Innholdsfortegnelse for 12/17/2020 i Finweek - Afrikaans

konthou goed toe die finweek-span ’n jaar gelede die uitgawe vir Desember 2019 saamgestel het, hoe Maarten Mittner, ons markkenner, gewaarsku het ons moes in 2020 “die onverwagte verwag”. Ons het beslis nie geweet presies hoe buitengewoon en vernietigend 2020 sou blyk te wees nie. Terwyl ons nou daarna uitsien om die jaar agter te laat, is daar ook die knaende besef dat die koms van 2021 nie wonderbaarlik verligting gaan meebring nie. Die gevolge – ekonomies, maatskaplik en politiek – van die gebeure wat die afgelope 12 maande plaasgevind het, sal in die nuwe jaar weerklank vind. Dis met dié wete dat ons hierdie uitgawe van finweek saamgestel het. Die tema van “So, wat nou?” is ’n poging om dié gevolge te verken, terwyl Suid-Afrika en die res van…

“GOED, WAT MOET ONS MET DIE SAL DOEN?” – Die minister van finansies, Tito Mboweni, het in NovemberopTwittergevra wat die staat met die Suid-Afrikaanse Lugdiens moet doen, ’n vraag wat die National Union of Metalworkers of South Africa as “skandelik, roekeloos en selfsugtig” beskryf het ná nog ’n reddingsboei van R10,5 miljard van die nasionale tesourie in Oktober. Die reddingsboei kom teen die agtergrond van ’n krimpende ekonomie en het die inkomste aansienlik verminder, wat die staatskas verderonder druk geplaas het. Bloomberg het berig dat die regering in gesprek was met potensiële kopers van ’n belang in die SAL. “EINTLIK HET ONS HIERDIE VERKIESING GEWEN.” – So het die Amerikaanse president, Donald Trump, op verkiesingsdag op 3 November net ná middernag valslik ’n vroeë oorwinning in die Amerikaanse presidentsverkiesing verklaar.…

die Covid-19-herstel gaan digitaal wees, lui die jongste titel van McKinsey& Company se insigdokument oor hoe die pandemie gelei het tot veranderings in klante se gedrag en voorkeur-interaksies. Onlangse data toon dat ons in ’n paar maande vyf jaar vooruit beweeg het met die aanvaarding van digitale sake deur verbruikers en ondernemings, aldus McKinsey. Data van Standard Bank toon dat sedert Maart 2020 (die begin van die nasionale inperking in Suid-Afrika), daar jaar-tot-jaar ’n toename van 84% was in die waarde van aanlyn besteding by supermarkte en kruidenierswinkels, terwyl besteding by aanlyn algemene handelaars met 458% gestyg het. Dié syfers toon dat SA verbruikers gesoek het na nuwe en veiliger maniere om inkopies te doen. Die bank getuig van die dramatiese verandering in die optrede van mense wat betalings gedurende…

die JSE is op pad om die jaar af te sluit op ’n heelwat gesonder vlak as waarmee hy begin het. Dit dui daarop dat markspelers reeds herstel by die meerderheid groter aandele in die nuwe jaar begin vooruitloop. Sowat 61% van die grootste aandele op die JSE, soos gemeet aan markkapitalisasie, lê bo hul 200-daagse eksponensiële bewegende gemiddeldes (EBG’s). In Januarie was slegs 43% hoër en die swak beertendens het elke maand gegeld tot November toe daar vir die eerste keer ’n ommeswaai was met 51% bokant hul EBG’s. Hoe droewig Maart was toe grendeltyd die land getref het, blyk daaruit dat slegs 4% sterk genoeg was om bo hul EBG’s te lê. Volgens makelaars was daar egter vlugvoetige markspelers wat die intuimeling benut het om aandele teen winskooppryse…

