeltemal op sy Skepper vertrou. Onthou, in hierdie dae kan ons krag nie in ons gevoelens gesetel wees nie, want dan sal ons soos ’n wipwaentjie word – die een oomblik op die…

In die meegaande TABEL is ’n opsomming van grondtransaksies groter as 10 ha in die Vrystaat vir die 12 maande tot Oktober. Altesame 56% distrikte toon ’n gunstige prysneiging. Pryse by Bothaville (-13,9%), Parys (-16,2%) en Philippolis (-14,6%) het met meer as 10% gedaal. By Edenburg (21,9%), Marquard (11,9%), Odendaalsrus (17,5%) en Reitz (10,3%) het dit met meer as 10% gestyg. In die betrokke tyd is 662 ooreenkomste in 41 distrikte gesluit. Dit het 295 597 ha teen R3,276 miljard behels. Die registrasie van transaksies ten opsigte van plaasgrootte, lyk soos volg (met verlede jaar se syfer tussen hakies): kleiner as 50 ha, 9% (11%); 50-150 ha, 15% (15%); 150-300 ha, 23% (26%); 300-450 ha, 20% (17%); 450-600 ha, 11% (10%); groter as 600 ha, 22% (21%). Statistieke vir ál…

Landbou-organisasies, boereverenigings, ens., is welkom om die datums van hul byeenkomste aan ons te stuur vir publikasie in die Landboukalender. Stuur die besonderhede aan lbw@landbou.com KONFERENSIES 29 NOVEMBER - 1 DESEMBER: Tweede konferensie vir gebruikers van hommeltuie, aangebied deur die trust vir bedreigde natuurlewe (EWT). Die gebruik van hommeltuie in die landbou en bewaring, asook die gebruik van hommeltuie, nuwe tegnologie en sagteware wat daarmee gepaard gaan. Insauf de Vries, e-pos: insaufd@ewt.org.za. Registrasie: dronesatwork.co.za 9-10 DESEMBER: Landbou-entegnologieberaad, Radisson Bluhotel, Sandton. Aanlyn opsie ook beskikbaar. Navrae: 074 119 9950, info@impalabc.co.za SKOUE 10-12 DESEMBER: Tulbagh-skou. Dina, 076 702 0212. KURSUSSE AANLYN TOT EINDE DESEMBER: Gratis kursus vir boere in droë streke (soos die Karoo) oor geïntegreerde plaasbeplanning en -bestuur (GPB), aangebied deur die EWT. Die kursus kan enige tyd voltooi word. Bonnie…

■ Make sure that your soils do not already have enough of the nutrients contained in your fertiliser. ■ Don’t use fertiliser blends containing three or more nutrients when a single-nutrient fertiliser will do. ■ Apply fertiliser correctly and at the right time for plants to make the best use of it. Then apply technology as far as possible. Test your soil. It’s the only way to know what fertiliser to use, or how much lime or gypsum you need. No farmer would add oil to his bakkie engine without first examining the dipstick. Applying fertiliser without a soil test is the same. Get sampling right. In the laboratory, only a teaspoonful soil is tested. This represents many thousands of tons of soil. About 80% of all mistakes with soil…

WHAT IS THE BEST ADVICE YOU’VE EVER BEEN GIVEN? You are more than enough and completely capable, and you know where you come from. IS THERE ANYTHING YOU WOULD HAVE DONE DIFFERENTLY IF YOU COULD? I definitely would have started a farming business while I was still in school. WHAT HAS BEEN YOUR BIGGEST SUCCESS SO FAR? I have more than one: qualifying for the Paralympics, winning swimming awards, and becoming an international traveller. I also count my children among life’s greatest successes. WHO HAS MADE THE GREATEST CONTRIBUTION TO YOUR BUSINESS TO DATE? My grandmother, my mother and many others have played huge roles in my life. There are so many people who have helped me in one way or another – even people with whom I had only…

Besides the cost of the vaccine, there is the cost of labour, equipment, time spent on vaccination, losses related to incorrect use, and so on. Vaccines must therefore always be handled and used correctly, at the right time, using the correct administration route, dose and equipment. WHAT IS A VACCINE? It is a product containing live, dead or weakened (attenuated) micro-organisms (or parts thereof) that cause disease in animals. The micro-organisms (or their products) are altered in the laboratory in such a way that they can no longer cause disease but still maintain their ability to stimulate the immune system. Vaccines are like an army trained to stop an invasion by foreign forces. And any army must train regularly to prepare for an invasion – so do regular booster vaccinations!…

