Innholdsfortegnelse for Huisgenoot - Het jy geweet? Superdiere i Huisgenoot

HIERDIE reuse van die diepsee is groter as wat enige dinosourus ooit was! ’n Blouwalvis weeg tussen 150 en 170 ton en word tot 30 m – so lank soos ’n Boeing 737! YSLIK GROOT LI ’n Blouwalvis kantot 30 m lank word. STATISTIEKE Gewig Hulle weeg na raming tussen 150 en 170 ton. (27 Afrikaolifante) Die langste blouwalvis wat nog in Amerika gemeet is, was sowat 30 m lank. HOE GROOT IS ’N WALVISKALFIE? By geboorte is ’n walviskalf sowat 8 m lank en weeg sowat 2 700 kg. Kalfies drink net melkengroeivinnig–inhuleerste jaar sit hulle tot 91 kg per dag aan! BLAASGATE Blouwalvisse haal by die wateropperasem deur twee blaasgate aan vlak die bokant van hul kop. Die blaas-gaan oop en hulle asem ’n gate stroom lug uit wat…

DIE Afrika-olifant is die grootste soogdier op land en kan tot sowat 70 jaar oud word. Asiatiese olifante lyk dalk eenders as hul Afrika-nefies, maar die Afrikaolifant is groter, met groter ore en meer hare op sy lyf. Olifante word dikwels as aggressiewe diere beskou, maar hulle is eintlik sagmoedige reuse en baie emosionele wesens. Dis die enigste dier wat rou oor die dood, en hy trompetter wanneer hy huil of ontsteld is. GROOT EETLUS Olifante kan 90-270 kg se plante en 190 liter water elke dag eet en drink. GROOTSTE OLIFANTTAND Die grootste tande wat al ooit gevind is, was 3,5 m lank en het 120 kg elk geweeg. OU GROOTVOET! Die olifant het groot, ronde pote wat tot 50 cm lank en 1,3 m breed is. Die pote…

HIERDIE lenige roofdier hardloop blitsvinnig in groot, oop gebiede – en hy is so ’n goeie jagter dat sy prooi dikwels nie ’n kans het nie. Jagluiperds is vinniger as enige ander landdier en kan van 0 tot byna 100 km/h versnel in sowat drie sekondes. Dis min of meer dieselfde as ’n supervinnige motor soos die Ferrari 458! SPOED-VRAAT Sy topspoed: ’n yslike 113 km/h WAAR KOM HULLE VOOR? Dié wildekat kom voor in Afrika en Iran. HUIDIGE HABITAT SKIELIKE SPOED Hy kan binne 3 sekondes versnel van 0-96 km/h Teen topspoed is die lengte van sy tree 6-7 meter Hy kan sytopspoed volhou vir net 10-20 sek. WIE’S DIE VINNIGSTE? USAIN BOLT 44,7 km/h LEEU 60 km/h WINDHOND 63 km/h VOLSTRUIS 70 km/h RENPERD 70,7 km/h LUIPERD 88…

HIERDIE gevaarlike reptiel se hele lyf is aangepas om ’n genadelose jagter te wees – en wanneer hy ’n prooi eers behoorlik beetkry, het dié nie juis ’n kans om te oorleef nie, want die krokodil het die sterkste bytkrag van enige dier. VINNIGE AANVALLER VLER ’n Krokodil kan teen ’n spoed van meer as 12 m/sek. beweeg wanneer hy ’n prooi aanval. DIE AANVAL! Hulle spring dikwels uit die water tot op die grond om hul prooi te verras en te vang. Die krok wag in die water tot hy sy prooi kan sien en druk homself dan vinnig met sy stert en pote ’n paar meter vorentoe. Hy bars uit die water om die slagoffer te gryp wat op die oewer staan. Dan trek hy sy prooi onder…