Ondernemings wat vinnig gediversifiseer en oorgeskakel het na bedrywe en produkte of dienste waarna ’n vraag in dié tydperk bestaan het, sal aanstaande jaar in ’n beter posisie wees, volgens dr. Jabulile Msimango-Galawe, senior lektor by die Wits-sakeskool. Vier terreine waarop plaaslike KMMO’s aanstaande jaar dinge kan doen om die probleme weens die krisis te verlig, is volgens McKinsey om tegnologie te gebruik om nuwe klante te bereik of ’n onderskeidende waardestelling te bied, die ontwikkeling van duideliker strategieë vir marktoegang, die verbetering van doeltreffendheid en verkope, en die ontwikkeling van spanvaardighede en vermoëns, en leiersbemagtiging. “Dinge is moeilik,” sê prof. Owen Skae, direkteur van die Rhodessakeskool. “Ek sou sê moenie klantediens verswak nie. Bly net daarop gefokus om jou bes te doen. Hou aan dink aan jou waardestelling, en…

de wynbedryf was finansieel reeds in die knyp toe daar weens Covid-19 ’n verbod op alkoholverkope ingestel is, want luidens syfers van SAWynbedryfsinligting en -Stelsels (Sawis) het die getal produsente tussen 2005 en 2019 van 4 360 tot 2 778 en die getal wynkelders van 581 tot 533 afgeneem. Charl du Plessis, uitvoerende hoof van Oranjerivier Wynkelders, sê 2018 en 2019 het welkome verligting gebring, veral ná die drie jaar lange droogte wat rondom 2016 begin het, maar in die meeste gevalle was die herstel nie genoeg om produsente en kelders weer heeltemal op die been te kry nie. Die verbod op alkoholverkope het die situasie vererger, en kelders sukkel om dié seisoen se wyn weg te werk voordat die nuwe oes inkom. “Die verbod was veronderstel om verantwoordeliker drinkgewoontes…

virSuid-Afrikaners is voertuie nie net ’n manier om van punt A na punt B te reis nie, maar ook ’n statussimbool. Covid-19 het egter ’n geweldige impak gehad op hoe ons oor ons rygoed besluit. Virdiegene wat hul werkverloor het of met verminderde salarisse oor die weg moes kom, was dit ’n geskarrel om hul duur motors te verkoop en af te gradeer na ’n kleiner of goedkoper model. Vir ander was dit dalk’n geval waar’n huishouding afskaal van twee voertuie na een. Finansiële volhoubaarheid en onsekerheid het die verkope van nuwe motors ’n knou gegee, en ook die verskeidenheid wat beskikbaar is. Aangesien huishoudings toenemend daarop fokus om hul finansies lewensvatbaar te bestuur, is daar ook ’n groeiende skuif na tweedehandse motors. Die soekenjins lóóp In die aanvanklike inperkingstyd…

sosiale media het die politiek verander. Dit is nou makliker vir leiers om direk met hul volgelinge te praat. In Amerika was BarackObama die eerste president wat sosiale media gebruik het om sy steun te versterk. DonaldTrump twiet byna daagliks aan sy meer as 88 miljoen aanhangers. Twitteren ander sosiale media bevoordeel nie net gevestigde politieke leiers nie. ’n Onlangse studie in Management Science bereken die bykomende veldtogbydraes wat deelnemers aan verkiesings vir die Amerikaanse kongres ontvang het nadat hulleTwitter begin gebruik het. Die skrywers skat dat “die verskil van ’nTwitter-rekening in ’n gebied met ’n hoë teenoor’n lae vlak van Twitter-penetrasie ’n toename van 0,7% tot 2% beloop in skenkings vir alle politici en 1% tot 3,1% vir nuwe politici wat nooit tevore tot die kongres verkies is nie”.…

die belangrikste kenmerkvan ’n langtermynportefeulje is watter bates jy daarin hou. Maar daar is ook ander oorwegings. Eerstens, hoe verdeel jy die portefeulje tussen passief of aktief bestuurde bates? Ek stel altyd voor dat ten minste 50% van ’n portefeulje in beursverhandelde fondse (ETF’s) gehou moet word as die kern van die portefeulje. Dit verwyder die gevaar dat jy swak aandele koop. Die 50%-toekenning is ’n minimum, en dit kan hoër wees as jy ’n nuwe belegger is, of net ’n bietjie geld op die mark wil waag. Ek stel altyd voor dat ten minste 50% van ’n portefeulje in beursverhandelde fondse (ETF’s) gehou moet word as die kern van die portefeulje. Die tweede vraag gaan oor die toekenning van buitelandse of plaaslike bates, hetsy in passiewe instrumente of individuele…

