Innholdsfortegnelse for Haf 2025 i Cara

Mae’n anodd credu bod 20 rhifyn o Carawedi bod ers yr un cyntaf ym mis Ebrill 2019! Pan fydd y rhifyn yma’n cael ei gyhoeddi, bydd tîm pêl-droed menywod Cymru wrthi’n creu hanes yn y Swistir, yn cymryd rhan yn yr Ewros am y tro cyntaf erioed! Darllenwch am daith bêl-droed y menywod hyd yma yn erthygl Ffion Eluned Owen ar dudalen 26. Ac mae tîm rygbi menywod Cymru hefyd yn cystadlu yn erbyn goreuon y byd ddiwedd yr haf yng Nghwpan y Byd, sy’n cael ei gynnal yn Lloegr y tro hwn. Heledd Anna sy’n darogan sut bencampwriaeth fydd hi (tudalen 28), ac mae cyfle i chi ddod i adnabod Angharad James a Hannah Jones, aelodau blaenllaw o ddwy garfan Cymru, yn well ar dudalennau 22–25. Pob lwc, ferched,…

“Doedden ni byth yn disgwyl cael plentyn ag anghenion ychwanegol,” meddai Chel Bowen Phillips. “Ond fyddwn i ddim yn newid Teifi am y byd. Mae e mor arbennig – ac mor gariadus.” Mae Teifi yn bump oed. Mae e’n awtistig ac mae ganddo apracsia lleferydd, cyflwr niwrolegol prin sy’n ei gwneud hi’n anodd i’r ymennydd gynllunio’r symudiadau sydd eu hangen i siarad. Er bod Teifi wedi deall llawer o’r hyn a glywai erioed, doedd y geiriau ddim yn dod. Tan yn ddiweddar. “Dros yr wythnosau diwethaf, ry’n ni wedi dechrau clywed mwy a mwy o’i lais bach. Mae’n hudolus,” meddai Chel, sy’n wreiddiol o Ddyffryn Teifi, ond sydd bellach yn byw yn y Barri. “Weithiau yn y Gymraeg, weithiau yn Saesneg. Mae pob gair yn golygu’r byd.” Y foment y…

“Bydd profiadau’r Camino yn aros yn dy galon am weddill dy oes,” meddai Ara, fy arweinydd ar y Camino de Santiago. Roeddwn ar drothwy fy mhen-blwydd yn ddeugain oed, ac yn ysu am antur. Mae pobl yn dewis cerdded y Camino de Santiago am sawl rheswm, boed yn rhai ysbrydol neu er mwyn eu datblygiad personol, neu i ddarganfod diwylliant gwahanol. Wedi cyfnod digon heriol yn fy mywyd, ac wrth ailddarganfod fy ffydd, roeddwn yn gyffrous, ac am wneud y mwyaf o bob profiad. Pererindod Gristnogol yw’r Camino, yn deillio o’r oes Rufeinig. Cerddais 100km ar draws Galicia yng ngogledd Sbaen i gyrraedd dinas Santiago de Compostela, lle yr honnir bod olion yr Apostol Iago wedi’u claddu. Teithiais yn rhan o grŵp o ferched nad oeddwn wedi cwrdd â nhw…

Salad pasta Môr y Canoldir Pan oeddwn i’n blentyn, salad oedd letysen blaen (doedd dim modd cael letys ffansi fel rocket a Lollo Rosso), tomato, ciwcymber ac wy wedi’i ferwi’n galed. Os oeddech chi am fod yn ffansi, mi fyddech chi’n gwasgaru chydig o ferwr (cress) dros eich salad. Yn tydi’r oes wedi newid! Y dyddiau yma, fe gewch chi gymaint o saladau lliwgar, amrywiol – rhai i’w rhoi ar ochr eich plât, rhai ysgafn, a rhai sy’n ddigon i lenwi unrhyw fol llwglyd. Dyma salad delfrydol i fynd efo chi i’w fwyta ar y traeth neu ar ochr mynydd. CYNHWYSION (Digon i 4)150g pasta sych o’ch dewis chi3 tomato wedi’u sychu yn yr haul allan o jar (sun-dried tomatoes)Darn o giwcymber, tua 12cmLlond dwrn o domatos bach1 pupur bach,…