HOOG NES die Alpynse ibeks en die hengelaarsvis is hierdie diere spe-om op siaal aangepas uiterste plekke te oorleef – teen die hange van die hoogste berge op aarde of diép onder die water. ALPYNSE STEENKRAAI Dié voël woon en broei tot so hoog as 6 500 m bo seevlak, onder meer in die berge van Nepal – en bergklimmers het hulle al tot op 8 200 m bo seevlak opgemerk! Hul eiers is spesiaal aangepas by die dun lug (met min suurstof in) om beter te wees met suurstof opneem. GELADA Hierdie ape wat in die berge van Ethiopië woon – soms tot 4 500 m bo seespieël – moet oorleef in ’n omgewing met min voedsame kos. Daarom het hulle so ontwikkel dat hulle gras eet. Dis uiters…

PARTY diere sal elke skoonheidskompetisie waaraan hulle deelneem loshande wen… ander is nie so gelukkig nie. Hier is van die mooiste en lelikste diere wat bestaan. LELIKE DIERE MATAMATA-WATERSKILPAD Dié waterskilpad kom in vlak, modderige water in Suid-Amerika voor. Hulle sien baie swak, maar het heelwat senuwees (onder meer in velflappe langs die kop en nek) waarmee hulle vibrasies kan voel as ’n prooi naby hulle beweeg. PROBOSKIS-AAP Die mannetjies se neuse is heelwat groter as die wyfies s’n, soms langer as 10 cm. Proboskis-ape woon op die eiland Borneo in Suidoos-Asië, en die spesie is onder druk omdat hul habitat vernietig word. NOORDELIKE STERREKYKER Dié vis kom meestal aan die ooskus van die VSA voor. Hulle begrawe hulself in die sand en wag vir kleiner visse om verby te…

VOLSTRUISE is nie net die grootste voëls ter wêreld nie; hulle lê ook die grootste eiers. Dié groot gevlerktes kan dalk nie vlieg nie, maar kan vinnig hardloop. Hul lang bene is goed aangepas hiervoor, en hulle gebruik hul vlerke vir balans. GROOT OT TREË! Een tree van ’n volstruis se gespierde bene kan tot 5m lank wees. EIERS iPHONE 8 13,8 CM VOLSTRUISEIER: 15 CM LANK Een volstruiseier is omtrent gelyk aan 24 hoendereiers. Dit verg ongeveer ’n uur om ’n volstruiseier te kook tot gaar maar nog sag.  HOENDER-EIER: 6 CM ANDER GROOT VOËLS WAT NIE KAN VLIEG NIE Gewig 63-145 kg Die volstruis is die grootste en swaarste voël ter wêreld. 2,8 m VOLSTRUIS 1,9 m EMOE 1,7 m KASUARIS 1,5 m NANDOE 1,7 m MENS Die…

HIERDIE haaie kom aan die kus in die oppervlakwater van al die groot oseane voor (veral by Suid-Afrika en Australië) en is uitstekende jagters. Buiten sy rye tande het die grootwithaai ook ’n baie goeie reuksintuig, wat hom help om prooi op te spoor. Maar wees gerus – mense is nie hul gunstelingmaaltyd nie! Hulle verkies ander haaie, robbe, weekdiere en seevoëls. HAP-HAP ’n Grootwithaai kantot 300 driehoekige saagtande hê. HOE EET HULLE? • Die grootwithaai het saagtande wat deur vleis en been kan klief. • Grootwithaaie kou nie hul kos nie. Hulle skeur repe vleis af en sluk dit heel in. • Wanneer ’n haai byt, skud hy sy kop heen en weer sodat sy tande makliker groot stukke vleis kan afskeur. • In sy leeftyd kan ’n grootwithaai…