2020 sal ongetwyfeld in die annale van die geskiedenis opgeteken staan as die jaar van die Covid-19-pandemie. Ek sien daarom reikhalsend uit na wat ek hoop ’n veel beter 2021 sal wees. In dié uitgawe kyk ek opsommend na hoe party bateklasse vanjaar gepresteer het en wat ons van hulle in 2021 kan verwag. Plaaslike aandele Wat ’n jaar vir aandele. Aan die einde van die vyfjaartydperk geëindig 31 Desember 2019, ’n tydperk waarin die FTSE/JSE se indeks van alle aandele (die JSE) nie eens ’n opbrengs van 6% per jaar kon lewer nie, was alle hoop op 2020 as die jaar van herstel gevestig. Toe Covid-19 egter as ’n pandemie verklaar word, het wêreldmarkte een van die grootste insinkings sedert 2008 ervaar. Teen 19 Maart 2020 het die JSE…

noem dit die wipplankjaar. Of ’n stop-en-ry-jaar. Of die jaar van die twee terugsakkings. Of die jaar van die wonderbaarlike herstel. Wat ’n mens dit ook al noem, sal 2020 onthou word as ’n jaar van buitengewone wisselvalligheid toe die wêreldwye pandemie verwoesting op wêreldmarkte aangerig het. Die tendens was dat markte gestyg het vanweë moontlikhede van groter fiskale aansporings deur kontantarm regerings of die waarskynlike ontwikkeling van ’n suksesvolle entstof, en gedaal het met enige slegte nuus of negatiewe maatskappyresultate. Tradisionele maatskappye is die ergste getref. Groottegnologiemaatskappye was die uitsondering. Die FAANG-aandele (Facebook, Apple, Amazon, Netflix en Alphabet, Google se moedermaatskappy) het almal ’n skouspelagtige jaar gehad en die negatiewe makro-ekonomiese omgewing as ’n amperonbeduidende faktor afgeskud. Hulle verteenwoordig nou gemiddeld ’n kwart tot ’n derde van die markwaarde…

In 2020 het stewige landbou-uitvoersyfers welkome ondersteuning aan die land se betalingsbalans verleen. Boonop speel Suid-Afrika se landbouwaardeketting volgens Agbiz se uitvoerende hoof, dr. John Purchase, ’n kernrol om ekonomiese groei en sosiale bestendigheid in die land te stimuleer. Die landbou se bruto binnelandse produk (BBP) behoort in 2020 (jaar-op-jaar) met 10% te styg. Volgens die Buro vir Voedsel-en Landboubeleid (BFAP) kan die verwagte groei selfs so hoog as 13% wees. Dié veerkragtige herstel kom weliswaar vanaf ’n laer basis af. In 2019 het die landbou in vier opeenvolgende kwartale ingekrimp weens verskeie dieresiektes wat in die voorafgaande paar jare voorgekom het en erge droogtetoestande wat sedertdien in die meeste streke gebreek is. Te midde van die verwoesting wat die grendelstaat vanjaar oor bykans die ganse ekonomiese spektrum meegebring het,…

Prof. Owen Skae, direkteur van die Rhodes-sakeskool, sê ’n “wonderlike verskeidenheid” van bestuursopvoedingkursusse is beskikbaar. “Dit bied fantastiese geleenthede om weer te dink, oor te begin, en te besluit of jy die groter stap wil doen om ’n MBA aan te pak. Spesifiek KMMO-eienaars raak dikwels by die bedryfsaspekte van die onderneming betrokke (suiwer vanweë die omstandighede met die daaglikse bestuur daarvan) ten koste van die strategiese fokusterreine.” Die geleentheid om jou (metafories gesproke) van dié omgewing af te skei, kan diepgaande implikasies hê vir wat jy leer en toepas, sê hy. “Ek het talle voorbeelde, maar wat my bybly, is dié van twee dokters wat ’n Finansieskursus vir nie-finansiële bestuurders gevolg het,” sê Skae. Dit het hulle geïnspireer om ’n nuwe sakerigting in te slaan, en hulle het van…

