Innholdsfortegnelse for Gaeaf 2024 i Cara

Hanes y teulu Dwi’n dod o Ben-y-bont ar Ogwr, ond mae’r teulu o ochr fy mam bron i gyd yn dod o ardal Cwm Llynfi a dyna ble o’n ni’n treulio lot o’n hamser pan o’n ni’n blant. Es i a fy chwaer, Fiona, i’r Uned Gymraeg oedd yn rhan o Ysgol Betws ar y ffordd lan i Gwm Llynfi. Mae ganddon ni’n dwy atgofion melys iawn o fyw gyda Mam-gu a Tad-cu yng Nghwmfelin ar bwys Maesteg. Mae gen i atgofion hyfryd hefyd o dyfu lan. O’n i’n arfer chwarae tipyn o chwaraeon, pêl-droed yn sicr, allan ar y stryd gyda’r bechgyn yn y pentref, ac ar iard yr ysgol. Bues i’n lwcus i gael addysg dda – blwyddyn yn Ysgol Glyndŵr i ddechrau, ond wnaeth honno gau, ac…

Daw Rhian yn wreiddiol o Landwrog ond mae bellach yn byw yng Nghaerdydd gyda Simon ei gŵr, a’i phlant Lewsyn a Mati. Mae hi’n actor, yn ddramatwrg ac yn gyfarwyddwr theatr. Mae hi wedi bod yn aelod o dîm Theatr Genedlaethol Cymru fel Cyfarwyddwr Cyswllt ers blwyddyn bellach, ac yn teimlo’n gyffrous ynglŷn â chyfarwyddo ei thrydedd sioe i’r cwmni. Ym mis Medi bu’n chwarae rhan Arianrhod mewn drama lwyfan o’r un enw, sy’n rhan o’r drioleg Olion gyda Frân Wen, ac mae’n ymddangos fel Helen Sheldon yn Cleddau, cyfres dditectif newydd sbon ar S4C. Hoff bodlediad: Wnes i fwynhau The Crossbow Killer yn ddiweddar. Hoff gân: ‘It’s Too Late’ gan Carole King. Hoff gyfres deledu: Rybish ar S4C – dwi’n gorfod rhewi’r teledu i fi gael chwerthin. Hoff ffilm: The Big…

Adnabyddir Caerfyrddin fel tref hynaf Cymru. Mae’n rhwydd anghofio hyn wrth weld y siope a’r caffis trendi, ond mae olion yr hen oesoedd yn dal i fod yma. Mae’r gymysgedd o’r hen a’r newydd yn gwneud y lle’n arbennig, yn apelgar. Dyma lle ddes i i’r brifysgol, ac roedd y dynfa i ddychwelyd yn gryf, fel pe bai magned yn fy nhynnu’n ôl wrth fagu teulu. Mae’n gwreiddio’i hun yn eich enaid, eich calon – efallai mai dyna yw hud a lledrith y dref y dyddie yma. Mae’r boblogaeth wedi tyfu i tua 14,000 erbyn hyn, a dwi’n falch i fod yn un ohonyn nhw! O ble ddaeth yr enw ‘Caerfyrddin’? Un esboniad yw ei fod yn deillio o’r hen enw ar y dref, Moridunum, sy’n golygu ‘caer y môr’.…

I’r un sydd â steil unigryw: Yn wreiddiol o Sir Benfro ond bellach yn gweithio o stiwdio yng Nghaerdydd, mae dylunydd Tŷ Picl, Saffron Ewart, yn creu gemwaith ychydig yn quirky. Mae amrywiaeth a steiliau, sy’n cynnwys mwclis a chlustdlysau aur ac arian, ac mae hi hefyd yn cynnig gweithdai creu gemwaith os ydych chi am brynu anrheg ychydig yn wahanol! Gemwaith o £18 i £180 a gweithdai o £150 i ddau o bobl. I’r cogydd brwd: Ydych chi’n casáu treulio amser yn torri garlleg neu sinsir yn fân? Dyma’r ateb! Teclynnau serameg ar gyfer y gegin yw’r rhain, sy’n cael eu creu â llaw, lle rydych chi’n rhwbio’ch garlleg/sinsir/moron (neu beth bynnag arall!) ar grychau’r sgwâr bach yma, sy’n arwain at lai o wastraff hefyd. Ac maen nhw ar…

Yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, gwelwyd twf enfawr ym mhoblogaeth Caerdydd. Yn 1851, roedd 18,351 o drigolion, ond erbyn 1891 roedd y nifer wedi tyfu i 128,915. Roedd angen cynyddol, felly, am adnoddau iechyd meddwl ar gyfer poblogaeth y dref. Erbyn diwedd y ganrif honno roedd 476 o drigolion Caerdydd yn Ysbyty Meddwl Morgannwg, ym Mhen-y-bont ar Ogwr, a 500–600 mewn ysbytai mor bell i ffwrdd â Chaerfyrddin a Chaer. Roedd angen ysbyty meddwl yn benodol ar gyfer Caerdydd, ac o ganlyniad adeiladwyd Ysbyty’r Eglwys Newydd. Yn 1900, penderfynodd y Cardiff Corporation Asylum Committee gynnal cystadleuaeth i ddylunio adeilad newydd ar gyfer ysbyty meddwl newydd yn ardal yr Eglwys Newydd. Enillwyd y gystadleuaeth gan G. H. Oatley a W. S. Skinner o Fryste, a chychwynnwyd ar y gwaith adeiladu…

Helô! Jeia dwi, a dwi’n ohebydd ar raglenni Prynhawn Da a Heno (dwi dal yn caru dweud hynna, gymaint â’r tro cyntaf!). Alla i fyth ddiolch digon i Tinopolis am weld y potensial ynof i a chynnig y cyfle ac mae pob diwrnod yn dod â phrofiadau newydd. Un o’r pethau dwi’n ei hoffi fwyaf am y swydd ydy gallu bod yn rhan o bob un cam o’r broses o gynhyrchu eitem. Mae’n deimlad mor gyffrous meddwl am syniad, a dechrau ei ddatblygu yn eich meddwl, ystyried sut allwch chi gyfleu’r syniad ar y sgrin, a sut i roi eich spin bach chi arno hefyd. Unwaith dach chi’n dechrau meddwl am syniadau, mae bron iawn bob dim dach chi’n edrych arno neu’n meddwl amdano yn arwain at fwy o syniadau…

Chwilio am anrhegion? PECYN ANRHEG 1 Tanysgrifiad blwyddyn – 3 rhifyn a bag £22 Ar gael ar ein gwefan www.cara.cymru PRINT A4 Lido Pontypridd £20 PECYN ANRHEG 2 Tanysgrifiad blwyddyn – 3 rhifyn, copi o Adref a bag £30 DYMA’CH CYFLE I DANYSGRIFIO! Ydych chi am dderbyn copi o’r cylchgrawn llawn drwy’r post 3 gwaith y flwyddyn? Gallwch lenwi’r ffurflen a’i hanfon drwy’r post, ynghyd â siec (yn daladwy i ‘Cwmni Cara Cyf.’) at Cara, Bancyreithin, Llandre, Bow Street, Ceredigion, SY24 5BS Enw a chyfeiriad: Cylchgrawn i ferched. Gan ferched. Am ferched. TANYSGRI FIWCH! NEU gallwch dalu ar-lein drwy PayPal neu gyda cherdyn banc ar ein gwefan www.cara.cymru…

Paid mynd i “gwrdd â gofid, Lisa.” Cofio Mam yn dweud hyn wrtha i yn fy arddege rhywbryd, a ’nes i ofyn iddi esbonio be o’dd e’n feddwl. Byth ers hynny fi’n gweld darlun yn ’y mhen pan fi’n clywed neu’n meddwl am y dywediad. Fi’n gweld merch yn sgipio dros bont ac ar yr ochr arall yn sylweddoli taw sgerbwd porffor trist sy ’na yn siglo’i ben am ei bod hi wedi cerdded ato fe mor sionc, ond mor ddiangen. Beth yw’r bont ’na fi’n brasgamu drosti nawr? Wel… BE FYDD FY MHWYNT I PAN FI ’DI STOPIO CA’L BABIS?! A sut, SUT fi’n mynd i ddelio gyda’r ffaith bo’ fi wedi gorffen trio am, tyfu a ca’l babis? Fel fi ’di sôn yn y gorffennol, fi ’di edrych…