NIE eens ysliketarantulas het ’n kans teen hierdie perdeby nie! Tarantulajagters is ’n soort spinnekopjagter wat dikwels spinnekoppe groter as hy self jag. Hy vreet nie aan die spinnekoppe nie (hy verkies nektar en plante), maar gebruik hulle as broeikas en voedsel vir larwes. GROOT GOOT FAMILIE I Daar is wêreldwyd 4200 spinnekopjagterspesies. VERSPREIDING Tarantulajagters kom voor in Noord-en Suid-Amerika, Afrika, Suidoos-Asië en Australië. AANVAL Die tarantula kom orent om hom te verdedig, maar die perdeby vermy die spinnekop se giftande, druk haar angel vinnig in sy agterlyf en spuit hom in met ’n gif wat hom binne sekondes verlam, maar nie doodmaak nie. STATISTIEKE Lengte Tot 11 cm Grootte vergeleke met ’n R5-munt R5-munt 2,6 cm HET JY GEWEET? Die wyfie-tarantula jagter is sterk genoegom ’n tarantula in…

DIÉ donkerbruin skerpioen is een van die grootste skerpioene in die Buthidae-familie van sowat 800 spesies, genaamd die Transvaalse dikstertskerpioen. Sy gif tas die senustelsel aan en kan dodelik wees vir mense as dit nie behandel word nie. Hy maak ’n geluid deur sy angel oor die hobbels op sy rug te skraap en so roofdiere weg te hou. GIF WAT VERLAM Skerpioengif is neurotoksies en kan dodelik vir mense wees. NAGTELIKE JAGTERS Skerpioene jag gewoonlik snags. Hulle bly in hul gate en wag op vibrasies wat aandui dat ’n prooi in die omtrek is. DIE ANGEL Gifkliere Angel Hulle kan soos ’n spuitkannetjie gif spuit op ’n afstand van sowat 60 cm. STATISTIEK Lengte Tot 14 cm 18 cm Gemiddelde lengte van ’n volwasse mens se hand KAMME Kamme Kam-agtige…

DIÉ boksoort is spesiaal aangepas om hoog in die Alpe van Europa te oorleef – nie net teen die koue temperatuur nie, maar ook om rats en vinnig op onmoontlike plekke te kan klim! HOOG, BAIE HOOG!, B HG Ibekse komtot 4600 m bo seespieël voor. HABITAT Dié ibekse woon meestal in die klipperige dele net onder die sneeulyn van die Alpe in Europa, en bo die woude. Hulle kom dan gewoonlik laatmiddag laer af om aan grasvelde te wei. In die winter, wanneer dit kouer is en die kos minder daar bo in die berg, trek hulle laer af. Die steil plekke waar hulle dikwels beweeg, beskerm hulle teen roofdiere soos wolwe en bere – omdat min van hulle so steil kan klim. VERSKILLENDE SPESIES Daar is nog ibekse…

VERKLEUR-MANNETJIE Party verkleurmannetjies kan ’n prooi binne 0,07 sekondes met hul tong gryp – dis supervinnig! HET JY GEWEET? ’n Mens kry meeras 150 spesies verkleurmannetjies. Party is sogroot soos jou duimnaelen ander so grootsoos ’n kat.…

DIE seekat word wyd beskou as die slimste ongewerwelde dier (’n dier sonder ’n geraamte) en het boonop ’n hele paar vindingryke strategieë om aanvallers te uitoorlê. GROOT FAMILIE R II Daar is sowat 300 verskillende seekatspesies.] SLIMKOP • In aanhouding het seekatte al uitgepluis hoe om die deksels van houers los te skroef om by die kos aan die binnekant uit te kom. • Seekatte gebruik gereedskap – ’n teken van intelligensie. Hulle tel byvoorbeeld skulpe of klapperdoppe op en dra dit na ’n nuwe plek waar hulle dit as ’n skuiling herorganiseer. Party maak selfs ’n klip-“deur” wat hulle toemaak wanneer hulle in hul skuiling is. VANG MY AS JY KAN! Seekatte het verskeie kunsies waarmee hulle roofdiere soos haaie, robbe en voëls soos seemeeue uitoorlê: • Hulle…