Mae gwneud penderfyniadau ar gyfer forever home yn anodd… yn enwedig os ydych yn casáu gwneud penderfyniadau, fel fi! Mae cymaint o bwysau i wneud y dewis cywir, ac i fod mewn cariad llwyr gyda’r canlyniad terfynol (yn enwedig pan mae pethau’n gostus!). Un peth positif am adnewyddu yn araf bach yw’r ffaith fod tipyn o amser i feddwl ac i edrych, cyn dewis. Wrth i mi ddechrau edrych, yn ôl yn 2020 (cawsom yr allweddi i’r tŷ ym mis Medi 2020), roeddwn yn awyddus i ddilyn beth oedd yn boblogaidd ar y pryd. Ond dros amser, fe wnes i ddod i adnabod fy nhast fy hun, heb boeni am beth oedd on trend. Dewis y gegin Fe wnaethon ni benderfynu yn weddol gynnar ar steil y gegin. Gan fod…

Rwy’n gweithio fel Prif Weithredwr i Glwb Ffermwyr Ifanc Cymru ers dwy flynedd a hanner bellach, ac mae’n fraint enfawr cael arwain un o fudiadau ieuenctid mwyaf Cymru. Cafodd CFfI Cymru ei sefydlu yn 1936 fel mudiad ieuenctid gwirfoddol sy’n gweithredu’n ddwyieithog drwy’r Gymru wledig. Ar hyn o bryd mae bron 6,000 o bobl rhwng 10 a 28 mlwydd oed yn aelodau o’r mudiad, pob un yn aelodau o rwydwaith o 138 o Glybiau CFfI a 12 Ffederasiwn Sirol. Mae pencadlys CFfI Cymru ar faes y Sioe yn Llanelwedd. Mae’n bwysig pwysleisio nad oes angen bod yn ffarmwr i fod yn aelod o’r mudiad. Mae’n fudiad ar gyfer plant a phobl ifanc sy’n byw yng nghefn gwlad Cymru ac mae gweithgareddau a chystadlaethau at ddant pawb. Mae CFfI Cymru yn…

Ydych chi wedi meddwl mynd am driniaeth tylino aromatherapi, ond ddim yn siŵr beth sy’n arbennig yn ei gylch? Ers dros wyth mlynedd rwy wedi cael y fraint o ddefnyddio olewau hanfodol (essential oils) yn broffesiynol wrth roi triniaethau tylino aromatherapi i gleientiaid ardal Aberystwyth. Dim ond ar ôl astudio cwrs aromatherapi y cewch chi gymysgu olewau hanfodol ar gyfer tylino cleientiaid. Ar hyn o bryd mae gen i dros bum deg olew hanfodol i weithio gyda nhw, sy’n golygu bod cannoedd o gyfuniadau gwahanol y gellir eu creu. Mewn salon a sba, dewis bach o olewau hanfodol sy’n cael eu defnyddio fel arfer, a’r rheini wedi eu cymysgu yn barod gan gwmnïau, felly nid yw’r driniaeth wedi ei theilwra at anghenion unigryw’r unigolyn. Ers miloedd o flynyddoedd, mae rhinweddau…

Yn 2019 fe wnes i wahodd yr artist a’r storïwr Peter Stevenson i roi sgwrs ar Margaret Jones yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth, i ddathlu ei phen-blwydd yn 100 oed. Roedd Margaret a’i theulu cyfan yno ac roedd yr awditoriwm dan ei sang ag edmygwyr gwaith yr artist. Roedd nifer o’i gweithiau o gasgliadau’r Llyfrgell yn cael eu harddangos, a’r atgof a fydd yn aros gyda fi am byth yw gweld Margaret yn ailgysylltu â’r gweithiau hyn a hithau heb eu gweld ers nifer o flynyddoedd. Rwy’n cofio gweld ei llaw yn cyffwrdd â’r gwydr a orchuddiai ei mapiau eiconig o chwedlau’r Mabinogion a hanes Owain Glyndŵr. Y ddarlith hon a ysgogodd Peter Stevenson i ysgrifennu’r llyfr hyfryd, Margaret Jones a Dawn Chwedleua Gweledol, sydd newydd ei gyhoeddi er…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Mae’r blaned Sadwrn wedi’ch dal yn ôl gryn dipyn yn ddiweddar, sydd wedi’ch blino a’ch gwneud yn rhwystredig, ond yn ystod y cyfnod hwn byddwch yn dysgu rhai o wersi pwysicaf bywyd. Ar 2 Medi bydd Sadwrn yn eich gadael am gyfnod (ochenaid fawr o ryddhad!), ond och a gwae, daw’n ôl yn y flwyddyn newydd! Tan 23 Hydref, bydd y blaned Neifion yn eich ffwndro trwy ddwyn, yn ddirybudd, ddigwyddiadau anodd a dryslyd yn ei sgil. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Dros y blynyddoedd diwetha mae Wranws wedi creu hafog ar sawl agwedd o’ch bywyd, ac yn raddol wedi addasu eich agweddau anhyblyg, a’ch gwneud yn berson mwy anffurfiol nag o’r blaen. Daw hyn oll i ben ar 8 Gorffennaf, a chewch ddychwelyd i fod y…