‘Hy het ons in staat gestel om te oorleef.’ MNR. ANDRIES BOTHA, veteraanboer van Viljoenskroon, oor die bydrae wat mnr. Carel Koch, legendariese kunsmisman en baanbreker-navorser, gemaak het om grondverdigting in sandgrond te verhoed en só meer grond vir landboudoeleindes te behou. Bl. 22 ‘Ons het nog altyd erken dat gemeenskappe baie gefrustreerd is ten opsigte van die afhandeling van die uitstaande eise. Daarom ervaar ons baie stres en angs.’ ME. NOMFUNDO NTLOKOGOBODO, hoofgrondeisekommissaris, oor die stres en angs wat tot hoë personeelomset by dié kommissie lei. Bl. 21 ‘Indieners van kommentaar moet reggehelp word dat die wetsontwerp nie oor grondhervorming gaan nie, maar verwant daaraan is.’ MNR. SHUAIB DENYSSEN, parlementêre amptenaar, oor die georganiseerde landbou se standpunt dat die onteieningswetsontwerp se oogmerk ’n regstelling van mislukte grondhervorming is. Bl.…

R14,1 miljard 20,9% Transnet se onreëlmatige uitgawes het in die 2020-’21 boekjaar R14,1 miljard beloop, teenoor R8,4 miljard in die vorige jaar. Die ouditeur-generaal het Trans-net ’n gekwalifiseerde ouditmening gegee en kon nie die volle omvang van onderrapportering van onreëlmatige uitgawes bepaal nie. Dié bedrag is op R104 miljard geraam, teenoor R131 miljard in 2020. Die haweterminaal-inkomste het gedaal van R13,8 miljard in 2020 tot R13,1 miljard in 2021. – Moneyweb Die verbruikersprysinflasie vir olies en vette in Oktober was 20,9% op ’n jaargrondslag, en voedselprysinflasie as geheel was 6,7%, teenoor verbruikersprysinflasie van 5%. Ander voedselprodukte waarvan prysinflasie hoër as algehele voedselprysinflasie was, is vleis (9,1%) en groente (7,2%). Vrugtepryse het met 2,3% gedaal, en brood en grane se prysinflasie was 3,0%. Prysinflasie van verwerkte kos was 5,9% en dié…

VEEDIEFSTAL SE OMVANG ONDERSKAT Veediefstal is ’n emosionele saak vir boere, maar die volle impak daarvan word nie besef nie. Die meeste boere is apaties teenoor die probleem en word eers kwaad daaroor as daar by hulle gesteel word. Die meeste operasies en patrollies konsentreer op die runners wat vee steel. Daar word ontsettend baie energie, tyd en hulpbronne ingespan deur boere en die polisie om veediefstal te bekamp, maar dit is tans ’n verlore stryd. Ons sal van strategie moet verander, en dit kan slegs gedoen word deur na die omvang, modus operandi van die sindikate en afsetpunte van gesteelde vee te kyk. Wat is die omvang en waarde van gesteelde vee? Daar is jaarliks meer as 131 000 gevalle van veediefstal wat aangemeld word. In die Vrystaat alleen…

Mnr. Lorrie Graham van Hill Farm, Seymour, is ’n besonderse boer. Sý soort is dun gesaai, want al sedert 1952 boer hy manalleen — sonder die hulp van ’n enkele permanente werker. Om ’n plaas van 300 ha met 32 ha weiding onder besproeiing en ’n Dorperooikudde van 800 diere te onderhou, wil gedoen wees. Hy vind boonop tyd om die eiendom tot ’n modeleenheid te verbeter. Op sy plaas val die netjiese, groot plaashuis met sy pragtige houtvloere ’n mens op. Op sy beskeie manier vertel hy dat hy die huis alleen gebou het. (Die pleisterwerk is darem deur vakmanne gedoen.) Om so alleen te boer, verg baie harde werk. Sy werkdag strek van donker regdeur die jaar, wat in die somer ’n werkdag van selfs langer as 14…

