Innholdsfortegnelse for Gwanwyn 2021 i Cara

Mae’r gaeaf tywyll y tu ôl i ni erbyn hyn, ac am aeaf hir! Beth wnaethoch chi i lenwi’r oriau tywyll? Darllen efallai? Dyna beth wnaethon ni! Ac mae’n ymddangos mai dyna mae llawer o ddarllenwyr Cara wedi’i wneud hefyd, gyda phob copi o argraffiad cyntaf Adref, ein cyfrol o straeon byrion gan 28 o fenywod, wedi’i werthu o fewn ychydig wythnosau! Mae eich cefnogaeth yn golygu cymaint i ni, felly DIOLCH! Ac wrth sôn am lyfrau – mae’r misoedd diwethaf wedi bod yn rhai cyffrous, gyda lansiad ein clwb llyfrau newydd sbon. Dilynwch ni ar Instagram ac ymunwch â’n grŵp Facebook i ymuno yn y drafodaeth. Ac ar dudalennau 65–67 cewch glywed hanes her ddarllen arbennig un Gymraes sy’n byw yn Awstralia. Ychydig yn nes adre, yma yng Nghymru…

Beth yw dy hanes di, Menna? Dwi’n wreiddiol o Bontuchel, yng nghyffiniau Rhuthun, yr unig ferch allan o bedwar o blant. Roedd fy mrodyr i gyd efo obsesiwn am bêl-droed a finnau efo fy mhen un ai mewn llyfr neu yn y cymylau. Roedd yna lot o hwyl ac antur wrth dyfu i fyny mewn pentref bach efo digon o le i chwarae. I ddeud y gwir, tasa fy mhlant i’n gwneud chwarter y pethau roedden ni’n arfer gwneud, byddwn i’n byw mewn stad o bryder o hyd. Rhaid i mi edmygu fy rhieni am roi’r fath ryddid i ni. Es i i Ysgol Cyffylliog, yna i Ysgol Uwchradd Brynhyfryd, ac ar ôl gadael ysgol, es ar gwrs ysgrifenyddol yng Ngholeg Llysfasi cyn dechrau gweithio i Popeth Cymraeg yn Ninbych…

Dwedwch rywbeth am eich cefndir. Annie: Ces i ’ngeni yn Aberystwyth yn 1952. O’n i’n disgwyl Seren pan o’n i’n byw yn Awstralia, ond penderfynon ni ddod ’nôl i Aberystwyth er mwyn i’r plant siarad Cymraeg. Ganwyd Ser ym mis Tachwedd 1985. Erbyn hyn, dwi’n byw ym Machynlleth ac mae Seren a’r teulu newydd symud yn ôl i fyw yn Aberystwyth ar ôl 15 mlynedd yn Llundain. Beth yw atgofion gorau’r ddwy ohonoch chi wrth i Seren dyfu i fyny? Annie: Roedd gan Seren a Tudor, ei brawd, ffrindiau hŷn arbennig iawn yn Aberystwyth ac roedd y gang yn wych am gynhyrchu ‘sioeau’ yn ein stafell fyw. Lot o sbort. Heblaw am chware a nofio, roedd Seren a Tudor yn llenwi pob awr arall yn arlunio a pheintio. Roedd Seren,…

Yn 2018 etholwyd Senedd Ieuenctid gyntaf Cymru, gyda 60 aelod o bob rhan o’r wlad. Ers yr eiliad honno mae lleisiau pobl ifanc wedi bod yn fwy dylanwadol nag erioed wrth i ni frwydro dros y materion sy’n effeithio fwyaf arnon ni. Mae ganddon ni fel Senedd Ieuenctid, ac fel pobl ifanc Cymru, y pŵer i sicrhau’r dyfodol gorau posib. Yn wir, dyma bŵer gwleidyddiaeth. Cyn dod yn aelod o’r Senedd Ieuenctid ro’n i o’r farn bod gwleidyddiaeth yn rhywbeth pell i ffwrdd. Roedd geiriau fel ‘economi’ a ‘datganoli’ yn cael eu taflu o gwmpas, a doedd gen i ddim clem beth oedd yn digwydd go iawn. Er hynny, ro’n i’n angerddol dros warchod yr amgylchedd a hawliau cyfartal, ond ar y pryd do’n i ddim yn deall bod y…