Ble gest ti dy fagu? Yn Arberth, Sir Benfro, yr un dref â Joe Allen! Ble mae dy gartref nawr? Dwi’n byw i’r gogledd o Lundain, yn St Albans ar hyn o bryd. Ond dwi hefyd yn byw yn Seattle, Washington, gan mai dyna ble dwi’n chwarae pêl-droed. Ble welaist ti dy gêm bêl-droed gyntaf? O’n i’n arfer trafaelu i bob gêm Cymru yn Stadiwm y Mileniwm a gwylio dynion fel Craig Bellamy, Gary Speed a Robbie Savage yn chwarae. Ro’dd y stadiwm yn packed, ro’dd e’n anhygoel. Pryd a ble dechreuaist ti chwarae pêl-droed, a pham? ’Nes i ddechrau yn Clarbeston Road, sy tu fas i Hwlffordd, a hefyd yn Ysgol y Preseli. Es i i Clarbeston Road, ac ymuno gyda nhw am ryw 5–6 blynedd. O’dd e’n glwb…

“Dwi’n mynd i ddysgu Saesneg yn Fietnam am chwe mis ac mi fydda i’n ôl.” A’r rheiny oedd y famous last words. Mae’n anodd gen i gredu, ond bum mlynedd a hanner yn ddiweddarach a dwi’n dal yma. Wnes i ’rioed ddychmygu y basa’r hedyn gafodd ei blannu yn fy mhen i ddod yma yn gwreiddio mor ddwfn ym mhridd Fietnam. Hogan o Lŷn ydw i’n wreiddiol, o bentref Llanbedrog, wedi fy magu yng nghysgod mynydd Tir y Cwmwd a thywod meddal traeth Llanbedrog lond fy sgidia. Cefais fy magu gan bedair o ferched: fy mam, fy nain a fy nwy fodryb, ar aelwyd gariadus lawn chwerthin a steil. Does ’na’m rhyfedd ’mod i’n licio dillad a gemwaith gymaint. Chwe blynedd ar ôl i mi gael fy ngeni daeth fy…

Pan rannodd Barddas alwad agored â’r cyhoedd ym mis Ebrill 2024 am gerddi gan ferched o bob cefndir, roedden ni’n llawn cynnwrf a gobaith. ‘Gorfoledd’ oedd y thema, ac er mor hawdd yw teimlo bod gorfoledd ar drai yn yr hinsawdd sydd ohoni, roedden ni’n deisyfu am gyfle i ddathlu hefyd. A dyma yw’r flodeugerdd hon – dathliad. Gyda lluniau trawiadol Mari Phillips (Mythsntits) i gyd-fynd â’r cerddi, mae’n gyfrol hardd i’w rhyfeddu. Mae deugain a dwy o gerddi yn y gyfrol – cerddi am fod yn ferch, cerddi i ferched, a theyrngedau i ferched rhyfeddol sydd wedi gadael eu hôl ar y byd, neu ar fyd yr unigolyn. Mae pob cerdd yn cipio’ch gwynt, a chefais f’atgoffa, o’u darllen, cymaint rydw i’n caru bod yn ferch. Meddai Nia Morais,…

Mae Strategaeth Amrywiaeth a Chynhwysiant Gwasanaeth Sifil y Deyrnas Unedig 2022–2025 yn hyrwyddo’n gryf y syniad bod amrywiaeth a chynhwysiant nid yn unig yn hanfodol o safbwynt moesol, ond hefyd yn hanfodol ar gyfer llunio polisïau gwell, darparu gwasanaethau o safon, a gwella perfformiad o fewn y sector cyhoeddus. Er mwyn sicrhau bod polisïau yn ateb anghenion cymdeithas, mae angen sicrhau bod pob rhan o’r gymdeithas honno yn cael ei chynnwys o fewn y broses o lunio’r polisïau hynny. Mae’r ddadl yma yn amlwg wrth siarad am bolisïau cenedlaethol a lleol, ond ychydig iawn o ystyriaeth sy’n cael ei rhoi i bwy sydd y tu ôl i’r polisïau ar lefel ryngwladol, yn enwedig o ran sicrhau amrywiaeth economaidd-gymdeithasol (socio-economic diversity) y llunwyr polisi. Ar lefel ryngwladol, mae sylw’n cael ei…