DIE bierreus Heineken se oorname van Distell hou voordele in vir Suid-Afrikaanse wynen garsboere, meen ontleders met wie Landbouweekblad gepraat het oor die transaksie. Die Distell-groep, Suid-Afrika se grootste drankvervaardiger, het op 15 November aangekondig dat Heineken, die wêreld se twee-de grootste brouer, ’n aanbod gemaak het om Distell vir R40,1 miljard te koop. Die aankondiging was nie onverwags nie. Heineken het Distell reeds in Mei 2021 genader hieroor en samesprekings oor die aard van die transaksie en die koopprys is intussen gevoer. Heineken het uiteindelik ’n aanbod gemaak om die Distell-groep se aandele teen R180 per aandeel te koop. Dit is ietwat minder as wat die mark vooraf verwag het, maar ontleders sê daar moet eerder gekyk word na die groeipotensiaal van die nuwe entiteit, wat ook Heineken se…

DIE voordele van nette vir die vrugtebedryf is welbekend, maar kommer heers dat die plastiekbedryf nie oor die vermoë beskik om dié nette te herwin wanneer dit nie meer bruikbaar is nie. “Die bedryf is nie daarvoor gereed nie omdat dit meestal op verpakkingsplastiek konsentreer,” sê mnr. John Kieser, omgewingsbestuurder van Plastiek SA. “Tegnologie sal aangepas moet word omdat die lemme tans nie die nette sal kan sny nie, en die klem eerder op verpakkings- en harde plastiek is.” Volgens hom is die tegnologie reeds beskikbaar, maar dit word nog nie algemeen gebruik nie. Hy is bewus van een Kaapse maatskappy wat plastieknette herwin. Daar is egter gehaltevereistes, en daar is nie die mannekrag om te verseker dat die nette wat in die masjiene ingaan, gewas en gesny is voor…

AGT maande ná die Suid-Afrikaanse Boerboeltelersvereniging (SABBS) suksesvol die registrateur van diereverbetering in die Gautengse hooggeregshof die stryd aangesê het oor beslissings van die genootskap wat herroep is, wag die genootskap steeds op die regskoste wat die hof aan hom toegeken het. Die Gautengse hooggeregshof het vroeër met koste ten gunste van die SABBS beslis dat die genootskap ten volle geregistreer is en dat sy grondwet met sy rasstandaarde aanvaar word. Wat dié uitspraak betref, is swart Boerboele ingevolge die SABBS se rasstandaard wettig geteel, en mag hulle as rasegte Boerboele verkoop en gekeur word en aan skoue deelneem. Dr. Aldu le Grange, nuutverkose voorsitter van die SABBS, sê wat die raad en die vereniging betref, is die swart pelskleur ’n erkende rasstandaard en daar was min bespreking oor dié…

NADAT die Ingonyama-trust al jare lank met die parlement kop stamp oor gebrekkige finansiële verslagdoening, sy eensydige besluit om inwoners se verblyfreg te verwater en sy aandrang dat hy nie gebind word deur wetgewing oor openbare finansiële bestuur nie, gaan die parlement nou ’n regsmening inwin oor die beste pad vorentoe vir dié instelling. Mnr. Mandla Mandela, voorsitter van die portefeuljekomitee vir landbou, grondhervorming en landelike ontwikkeling, sê daar is twee opsies vir die komitee. Die een is dat die Wet op die KwaZulu-Natalse Ingonyama-trust (Wet 3 van 1994) sodanig gewysig word dat gemeenskappe en huishoudings wat op die trustgrond woon, bemagtig word. Die tweede een is om die wet te skrap sodat die grond onderhewig gestel word aan die Wet op die Opgradering van Grondbesit (Wet 112 van 1991),…

1 KONGO| Reusegekonkel bly ongestraf Die hoogste hof in die Demokratiese Republiek van die Kongo het onlangs bevind hy is nie bevoeg om die land se voormalige eerste minister, mnr. Matata Ponyo Mapon, te vervolg oor die beweerde verduistering van $200 miljoen (R3,1 miljard) wat vir ’n reuse-landbouprojek geoormerk was nie. Die Bukanga Lonzo-projek is in 2014 van stapel gestuur as een van Afrika se grootste landboubeleggings en ’n oplossing vir chroniese voedseltekorte. Die Suid-Afrikaanse maatskappy wat dit bedryf het, Africom Commodities, het hom egter in 2017 onttrek ná hy langer as ’n jaar nie betaal is nie. Daar word nou gewag om te sien of die saak in ’n ander hof verhoor kan word. — Reuters 2 EGIPTE | Storm ontketen skerpioenplaag Swaar reën saam met ’n…