Wyn R70 tot R90: Roodeberg, Alvi’s Drift R50 tot R70: Kleine Zalze Chenin Blanc of Hedgehog Onder R50: Tangled Tree, Delush Brandewyn As jy na iets anders as Distell of KWV se ou staatmakers op soek is, probeer een van dié: R800 tot R1 200: Tokara XO Potstill Brandy R400 tot R800: Boschendal 10 JO Potstill Brandy of Bread + Butter XO Onder R400: Die Mas Pot Still Brandy, Joseph Barry VS of Van Loveren Five’s Reserve Whisky R800 en meer: Boplaas Single Grain 8 JO Whisky (Tawny Cask-afwerking)  R400 tot R800: Three Ships 10 JO Enkelmout  Onder R400: Bain’s Cape Mountain Whisky. Rum Probeer party van dié wenners van die SA Rum-toekennings wat teen R300 tot R500 verkoop: De Vry Distillery se Warm Rasta (wenner in die kategorieë The…

Voordele • Die heel grootste voordeel van tweedehands koop, is waarde vir geld. Jy kry meer kenmerke vir minder met ’n gebruikte voertuig. • ’n Nuwe voertuig se waarde verminder die oomblik wanneer jy by die vertoonlokaal wegry. Dit hou so aan, jaar vir jaar, en na drie jaar kan dit tot 60% van die oorspronklike waarde verloor. Met ’n nuwe motor kan verbruikers gewoonlik nie uit die transaksie ontsnap nie, omdat die skerp waardevermindering in die eerste drie jaar nie tred hou met die daling in die uitstaande skuld nie. Met ’n gebruikte voertuig het ’n betekenisvolle deel van die waardevermindering reeds afgeloop en kan die finansieringsbedrag mettertyd beter in verhouding tot die waarde van die voertuig bly. Nadele • Iemand het die voertuig al gebruik. Daar is dalk…

Hamba 2020 Hierdie uitgawe se isi-Zuluwoord is ukulahlekelwa. Ukulahlekelwa is verlies. Die stamwoord is lahla – verloor of weggooi. Vanjaarwas ’n jaarvan ukulahlekelwa. In ’n stadium, tydens die streng inperking, het ek selfs gedink ek gaan my verstand verloor. Ek het gedink ons gaan almal. ’n Kollektiewe ukulahlekelwa. Dan is daar mense wat geliefdes verloor het, werk, eiendom, en meer. Dit was ’n moeilike jaar, maar in ukulahlekelwa het ons ook baie geleer. Ons moet hierdie lesse volgende jaar onthou, sodat ons sterker kan wees, maak nie saak wat in die nuwe jaar voorlê nie. Aan die ander kant van die spektrum is daar mense wie dit gebaat het. Die tenderaars vir persoonlike beskermtoerusting het miljoene verdien. Maar ek het ook gewen. Nie miljoene rande nie. Ek het ponde bygekry.…

net toe ek dink die regering se beleid van breedgebaseerde swart ekonomiese bemagtiging (BGSEB) het uit die openbare oog verdwyn, toe is dit stewig terug op die voorgrond. Tussen 2010 en 2019 het ’n mens byna niks daarvan gehoor nie, want aansienlik minder BGSEB-aandeletransaksies is gesluit – met die gevolg dat nuus en inligting oor die beleid feitlik heeltemal uit die beriggewing in die hoofstroommedia verdwyn het. Destyds het BGSEB die hoofopskrifte oorheers en talle mense wat daardeur begunstig is, meesal diegene met politieke bande, was oornag beroemd – danksy die rykdom wat hulle in ’n ommesientjie weens dié beleid kon versamel. Dat die nuus later nie meer oorheers is deur berigte oor BGSEBtransaksies waarin swart beleggers aandele in JSE-genoteerde maatskappye koop nie, het egter nie beteken die selfverryking van…