HIERDIE reptiele het ’n hele rits eienskappe en vaardighede wat hulle onderskei van ander diere: ’n ellelange tong waarmee hulle kan jag, oë wat aangepas is dat hulle 360° grade om hulle kan sien – én ’n vel wat van kleur kan verander vir beter kamoeflering. BLITS-VINNIG BLITS-VINIG Sy tong kan ’n prooi binne 0,07 sekondes gryp. KLEURVERANDERING ’n Verkleurmannetjie verander sy kleur deur spesiale kristalle in sy selle aan te pas sodat dit verskillende kleurskakerings weerkaats. Party kan hulle in al die kleure van die reënboog omtower asook pienk, swart en bruin. Paartyd, die verkleurmannetjie se gemoedstoestand en die temperatuur van sy omgewing speel ’n rol in kleurverandering. Dit help hom ook om hom te kamoefleer sodat vyande soos voëls en slange hom nie raaksien nie. Sy kleure word…

OLIFANT Omdat olifante so reusagtig groot is, moet hulle baie eet om genoeg energie te kry – en party eet meer as 200 kg plante per dag! HET JY GEWEET? ’n Olifantslurp bestaan uit sowat 40 000 spiere, en hy gebruik dit onder meer om mee te ruik, water te drink en goed op te tel.…

SLANGE is óf giftig óf niegiftig. Die giftiges pik hul prooi om dit te verlam of dood te maak, terwyl die niegiftiges hul prooi inmekaardruk. Die wêreld se grootste slang, die groen anakonda, gebruik die laasgenoemde metode. Hy draai sy lyf om sy prooi, druk dit hard genoeg om dit dood te maak en sluk dit dan heel in. Ontmoet dié reus wat in die tropiese reënwoude van Suid-Amerikawoon. SWAAR-GEWIG 'n Groen anakonda kantot 250 kg weeg HOE JAG HULLE? Anakondas skuil gewoonlik in riviere of moerasse naby oewers, waar hul groen-bruin kleur hulle help om hulle in die donker water te kamoefleer. Wanneer hul prooi kom water drink, hap hulle daarna en hou die dier met hul skerp, geboë tande in hul bek. DRUK VAN DIE DOOD Die anakonda…

DIÉ superdier verdien om baie meer bekend te wees, want die swerfvalk is die vinnigste lewende ding. Hy bereik dié spoed wanneer hy blitsvinnig duik om ’n prooi te vang – met swaartekrag wat hom help om ’n spoed van 320 km/h te bereik. Swerfvalke is die mees wydverspreide roofvoëls ter wêreld en kom byna oral voor, buiten in die poolstreke, op uiters hoë berge en in die mees tropiese reënwoude. TOP-SPOED Die vinnigste swerfvalkspoed watalgemeet is, was 389km/h. Sy gemiddelde spoed is gewoonlik sowat 320 km/h. HOE BEHAAL HULLE SO ’N ONGELOOFLIKE SPOED? 1 Die swerfvalk is ’n vaardige jagter wat op sy uiterste snelheid staatmaak om sy prooi te vang. Hy spring op ’n hoë krans weg en benut dan stygende lugstrome om nog hoër te sweef. 2…

DIE seekoei is een van die gevaarlikste diere in die wêreld en die gevaarlikste soogdier. Dié reusedier beweeg vinnig en sal met amper enigiets klaarspeel wat in sy pad kom. Seekoeie is die derde grootste landdiere naas olifante en sekere renosters. DODELIKE SOOGDIER Seekoeie veroorsaakjaarliks die dood van 500 mense (gemiddeld) in Afrika. MOND EN LIPPE Hulle het sterk kake en kan hul reusemonde tot meer as ’n meter en ’n massiewe 180° (3½ keer soveel as wat mense kan) oopmaak. ’n Seekoei se oopgerekte bek beteken nie hy gaap nie; dis ’n teken dat hy sy gebied wil beskerm en gereed is om aan te val. Hy gebruik sy lippe, wat meer as ’n halwe meter wyd is, om plantdele te pluk. STATISTIEKE Lengte Sowat 3,5 m (bulle) Hoogte…