INTERNASIONAAL: Die Chicagoprys het met 2,7% tot $226,19/t (R3 512/t) gestyg. Op ’n jaargrondslag is dit 37,4% hoër. Verwagte pryse: Des. – $224,56/t (R3 487/t), Mrt. – $227,00/t (R3 525/t), Mei – $228,81/t (R3 553/t), Jul. – $229,20/t (R3 559/t). PLAASLIK: Die Safexprys van witmielies het met 7,8% tot R3 470/t teenoor die vorige week gestyg. Die prys van geelmielies het met 5% tot R3 650/t gestyg. Op ’n jaargrondslag is witmielies 1,9%, of R64/t, duurder, terwyl geelmielies 7,8%, of R265/t, duurder is. Verwagte witmieliepryse: Maart – R3 503/t, Mei – R3 350/t, Julie – R3375/t. Verwagte geelmieliepryse: Maart – R3 685/t, Mei – R3 515/t, Julie – R3 514/t. INTERNASIONAAL: Die Chicagoprys het met 4,3% tot $300,98/t (R4 673/t) teenoor die vorige week gestyg. Op ’n jaargrondslag is dit…

Die voedingsbehoeftes van sitrusbome, die neem en ontleding van blaar-, grond- en watermonsters, asook die identifikasie van voedingstekorte by bome word uitgelig in die Handbook for Fertilisation of Citrus in South Africa. Dit is saamgestel deur dr. Pieter Raath van die sitrusnavorsingsinstituut (CRI) en die departement hortologie aan die Universiteit Stellenbosch (US) saam met kenners uit die sitrusbedryf. Volgens ’n verklaring deur die US sê Raath die doel van die handboek is om aan sitrusboere en -raadgewers ’n grondige kennis te gee oor die teoretiese en praktiese elemente wat betrokke is by die optimale bestuur van die voeding van sitrusbome. Dr. Vaughan Hattingh, uitvoerende hoof by CRI, sê om die hoogste moontlike gehalte aan uiters mededingende wêreldmarkte te lewer, moet ’n mens begin by die grondbeginsels van optimale produksiepraktyke, waar…

AS dit kom by die vermyding van plae en parasiete, is heuningbye meesters van persoonlike afstand. Só blyk dit uit ’n studie in die vaktydskrif Science Advances. Daarvolgens verander bye hul gebruik van spasie in ’n korf sodra dié deur skadelike plae, soos Varroa-myte, ingeneem word. Interaksie tussen bye wat saamwoon in ’n nes verander ook – alles in ’n poging om persoonlike afstand tussen jonger en ouer bye te verseker en só te keer dat siektes versprei. Sulke tye sal werkerbye, wat tipies ouer is, byvoorbeeld nie sommer naby die sentrale deel van die nes hul gebruiklike dans uitvoer wat aandui waar hulle kos gevind het nie. Die sentrale deel is waar die koningin, haar kroos en hul versorgers bly. “Heuningbye is sosiale diere wat baat vind daarby om…

Regsprobleme ontstaan gereeld wanneer die vereiste dokumentasie nie korrek ingevul en bygewerk is, of op ’n veilige plek bewaar word nie. Dit veroorsaak gewoonlik beduidende vertragings en frustrasie vir die afhanklikes wat finansieel afhanklik is van hoe gou die boedel afgehandel en bates versprei word, en om kontantvloei op kort termyn beskikbaar te hê. Soortgelyk aan die belangrikheid van die bestaan van ’n geldige testament kan die afwesigheid van ’n geldige en bygewerkte benoeming van begunstigdes-vorm die uitkering van sterftevoordele wat deur aftreefondse betaalbaar is (artikel 37 [c] van die Wet op Pensioenfondse, Wet 24 van 1956) en sterftevoordele wat deur nie-goedgekeurde groeplewensversekeringspolisse betaalbaar is (bylae 2 van die Versekeringswet, Wet 18 van 2017) aansienlik vertraag. AFTREEFONDSE Die doel van ’n benoeming van begunstigdes-vorm is om afhanklikes en/of begunstigdes te…

En net so is dit weer Desember . . . Die rooivleisbedryf ervaar ’n ongekende hoogtepunt. Alle rasse vaar uitstekend op hul veilings en daar is ’n gesonde vraag na teeldiere, veral vroulike diere. Die bulle behaal ook rekordpryse. Dit is dalk die veeboere se beurt. Dit is ons rekordoesjaar. ’n Mens kan natuurlik ure lank bespiegel oor die redes hiervoor, maar om te begin, dink ek ons moet dit net geniet. BEPLAN NOU, MAAR SOOS ‘NORMAAL’ Hoë pryse hou egter ook ’n gevaar in. Soos Tom Lasater al in 1945 gesê het: “The man that will cull high-priced cattle still has to be born.” Ons moet probeer om perspektief te behou. Ons moet ons beplanning doen volgens die normale beginsels, soos dat ses tot agt speenkalwers ’n goeie kommersiële…