van die JSE se grootste mynbouaandele – volgens waarde – se vooruitsigte vir2021 het moontlik meer met die bestuurte make wie se name nog nie bekend is nie, as met die huidige posbekleërs. Die rede is dat ’n permanente bestuursverandering vir twee van die beurs se grootste goudmaatskappye – AngloGold Ashanti en Gold Fields – op hande is. Glencore, die Switserse mynbou-en metaalbemarkingsreus, het vroeg in Desember ’n nuwe uitvoerende hoof aangekondig. ’n Vierde maatskappy, Rio Tinto, wag nog op die aanstelling van ’n nuwe uitvoerende hoof. Die vraag wie die beste by dié maatskappye sal inpas, laat ander belangrike vrae vir die bedryf in sy geheel ontstaan, veral namate die ‘skokke’ van 2020 deel begin raak van beleggers se ingesteldheid oor 2021. Hier is finweek se mening oor wat…

SASOL Sasol het baie geld uitgegee in sy reusagtige chemikalie-investering in Louisiana in Amerika wat die Lake Charles-chemikalieprojek (LCCP) genoem word. ’n Reeks vertragings en kosteoorskrydings het die laaste jare die meeste tot Sasol se finansiële ellendes bygedra. Wanneer die projek voltooi is, sal dit Sasol se posisie in die internasionale chemikaliemark aansienlik versterk. Die aanleg sal na verwagting aanstaande jaar’n kernwins van tot $200 miljoen oplewerwat teen 2022 tot $1 miljard sal toeneem. Die aanleg sal na verwagting aanstaande jaar ’n kernwins van tot $200 miljoen oplewer wat teen 2022 tot $1 miljard sal toeneem. Op die grafieke: Sasol se aandeelprys is steeds in sy langtermyn-daaltendens. Maar nadat steun by 2 075c per aandeel behou is, verhaal hy sy verliese. ’n Styging bo 15 715c behoort verdere stygings na…

BEURSVERHANDELDE FONDSE Toename in buitelandse ETF’s Beursverhandelde fondse (ETF’s) bly die hoeksteen van die meeste beleggers se portefeuljes – en vanjaar het die aanbod van buitelandse ETF’s gegroei. Verskeie nuwes, waaronder internasionale effekte, China en twee omgewings-, maatskaplike en bestuurs-ETF’s het op die mark verskyn. Die belangrikste punt is die gemak van beleggings in buitelandse ETF’s, en spesifiek buitelandse tegnologie-ETF’s, wat plaaslike beleggers toelaat om voordeel te trek uit die oplewing in tegnologie-aandele. Hierdie tegnologie-ETF’s het opbrengste van ongeveer 50% vir die jaar behaal, terwyl gewone wêreldwye en VSAgefokusde ETF’s ongeveer 20% opgelewer het. Dit het die plaaslike top-40-gefokusde ETF’s, wat net ’n beskeie enkelsyferopbrengs behaal het, geklop. Dit is nie sleg in die lig van die pandemie nie, maar heelwat swakker as die internasionale ETF’s. (Let wel dat die…

die gehawende wêreldekonomie sal die lang pad na herstel van die uitwerking van Covid-19 na verwagting in 2021 aanpak – solankambisieuse planne voortgaan om doeltreffende entstowwe aan miljarde mense beskikbaar te stel, wat die gevaar van hernude beperkings op bedrywighede sal verklein en vrees vir infeksie sal verlig. Dit lyk reeds of 2021 se verwagte oplewing swakker sal wees as wat aanvanklikverwag is met dié dat tweede golwe infeksies – ernstiger as die eerstes – oor leidende ekonomieë soos Amerika, Europa, Brittanje en Japan spoel. Kommer bestaan dat ’n tweede golf in Suid-Afrika dreig weens ’n toename in die Oos-Kaap en dieWes-Kaap by die skryf hiervan. China het die belowendste vooruitsigte. Dis die enigste groot ekonomie wat in 2020 gegroei het omdat die regering se vroeë en streng beheervan die…