Ar ôl fy niagnosis yn 21 oed, wnes i ddim ystyried faint fyddai colitis wlserol (ulcerative colitis) yn newid fy mywyd am byth. Cyn i’m symptomau ddechrau, roedd bywyd yn berffaith. Roeddwn i’n byw yn hapus ac yn iach fel unrhyw ferch arall o’r un oedran. Ond pan ddechreuais i deimlo’n sâl, aeth pethau o ddrwg i waeth yn sydyn iawn. I ddechrau, roeddwn i angen mynd i’r tŷ bach yn fwy aml, ond wnes i ddim meddwl llawer amdano ar y pryd – roeddwn i’n parhau gyda fy niwrnod fel arfer. Wedyn sylwais fod gwaed bob tro roeddwn i’n mynd i’r toiled, a theimlad cyffredinol ’mod i’n gwaethygu. Hyn wnaeth i mi fynd at y doctor ar unwaith. Ymhlith y symptomau eraill roedd poen yn yr abdomen, diffyg egni,…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Mae’n edrych fel cyfnod eitha rhamantus i chi. Ar ddechrau Ebrill bydd llythyr neu neges hapus ar ei ffordd. Mae unrhyw gaethiwed yn fwrn ar eich enaid, a dydych chi ddim yn berson rhy amyneddgar chwaith! Mae’n bosib felly fod y clo wedi bod yn lladdfa i chi. Daw pethau’n well tua adeg eich pen-blwydd pan gewch chi ychydig mwy o ryddid. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Daeth yr amser i ganolbwyntio ar eich sefyllfa ariannol, ac yn anarferol iawn i chi, rydych chi wedi gadael i faterion ariannol lithro yn ddiweddar. Roeddech chi’n byw mewn gobaith falle, ond yn cael eich siomi. Nawr yw’r amser i ddatrys unrhyw broblemau y buoch chi’n eu hanwybyddu. Ond ar y llaw arall mae newyddion da ar ei ffordd – ar…

EIRY PALFREY Mi hoffwn i … gael brechlyn yn erbyn Covid, ac wedi hynny, mentro allan i’r byd mawr. … deithio eto yn ein hannwyl fotorhôm i Sir Benfro, Ardal y Llynnoedd, ac i Sbaen i ymweld â fy merch Sian-Elin. … roi cwtsh i ffrindie a theulu, a chydfwynhau paned neu bryd o fwyd. Mi hoffwn i FYW! EFA LOIS Mi hoffwn i … wneud mwy o gyweirio dillad – rhaid dechrau parchu a thrwsio’r dillad sydd gyda ni, a lleihau faint sy’n mynd i gladdfeydd sbwriel. … ddarllen Hope in the Dark gan Rebecca Solnit, Begin Again: James Baldwin’s America and its Urgent Lessons for Today gan Edie S. Glaude Jr, a rhifyn o’r cylchgrawn Shado ar Gyfiawnder Hinsawdd (Climate Justice). … yfed mwy o de rhosyn, a…

FFION ELERI Mi ges i ddiagnosis o glefyd Crohn’s pan o’n i’n 15 oed. Dilynwyd hyn gan gyfnod o waeledd ofnadwy a llawdriniaeth er mwyn cael gwared â rhan o’r coluddyn bach. Roedd rhaid i mi fyw gyda bag ileostomi am flwyddyn, cyn cael llawdriniaeth bellach i’w gysylltu’n ôl. Dwi wedi bod yn lwcus i fod yn reit iach ers hynny, ond mae byw gyda’r sgileffeithiau, fel blinder, yn sialens. Mae’n bwysig cael cefnogaeth gan deulu a ffrindiau agos, ac wrth rannu profiadau mae’n rhyfeddol gweld faint o bobl sydd mewn sefyllfa debyg. DR STEPHANIE JONES Dechreuodd fy antur gyda Crohn’s ddwy flynedd yn ôl. Dechreuais brofi crampiau stumog difrifol yn aml a fyddai’n para am ddyddiau ar y tro, wlserau ceg rheolaidd, a rhwymedd parhaus. Roeddwn yn ofnadwy o…