PEKANNEUTSNEEUKOEKIES Die ander naam vir hierdie koekies is Mexikaanse troukoekies. Dit is vir my van die lekkerste kleinkoekies. Ek het die tradisionele resep ’n bietjie makliker gemaak. Maak die pekanneute goed fyn – ’n voedselverwerker werk lekker hiervoor – dan hou die koekies mooi hul vorm. ■ 230 g sagte botter ■ 125 ml versiersuiker ■ 5 ml vanieljegeursel ■ 560 ml koekmeel ■ 180 ml goed fyngekapte pekanneute ■ 250 ml ekstra versiersuiker, gesif Verroom die botter en versiersuiker goed saam tot lig en romerig. Voeg die vanieljegeursel by en klits goed. Voeg nou die meel bietjie vir bietjie by en meng tot goed gemeng. Voeg die pekanneute by en meng tot ’n ferm deeg vorm. Voer twee bakplate met bakpapier uit en bespuit liggies met kleefwerende kossproei. Rol…

Die Rainbow Hungarian Vizsla-klub is in 2017 in Suid-Afrika gestig, en is by die Kennel Union of South Africa (Kusa) geregistreer as verteenwoordiger van dié ras in die land. Onder die stigterslede was dr. Elmi Lötze en Anita Erasmus. Lötze is sedert 2020 die voorsitter. Die klub is hoofsaaklik gestig om die welstand van die ras in Suid-Afrika te bewaar en te bevorder. Volgens Erasmus kan verkeerde teling baie vinnig ’n ongunstige impak hê op die gesondheid en welstand van ’n ras. Die klub gee onder meer aan nuwe eienaars raad oor belangrike aspekte soos die honde se voeding, oefening en opleiding. Erasmus het onlangs ’n skedule vir ’n nuwe dissipline, snuffelwerk (scent work) onder die klub se vaandel geskryf. Dit is in 2020 deur Kusa aanvaar, en het sodoende…

DIE Oos-Kaapse veearts dr. Nolte Troskie is aan covid-19 oorlede. Troskie was bekend onder veral skaapboere in die Oos-Kaap. Mnr. Eddie Prinsloo, eienaar van die Merino-stoetery Heuningkrans naby Smithfield, sê Troskie was die afgelope 30 jaar die veearts verantwoordelik vir sy stoetery. “Dit was maklik om saam met hom te werk, veral omdat hy so eerlik was. Hy was die eerste veearts wat by ons begin werk het, en het uiteindelik ook die enigste veearts geword wat by ons laparoskopie uitgevoer het. Dit is deeglike, presiese werk, en Nolte was daardie tipe mens. Hy sou jou nie ’n rat voor die oë draai nie. Hy was ’n sagmoedige reus wat baie tyd vir sy medemens gehad het.” Prinsloo sê Troskie was deurentyd besig om diens aan boere reg oor die…

Power utility Eskom’s recent announcement that it would be implementing Stage 4 load shedding had me appreciating people who have sought out an alternative power supply for their homes or businesses. Just the other day, I was on the phone with a farmer who told me that he now has no choice but to install solar power on his farm if he is to survive in this business. His energy needs and the size of his operation mean that this won’t be a cheap exercise, and he is already struggling with the many challenges common to every black farmer in the country. Now he must come up with a plan to finance this costly project. And where is the government responsible for these massive power cuts that cause major losses…

WHAT IS THE BEST ADVICE YOU HAVE EVER BEEN GIVEN? Never try to run a business by remote control. You must be where your business is so that you know everything that happens there. IS THERE ANYTHING YOU WOULD HAVE DONE DIFFERENTLY IF YOU COULD? Everything I have done has worked out as it should and I’m happy with this. WHAT HAS YOUR BIGGEST ACHIEVEMENT BEEN SO FAR? Securing this farm and running my business without the difficulties I used to have on communal land have been my greatest success. WHO HAS MADE THE BIGGEST CONTRIBUTION TO YOUR SUCCESS TO DATE? I am so grateful to the four gentlemen I spoke about: Michael Ramohudi, Jacob Kgothule, Reuben Maphira and Johannes Setshego.The Sernick Group, with the help of Patrick Sekwatlakwatla, has…