’N ôl ym mis Awst 2018, cafodd Bethan Mai (cadeirydd cyntaf y clwb) ei chyfareddu wrth wylio tîm Merched Cymru yn chwarae pêl-droed yn erbyn Lloegr wrth iddynt geisio hawlio’u lle yng nghystadleuaeth Cwpan y Byd. Arhosodd y bwrlwm gyda Bethan yn hir wedi’r gêm, ac fe aeth ati i ysgrifennu neges ar y gwefannau cymdeithasol yn holi a fyddai gan unrhyw un ddiddordeb mewn cychwyn tîm pêl-droed i fenywod yng Nghaerdydd. Ychydig a wyddai neb mai dyma’r sbarc a fyddai’n tanio rhywbeth gwirioneddol brydferth. Titws Taf, tîm a fyddai’n tyfu i fod yn fwy na chriw o ferched sy’n mwynhau’r gêm orau erioed – yn chwaeroliaeth o gryfder a chyfeillgarwch, sydd hefyd yn gwybod yn iawn sut i gael llond trol o hwyl! Sefydlwyd y Titws yn ffurfiol yn…

Ble cest ti dy fagu? Dwed rywfaint o dy hanes. Cefais fy magu ym mhentref Pencaenewydd yng nghefn gwlad Eifionydd yn y 1970au lle roedd bywyd yn fêl o ddiwylliant Cymraeg. Canolbwynt ein cymdeithas oedd capel bach Pencae a’r holl weithgareddau oedd yn digwydd yno. Roedd gweithgareddau’r Urdd yn bwysig hefyd, yn ogystal â gwersi piano, nofio a hoci (er na fu chwaraeon erioed yn gryfder). Yna daeth y mudo ysgytwol i bentref y Ffôr (rhyw filltir i ffwrdd i gyfeiriad Pwllheli). Roedd y dadwreiddio’n fwy poenus na’r ymfudo i Dde America, heb os! Pam symud i Batagonia? Ar ôl cwblhau gradd Gymraeg yn Aberystwyth a gradd uwch mewn Astudiaethau Gwerin yng Nghaerdydd, es i weithio fel golygydd yng Ngwasg Carreg Gwalch, Llanrwst. Yna dilyn cwrs ym Mangor i fod…

Un o Lansamlet ger Abertawe yw Joanna. Fe’i haddysgwyd yn lleol a graddiodd yng Nghaerdydd. Bu’n athrawes am ddegawd, cyn mynd i weithio fel Swyddog Addysg gydag Amgueddfa Cymru. Mae’n artist llawn-amser ers 2017. Ganed Meirion yn Aberteifi, a’i addygu yn ysgolion y dre, ac yna yng Ngholeg Celf Dyfed a Phrifysgol Cymru. Bu’n gyflogedig yn y byd addysg am ddegawd cyn bwrw iddi fel arlunydd tua 2003. Sut a ble a phryd wnaethoch chi’ch dau gwrdd? Joanna: Doedd gen i ddim bwriad mynd i Eisteddfod Abertawe yn 2006, ond fe berswadiodd ffrind i fi fynd ar ddiwrnod ola’r ŵyl. Roeddwn yn eistedd yn y Lle Celf yn aros am Heini Gruffudd a oedd ar fin arwain trafodaeth, a dyna pryd daeth dyn trawiadol â sbectol dywyll i eistedd wrth…

Does dim byd neisiach ar fore oer na thynnu siwmper gynnes dros eich pen ac ymestyn eich breichiau i mewn i’r gwead gwlanog i gadw’n gynnes. Mae’n brafiach fyth os yw’n lliwgar, gyda phatrwm hyfryd o amgylch eich wyneb. Dwi o’r farn bod lliw yn rhywbeth ddylai gael ei wisgo drwy’r flwyddyn, pob lliw, ond mae dillad lliwgar yn berffaith pan mae’r tywydd yn llwydaidd. Mae’r lliw sydd agosaf at eich wyneb yn adlewyrchu ac yn gallu gwneud i’ch pryd a gwedd edrych yn gynhesach. Dyw pawb ddim yn gallu gwisgo gwlân oherwydd adwaith y croen a dyw rhai ddim yn hoffi’r teimlad, ond mae cymaint o amrywiaeth o ddeunyddiau ar gael fel bod ’na siwmper sy’n addas i bawb. Ar y stryd fawr, mae siwmperi synthetig sy’n teimlo ac…