Ar lannau afon Dwyfor yn Llanystumdwy mae yna fedd. Mae’r bedd mewn darn o dir sydd wedi ei amgáu gan wal gerrig, gyda mynedfa fwaog trwy gât haearn, a grisiau. Mae’r grisiau’n dilyn goledd naturiol y tir. Yng nghanol y bedd mae maen mawr, ac ar y maen hwn y byddai’r ymadawedig yn arfer eistedd. Ar y tu fewn, bob ochr i’r fynedfa a ddyluniwyd gan Clough Williams-Ellis, mae dwy lechen. Mae un yn dwyn y geiriau ‘David Lloyd George’ a’r llall yn cynnwys y dyddiadau ‘1863–1945’. Ychydig i’r dwyrain o fedd Lloyd George, ar hyd yr heol goediog, mae ei hen gartref, sef Tŷ Newydd. Mae’r fynedfa i’r tŷ y tu ôl i gatiau haearn, ac mae’r llwybr sy’n arwain ato â cherrig crynion o’r traeth bob ochr iddo.…

Rydyn ni fel golygyddion wrth ein boddau’n darllen, ac mae llyfr (neu ddau, neu dri) ar y gweill gyda ni o hyd. Gyda chymaint o lyfrau gwych yn cael eu cyhoeddi, yn Gymraeg a Saesneg, beth am eu trafod nhw gyda’n gilydd? Mae’n siŵr bod gan nifer ohonom fwy o amser i ddarllen ar hyn o bryd, gyda chysgod y feirws drosom ni o hyd. Y llyfr cyntaf i ni ei drafod ym mis Ionawr oedd y nofel mae pawb yn siarad amdani, sef tu ôl i’r awyr gan Megan Angharad Hunter. Cawsom drafodaethau difyr iawn ar-lein am y syniad o labelu llyfrau fel ‘llyfrau oedolion ifanc’ neu ‘lyfrau oedolion’, a diddorol oedd gweld bod gwahanol ddarllenwyr wedi gweld lleoliadau gwahanol yn eu meddwl wrth ddarllen y nofel. Yr ail…

Ma pawb wedi colli rhywbeth ’leni, boed yn sesh Dolig, deposit ar wylie neu gwtsh pen-blwydd gan Mam. Ond un peth do’n i ddim wedi paratoi fy hunan at ei golli oedd golwg ar fy minci-bo. Rhyw ddydd Llun llwyd ym mis Rhagfyr es i ati i neud tamed bach o waith cynnal a chadw ar fy nghorff, a cha’l sioc o ddarganfod am y tro cynta yn ’y mywyd nad o’n i’n gallu gweld rhwng ’y nghoese! I esbonio: nid dim ond pwyse ychwanegol diflastod y cyfnode clo sydd ar ’y mol i, dwi hefyd yn feichiog, ac wedi bod yn tyfu person bach ers 29 wythnos (wrth i fi sgwennu’r erthygl yma). Dyma ’mabi cynta i, a ma pob math o scenarios dramatig/gwirion/afrealistig wedi rhedeg drwy ’mhen i…

1. Mae 60 Aelod o’r Senedd – 40 yn cynrychioli etholaethau, ac 20 yn cynrychioli rhanbarthau. 2. Mae Aelodau o’r Senedd sy’n cynrychioli etholaeth yn gyfrifol am ardaloedd llai na’r rhai sydd wedi’u hethol i gynrychioli rhanbarthau. 3. Mae’r pleidiau yn enwebu rhestr o ymgeiswyr ar gyfer y bleidlais ranbarthol. Bydd pedwar AS yn cael eu dewis ym mhob un o’r pum rhanbarth. Dyma’r rhanbarthau: * Dwyrain De Cymru (etholaethau Gorllewin Casnewydd, Dwyrain Casnewydd, Blaenau Gwent, Torfaen, Mynwy, Merthyr Tudful a Rhymni, Caerffili ac Islwyn)* Canol De Cymru (etholaethau Caerdydd, Bro Morgannwg, Cwm Cynon, Rhondda a Phontypridd)* Gorllewin De Cymru (Aberafan, Gŵyr, Castell-nedd, Ogwr, Dwyrain Abertawe a Gorllewin Abertawe)* Gogledd Cymru (Aberconwy, Alun a Glannau Dyfrdwy, De Clwyd, Gorllewin Clwyd, Delyn, Dyffryn Clwyd, Wrecsam ac Ynys Môn)* Gorllewin a Chanolbarth…