om ’n klein, middelslag- of mikro-onderneming (KMMO) in Suid-Afrika te bestuur, is al jare lank nie ’n maklike taak nie. Plaaslike KMMO’s moet talle hindernisse oorkom. Om in ’n trae ekonomie te werk, met ’n gebrek aan finansiering, baie misdaad, min of verswakkende infrastruktuur, oorregulering in die vorm van burokratiese laste, arbeidsmarkrigiditeit en die skaarsheid van vaardighede is van die faktore wat innovasie beperk en ook baie ander probleme veroorsaak. Toe Elon Musk, SA gebore stigter vanTesla en SpaceX, tot die wêreld se tweede rykste persoon op Bloomberg se miljardêrindeks gevorder het – met ’n netto waarde van sowat R2 000 miljard by die skryf hiervan – was die reaksionêre sentiment van plaaslike mense op sosiale media ontmoedigend. Baie reken dat hy nooit dié sukses sou kon behaal het as…

rowan Spazzoli, ’n entrepreneur en dosent in sakestrategie aan die Universiteit van Kaapstad, was nog altyd bewus van hoe moeilikdit vir klein, middelslag-en mikro-ondernemings (KMMO’s) is om finansiering te verkry. Hy wou iets daaraan doen nadat hy die resultate van ’n opname deur Phaphama Social Enterprise Development Initiative oordie uitwerking van dieCovid-19-inperking op KMMO’s gelees het. Altesame 95% van die 233 entrepreneurs in die opname, wat in April uitgereik is, het gesê hulle kon dit nie meer bekostig om hul werknemers te betaal nie; 50% het nie gedinkdat hul onderneming die inperking sou oorleef nie; en 93% het geen ander inkomstebron gehad nie. Terwyl verskeie hulplyne beskikbaar was, het 86% aangedui dat hulle nie geweet het waar om noodfinansiering te kry nie. Die finansieringsaansoekproses is ookte kompleks en tydrowend genoem.…

einde verlede jaar was webwerwe en e-katalogusse bloot nuttige aanvullings vir kunsveilings waardie ware jakob in lewende lywe bekyk, takseer, bewonder, begeer en eindelik opgeveil kon word. Direkte kontak was ononderhandelbaaren as die hamergeslaan is op ’n bod vir ’n beduidende of duur werk, was daar die gehoor se applous. En toe hamer én applous gedoof word deur die pandemie, het die “addisionele bykomstighede” na vore getree en het die digitale domein binne die bestek van ’n paar maande die sekondêre kunsmark se lewensaar geword. Die drie afslaers, Strauss & Co en Aspire Art Auctions met hoofkantore in Johannesburg, en Bonhams wat in Londen gesetel is, het jare gelede al elkeen ’n digitale domein ontwikkel, stelselmatig meer daarin belê en toe die inperking kom, kon hulle soomloos voortgaan en kuns…

■ Fokus op elektriese voertuie ■ Skuif vanaf ritdeling na persoonlike mobiliteit ■ Generasie Z se nuutgevonde entoesiasme vir motorbesit en -bestuur ■ Virtuele toetsritte, soos Digi Cars se Livestore ■ Die aanpassing van handelaars se grootte en die toenemende gebruik van digitale kanale ■ Die volgende generasie van Nissan se Navara word voortaan hier op eie bodem gemaak. Nog twee nuwe bakkies word ook uitgereik, die Mazda BT-50 en die GWM P-reeks. Ander nuwe gesigte sluit in Nissan se Magnite, ’n splinternuwe kompakte SNV, en ’n luukse middelslag-sportsedan, die nuwe Lexus IS. ■ BMW se elektriese SNV, die iX, word vanaf die tweede helfte van 2021 vervaardig…