Mae Gwobrau Llais Cymru i Ferched Cymru Mewn Busnes yn cael eu dyfarnu bob blwyddyn i hybu menywod sy’n rhedeg busnesau yng Nghymru. Eleni roedd 14 categori a daeth pawb ynghyd yn Yr Egin, Caerfyrddin i ddathlu gwaith caled busnesau bach, ac i gael cyfle i rannu straeon a phrofiadau trwy sgwrsio â’r trefnydd, Heulwen Davies, a’r gyflwynwraig Hana Medi Morris. Cafwyd cyfle i sgwrsio’n anffurfiol dros wydraid bach o Prosecco a danteithion melys cyn i’r seremoni ei hun ddechrau, a chipolwg ar sut mae’r artist Mari Gwenllian (HIWTI) yn peintio darlun ar ganfas, gan iddi greu llun gorffenedig yn ystod y noson. Dyma’r enillwyr: BUSNES GWYRDD Donna Graves, Micro Acres Wales, Pontypridd PENCAMPWR MENOPOS Nia Haf Jones, Traed Fyny, Dinbych MAM MEWN BUSNES Angharad James, Fab Bears, Caerdydd IECHYD,…

Faswn i ddim yn dy feio pe na byddet yn ei hadnabod. Ystadegyn yw hi i gymdeithas. Un o filoedd o fenywod sydd wedi cael eu lladd gan ddynion oherwydd eu rhyw. Femicide – benywladdiad – term a fathodd yr awdur ffeministaidd Diana E. H. Russell ar gyfer ‘lladd benywod gan wrywod oherwydd eu bod yn fenywaidd’. Ond nid ystadegyn mo Rebecca Cheptegei, na’r menywod eraill ychwaith. Mae ganddynt oll eu cefndir unigryw eu hunain, a hanes i’w adrodd. Teuluoedd sydd nawr wedi eu dinistrio, plant heb famau, mamau heb eu merched, oll yn sgil trais dynion tuag at fenywod. Yn achos Rebecca Cheptegei, dyma genedl sydd nawr heb arwres. Yn 33 oed, roedd hi’n athletwraig o fri, gan gynrychioli Uganda mewn sawl Pencampwriaeth Byd ers 2010, gan gynnwys Pencampwriaethau…

Gwenllïan ydw i ac rwy’n 22 mlwydd oed. Ar ôl cwblhau fy ngradd, penderfynais deithio draw i Batagonia i gynorthwyo mewn ysgol yn y Wladfa. Doedd gen i ddim syniad ymlaen llaw beth i’w ddisgwyl wrth fyw yn rhan o gymuned Gymraeg ar ochr arall y byd, ond rhaid cyfaddef, gadewais yr Ariannin yn fwy o Gymraes na chyn i mi gyrraedd! I lawer o bobl, mae ymweld â’r Wladfa yn rhywbeth pryderus. I mi, doedd y Wladfa ddim ond yn lle roeddwn i wedi clywed amdano mewn gwasanaethau yn yr ysgol gynradd. Ers hynny, dechreuais feddwl sut oedd bywyd yn yr Ariannin fel Cymraes, ac oedd hi’n bosib i mi fynd yno fy hun ryw ddiwrnod. Deallais fod llawer o bobl oedd yn teitihio i’r Wladfa yn defnyddio cysylltiadau…