2020 – hen ast o flwyddyn. Pawb dan glo, pobl yn colli swyddi, gwyliau a phriodasau’n cael eu canslo ac wrth gwrs, rhaid i ni beidio anghofio am bobl yn colli eu bywydau a cholli anwyliaid. Di-nod oedd ein blwyddyn ni – gweithio o adra, dysgu o adra (am hwyl!), peintio’r tŷ a phlannu yn yr ardd. Gweld y flwyddyn yn newid o un tymor i’r llall gan drio ymfalchïo yng nghwmni diddiwedd ein gilydd. Daethom i ddysgu gwir ystyr y gair ‘diflastod’ – diolch i’r nefoedd am fodolaeth Netflix – tra bod diben gwisgo bra yn prysur fynd yn angof. Ond wedyn digwyddodd rhywbeth i ni fyddwn i ddim eisiau i neb ei brofi – aeth ein tŷ ni ar dân. Ffodus fuon ni, hynod o ffodus, gan nad…

Mae ymchwil wedi dangos bod cadw’n heini yn llesol i’r corff mewn sawl ffordd, ond mae hefyd yn hanfodol i gadw’r meddwl yn iach. Bu’r misoedd diwethaf yn heriol iawn, gan wneud i lawer ohonom flaenoriaethu ein hiechyd corfforol a meddyliol. Rydym yn credu’n gryf ei bod hi’n bwysig cael cydbwysedd wrth gryfhau’r corff a’r meddwl ac wedi lansio menter newydd o’r enw Nerth, sy’n cynnig cymysgedd o sesiynau ffitrwydd a sesiynau yoga (ar-lein ar hyn o bryd). Ein nod yw hybu ffordd o fyw sy’n cadw’r corff a’r meddwl yn iach a chryf mewn awyrgylch cyfeillgar, cefnogol, hwyliog a dwyieithog. Symud y corff BUDDION SYMUD Y CORFF: * Gall leihau eich risg o ddioddef afiechydon difrifol, fel clefyd y galon, strôc, diabetes math 2 a chanser hyd at 50%,…

“Falle bod lockdown wedi neud i mi edrych eto ar be dwi’n ei wneud. Yn sicr, mae e wedi amlygu un peth – dwi isio rhoi mwy o amser i’r naill ochr i wneud fy ngwaith fy hun.” Mae Elin Vaughan Crowley wedi treulio’r misoedd diwethaf yn jyglo cael y teulu adref drwy’r amser, a gweithio ar wahanol brosiectau i amryw o gleientiaid. Bu’n cyfrannu erthyglau steil a lluniau i gylchgrawn Golwg, yn serennu yn y gyfres Y Stiwdio Grefftau ar S4C, yn cynhyrchu printiau a lamplenni poblogaidd i’w gwerthu i restr hir o gwsmeriaid… yn ogystal â magu tri o blant oedran cynradd. Mae cyflenwi’r holl archebion yn golygu nad yw hi wedi cael llawer o amser i weithio ar ddeunydd newydd dros y misoedd diwethaf, a bwriad Elin…

Dyma ddarn o hanes Cymru sydd wedi ei anwybyddu, ond mae’n stori a hawliodd benawdau papurau newydd ar draws Prydain ar y pryd gan ysgwyd y ddinas i’w sail am genedlaethau. Mewn ardal ym Mae Caerdydd ymosododd grwpiau o bobl wyn ar bobl groenliw. Cafodd adeiladau eu dinistrio a gynnau eu saethu. Roedden nhw’n targedu gweithwyr o Affrica, Asia a’r Caribî, a theuluoedd cymysg hefyd. Dyma oedd Terfysgoedd Hil Caerdydd – terfysgoedd gwaedlyd a barodd am bedwar diwrnod. Yn ôl y wasg ar y pryd, y bobl yma oedd y ‘broblem’. Roedd yr awdurdodau yn gorchymyn iddynt adael y ddinas, ond fe wnaeth rhai sefyll yn gadarn gan ddweud taw Cymry oedden nhw ac mai Cymru oedd eu cartref. Wedi’r cyfan, roedd Cymru wedi bod yn gartref iddynt am genedlaethau…