Ble gest ti dy fagu? Brynaman. Ble mae dy gartref nawr? Mae cartref y teulu ym Mrynaman o hyd, ond dwi’n rhannu fy amser rhwng Brynaman, Caerloyw ac weithiau Caerdydd, yn dibynnu ar ble fydda i’n chwarae rygbi yn ystod y tymor. Ble welaist ti dy gêm rygbi gyntaf? Yn y Creunant, fy nhîm lleol, yn gwylio fy nghefndryd yn chwarae, ac yn ysu i ymuno â nhw. Pryd a ble ddechreuaist ti chwarae rygbi? Pam? Ysgol Gynradd Brynaman. Mrs Wilkins wnaeth gyflwyno’r gêm i fi, a syrthiais i mewn cariad yn syth. Roeddwn i eisiau chwarae mwy, felly ymunais â thîm cymysg yn llawn bechgyn, a fi oedd yr unig ferch! Hoff bodlediad: Diary of a CEO. Hoff gyfres deledu: The Crown. Hoff bryd bwyd: Cinio dydd Sul. Hoff le yn…

Mae Cywain yn rhaglen sy’n cael ei hwyluso gan Mentera a’i hariannu gan Lywodraeth Cymru. Mae’n cynnig cymorth a chyngor pwrpasol i fusnesau newydd a busnesau bwyd a diod. Mae cleientiaid Cywain yn elwa o gymorth sy’n cael ei deilwra’n arbennig i ddibenion eu busnes – sy’n cynnwys cyngor ar farchnata, datblygu cynlluniau busnes, mentora personol, cyfleoedd prawf-fasnachu, teithiau astudio, gweminarau, a grantiau ar gyfer brandio a phecynnu, a mwy. Dros y saith mlynedd diwethaf, mae Cywain wedi cefnogi mwy na 1,200 o fusnesau, gan eu helpu i gyrraedd marchnadoedd newydd a chreu dros 400 o swyddi yng Nghymru. Mae llawer o fusnesau bwyd a diod newydd yn cael eu blas cyntaf ar fasnachu drwy fod yn rhan o stondin Cywain mewn digwyddiadau fel Sioe Frenhinol Cymru, ac mae llawer…

Diwrnod 1 Wedi hedfan am dros 11 awr, ar ôl oedi am 3 awr yn Heathrow, cawsom dacsi wedi ei drefnu ymlaen llaw gyda’r gwesty i’n cludo i galon y ddinas erbyn canol y bore. CINIO: Báhn mì, un o fyrbrydau enwog Fietnam, gydag amrywiaeth o gigoedd, llysiau salad a pherlysiau ffres mewn baguette bach – un o ddylanwadau Ffrainc ar ôl iddi reoli’r wlad am gyfnod. Mae’r rhain ar gael ym mhob man ar draws Fietnam, ac fe gawson ni un blasus tu hwnt ryw ddau ddrws o’n gwesty mewn lle bach bach o’r enw Unique oedd yn cael ei redeg gan ddau ddyn ifanc, croesawgar. Roedd pethau’n argoeli’n dda! PRYNHAWN: Crwydro’r ardal gyfagos, gan ymweld ag eglwys gadeiriol St Joseph, gyda chlamp o goeden Nadolig a golygfa o’r Geni…

Mae tymor yr haf yn amser pan mae’r ardd yn llawn egni – blodau’n ffrwydro, y gwenyn yn brysur, a’r nosweithiau cynnes yn ein gwahodd allan o’r tŷ i botsian efo planhigion ac i gymdeithasu. Ond mae’r cyfnod yma hefyd yn dod â’i heriau: tymereddau uchel, planhigion sychedig, a’r dasg o reoli absenoldebau gwyliau. Yn sicr, mae’n dymor o fwynhad, ond hefyd o waith cynnal a chadw a chynllunio ymlaen. Dyma sut i fwynhau a chadw eich gardd i ffynnu rŵan, gan osod y sylfeini ar gyfer hydref llwyddiannus a gwanwyn gwych y flwyddyn nesaf. DIM CHWYS WRTH DRECHU’R GWRES Gall gwres canol haf effeithio arnom ni a’r ardd, felly mae angen blaenoriaethu dyfrio’n gynnar yn y bore neu’n hwyr yn y nos, gan socian y pridd yn ddwfn i…