Mae hi’n pisio rhegfeydd,llyncu’r sêr,magu potel,ac awn heibio fel pe bai hi’n fodel o Fair farwmewn ffenest siop,awn heibio gyda’r esgus ein bod yn brysur,rhy brysur i’w Nadolig hi a’i fudreddi. Ond mae un, gan ei bod yn oerach heddiw,yn rhoi coffi a donyt o Greggs iddi,a throf yn ôl a gweld ynddi ferch fach,yn llawn cyffro’r hosan drom ar waelod gwely,yn codi doli,gwelaf ferch hŷn hefyd yn codi babi o wellt,a gwelaf fy hunan a’m merch a’m hwyresac oeraf… … a diolch i Dduw cyn dal i gerdded. Mae MARI GEORGE yn awdur, bardd, golygydd a chyfieithydd. Enillodd Sut i Ddofi Corryn, ei nofel gyntaf i oedolion, wobr Llyfr y Flwyddyn 2024.…

Pryd i’rPan ddaw’r tywydd gaeafol, pa le gwell i fod nag mewn cegin gynnes yn mwynhau aroglau hyfryd coginio cartref yn dod o’r popty? Mae’r fwydlen hon yn cynnig ryseitiau cysurlon sy’n eich cynhesu fel tân coed ar noson oer. Am fwy o ryseitiau, mynnwch gip ar fy nhudalen Instagram/Facebook, ‘Bwyd o’r Bwthyn’. Rwyf wedi llunio bwydlen sy’n addas ar gyfer parti swper i deulu a ffrindiau. Dyma seigiau y gallwch eu paratoi ymlaen llaw gan roi amser i’r cogydd fwynhau cwmni’r gwesteion. Mae’r fwydlen hon ar gyfer 4 o bobl. IDDECHRAU: Croquetas chorizo a thatws melys CYNHWYSION (10–12 croquetas) 2 daten felys ganolig eu maint, wedi’u plicio a’utorri’n giwbiau 3cm1 llwy fwrdd o olew olewydd,gydag ychwaneg ar gyfer eidaenu100g chorizo, wedi’i dorri’ngiwbiau 1cm200g caws ffeta, wedi’ifriwsioni2 ewin garlleg, wedi’umalu’n…

Pan wnes i fy mhanto cyntaf gyda Chwmni Mega bymtheg mlynedd yn ôl cefais y teimlad o berthyn yn syth, a bu Dafydd Hywel, neu DH, sylfaenydd y cwmni, yn ffrind annwyl iawn, fel ail dad i fi tan ei ddyddiau olaf. Pan gychwynnodd y cwmni 30 mlynedd yn ôl, ei fwriad oedd creu pantomeimiau yn seiliedig ar y Mabinogi a chwedlau Cymreig a fyddai’n addysgu’r ifanc ac yn cadw’r iaith a’i hen hanes yn fyw. Dwi erioed wedi cyfarfod dyn oedd mor angerddol am yr iaith Gymraeg, ac mae hyn yn elfen allweddol dwi wedi’i hetifeddu ganddo. Dros y blynyddoedd, mae’r cwmni wedi cyflwyno sioeau am straeon y Mabinogi, Gwylliaid Cochion Mawddwy, Twm Siôn Cati, Madog, Macsen Wledig, boddi Tryweryn a llawer mwy. Doedd dim dwy waith beth fyddai’n…

FFUGLEN Casglu Llwch Georgia Ruth (Y Lolfa, £9.99) Casgliad o fyfyrdodau a thraethodau yw cyfrol Gymraeg gyntaf y cerddor o Aberystwyth. Yn sbardun i bob pennod mae byd natur, a chawn gipolwg ar ei bywyd wrth iddi rannu atgofion a chanfyddiadau, bwrw bol a cheisio gwneud synnwyr o’r byd a’i bethau. Dyma ysgrifennu telynegol, cynnil gan un sy’n hen law ar drin geiriau. Dim Ond Un Meleri Wyn James (Y Lolfa, £9.99) Nofel ddirgelwch yw hon, yn llinach nofelau Agatha Christie. Mae Carys a Nav yn edrych ymlaen at dreulio amser ar Ynys Enlli. Mae’n gyfle i newid byd, ac i Carys wella ar ôl cwymp gas sydd wedi effeithio ar ei chorff a’i meddwl. Ond o fewn dim maen nhw wedi eu caethiwo ar yr ynys, gan amgylchiadau y tu…