HIERDIE insek is dalk piepklein, maar dit kan een van die dodelikste siektes ter wêreld veroorsaak. Die meeste muskietspesies is egter onskadelik; dis die Anopheles-soort wat veral gevaarlik is omdat dit die draer van malaria is. DODELIKE INSEK DK Muskiete het in 2020 sowat 627 000 sterftes wêreldwyd veroorsaak. MALARIAGEBIEDE IN DIE WÊRELD 241 miljoen gevalle in 2020 95% van alle malariasterftes kom in Afrika voor. 627 000 sterftes weens die siekte in 2020 DIEET ’n Muskietmannetjie se dieet verskil van dié van ’n wyfie. Die mannetjie eet nektar, vrugtesap en ander suikerbronne. Maar die wyfie is afhanklik van die proteïen wat in bloed voorkom sodat sy haar eiers kan lê en daarom is sy aldag op soek na bloed. GROOTAPTYT ’n Muskietwyfie weeg amper drie keer haar gewig nadat sy…

YSBERE floreer in die bibberkoue van die Noordpool. (Daar is geen ysbere in Antarktika nie.) By die Noordpool daal die temperatuur in die winter maklik tot -40 °C en temperature van tot -68 °C is al hier gemeet. Die koue laat die sneeu en ys behoue bly en dit is juis wat ysbere vir hul oorlewing nodig het. Hulle is seesoogdiere en bring omtrent die helfte van hul lewe op die dryfys van die Noordpool se kusgebiede deur. BRRR, DIS KOUD! In die winter is die temperatuur by die Noordpool gewoonlik sowat -36 oC. ENORME POTE Ysbere se enorme pote dien as sneeuskoene wat hul gewig gelykop oor ys en sneeu versprei. Hul kloue word gebruik om prooi te vang en ook om trekkrag te verskaf wanneer hulle op glibberige…

SOMMIGE mense sê dis die lelikste dier op aarde, en dit sou beslis as ’n monster beskou kon word as sy nie so klein was nie. Die boggelrughengelaarsvis woon sowat 2 km diep naby die bodem van die Atlantiese en Antarktiese Oseaan. Dit is stikdonker so diep onder die see en bitter min ander plante en visse kan daar oorleef. Maar die hengelaarsvis oorleef nie net hier nie – wyfies gebruik die donker tot hul voordeel om prooi met hul liggies te lok! DONKER DIEPTES Hengelaarsvisse woon sowat 2km diep onderwater. SO ‘HENGEL’HULLE Die wyfievis gebruik in die pikdonkerte lig om haar prooi te lok. Dit kan sy doen danksy ’n verskynsel genaamd liguitstraling: Gloeiende bakterieë skop nes op die punt van een van haar rugvinpenne en daar skyn hulle…

BULHONDMIERE is die gevaarlikste miere ter wêreld en bekend vir hul aggressiewe gedrag en geweldige steek. Hulle byt vas en is genadeloos, baie soos bulhonde. Hulle kan tegelyk byt en steek – selfs meer as een keer – terwyl hulle hul lyf krul om dit reg te kry. Die miere se gif kan anafilaktiese skok (’n lewensbedreigende allergiese reaksie) by party mense veroorsaak. Soos met die meeste ernstige allergiese reaksies kan dit dodelik wees as dit nie behandel word nie. Minstens drie mense wat vir die gif allergies was, het volgens berigte in Australië weens die steke gesterf. KLEIN REUSE Dié miere kan tot 3,6 cm lank word – reusagtig in die mierwêreld! ONAFHANKLIK Bulhondmiere is onafhanklik en selfs die koningin soek haar eie kos, anders as gewone swartmiere wat…