Innholdsfortegnelse for Die GROOT 4x4 Gids 2016 i Die GROOT 4x4 Gids

Dis nie net buitelanders wat Afrika in gehuurde 4x4’s verken nie; al meer Suid-Afrikaners oorweeg dié moontlikheid. Knyp jy oë toe en koop daai blinknuwe 4x4, of huur jy ’n volledig toegeruste 4x4 vir daai droomvakansie en ry die res van die jaar in jou sedan rond? Vir die doeleindes van die artikel onderneem ons ’n denkbeeldige twee week lange ekspedisie van Pretoria na Mabuasehube in Botswana, en later in dieselfde jaar ’n week lange visvanguitstappie na die suide van Mosambiek. Vir albei vakansies word ’n 4x4-voertuig met kamptoerusting gebruik. Twee fiktiewe karakters, Ryk Naudé en Henk Harmse, onderneem die vakansies. Wanneer Ryk en Henk nie vakansie hou nie, ry hulle elkeen gemiddeld 22 000 km per jaar om by die werk, kerk en Loftus uit te kom. DIE ROETE…

Jou ryding ry dalk lekker in die stad, maar die oomblik dat jy hom volpak en koers kies na waar die teerpad ophou, verander die prentjie drasties. Dis dán wanneer beter skokbrekers goud werd is. Dit is dus die volgende ding wat op jou inkopielysie moet kom. HOEKOM VERANDER? Kom ons begin by jou ryding se standaardvering. Die ingenieurs wat die voertuig ontwerp het, moes ’n hele paar teenstrydige vereistes met mekaar versoen. Die voertuig moet goed op teer hanteer én aanvaarbaar op grondpaaie. ’n Standaardvoertuig dra ook geen ekstras soos bosbrekers, dakrakke of ekstra brandstoftenks nie. Boonop is ernstige veldry nie die ingenieurs se grootste prioriteit nie, want die standaardvoertuig moet ’n klomp dinge aanvaarbaar kan doen, in plaas daarvan om een of twee dinge uitstekend te doen. En…

Jou bande is eintlik belangriker as jou ryding. Sonder hulle kan jou enjin hoe sterk wees; as die wiele nie kan draai nie, help dit jou niks nie. Ondanks gevorderde tegnologie kan niks jou waarborg dat jy nie ’n pap band sal kry nie. As die noodlot jou tref en die tweede pap band binne ’n uur oor jou pad kom in die Tankwa-Karoo, moet jy voorbereid wees en self kan inspring om die band te herstel. WAT KAN JY DOEN? Na gelang van die grootte van die gat en waar op die band hy is, het jy ’n paar keuses. Jy kan ’n ander band opsit, die band self herstel of ’n binneband insit. As die gat nie té groot is nie (minder as 3 mm in deursnee), kan…

Tensy jy jou hele lewe in Botswana of die Kalahari deurbring, gaan jy vroeër of later met klippe te doen kry. Maar nes met enige ander soort hindernis, is die regte tegniek ook hier die sleutel tot veilige en lekker veldry. DIE REGTE BANDDRUK Baie beginners is verbaas wanneer hulle hoor dat jy jou bande ook oor klippe moet afblaas. Harde bande gaan baie gou begin gly en tol, terwyl bande wat afgeblaas is, baie meer greep het. ’n Goeie begin is 1,6 bar. Indien jy nog wieltol ervaar, kan jy die banddruk na 1,4 bar of laer verlaag. Hou egter in gedagte dat jy bande se sywande kwesbaar maak vir skerp klippe. Soms is 1,2 bar nodig, maar dan moet jy versigtig ry. DIE REGTE LYN As jy by…

“Ys is gevaarlik en swart ys nog meer,” sê Francois Rossouw, wat RSG se 4x4-toere behartig en al vir 21 jaar sneeutoere doen. “Swart ys lyk nes ’n nat pad, maar hy’s so glad soos ’n politikus se mond. Ek het dit eendag getref teen Motengpas. Die pad het normaal gelyk, maar toe ek weer sien begin my voertuig spin.” Die omstandighede verander ongelooflik vinnig as dit sneeu, sê hy. “Jy kan sommer gou vasval of van die pad af gly. Daarom sê ek altyd, as jy sien dit begin sneeu, sorg dat jy by jou oornagplek uitkom.” SIEN SWART YS SÓ: Swart ys vorm op nat paaie en word gewoonlik voorafgegaan deur ’n stuk nat pad. As jy dus sien die pad is nat en die temperatuur baie laag,…

1 HANDSKOENE Ja, jy kan daai dik en goedkoop sweishandskoene gebruik waarmee jy braai, maar met doelgemaakte varkleerhandskoene wat styf pas, kan jy akkurater werk en voel wat jy doen. Dit haak ook nie aan goed vas nie. 2 HEGTINGSPUNTE Vir kinetiese herwinnings, waar jy die voertuig uit die modder uitpluk, is ’n berekende haak ’n gewilde keuse. Dit moet direk op die voertuig se onderstel vasgebout word met hoëspanningsboute (high tensile steel bolts), wat ’n minimum deursnee van 10 mm het. Jy kan die lus van jou sleep- of kinetiese strop direk aan dié haak vasmaak, want dit het ’n knippie wat keer dat die strop afglip. Só ’n haak skakel die gebruik van boogskakels uit. Vir ’n kinetiese herwinning moet jy nooit ’n onberekende hegtingspunt gebruik wat sommer…

Laat ons sommer met die inval erken, ’n wenas het sy beperkings as ’n herwinningsinstrument en dit mag nooit die belangrikste komponent in jou herwinningsarsenaal wees nie. Die probleem is dat dit aanvanklik ontwikkel is om bote te water te laat en verskeie werkies op plase te doen. Die grootste beperking is dat dit net van een kant van jou voertuig af gebruik kan word en ook dat dit nutteloos is sonder ’n beskikbare anker as jy alleen ry. Maar ’n wenas het al ’n sleutelrol in baie moeilike herwinnings gespeel. As dit reg gebruik word, kan dit ’n herwinning baie veiliger en beheerbaar maak. Baie ervare ekspedisiemanne kan vir jou ’n storie vertel waar ’n wenas hom uit ’n ongemaklike situasie gered het. WAT IS ’N WENAS? Dis presies…

BANDDRUKMETER. Dis van jou belangrikste stukkies toerusting in ’n 4x4 omdat een van die hoofbeginsels van veldry is dat jy jou banddruk aanpas by die terrein waarop jy ry. KLEPSLEUTEL. Jy kan ure staan en bande afblaas deur die klep met ’n vuurhoutjie in te druk, of jy kan die klep uitdraai met jou klepsleutel en tjop-tjop klaar wees. BANDHERSTELSTEL. Jy moet ’n ruimer, ’n bandnaald, snotproppe, rubbergom, ’n ekstra klompie kleppe, mushroom plugs, patch ’n solution hê. BANDYSTERS. (Ook genoem tyre levers.) Kry vir jou ’n stel en maak seker jy weet hoe dit werk. WIELMOERSLEUTEL. Een van daai kruis-sleutels met verskillende groottes sokke kan goed te pas kom, veral as jy allooiwiele laat opsit het waarvan die wielmoere ’n ander grootte is. DOMKRAG. Jy moet besluit of die…

VRA DIE REGTE VRAE. Twee vrae bepaal die inhoud van jou noodhulptas: Waarheen gaan ek en wat gaan ek doen? Die inhoud gaan anders lyk as jy ’n malariagebied besoek as wanneer jy gaan bergklim. PRIORITISEER. Pak chroniese medisyne eerste in, en ook ’n ekstra stel vir noodgevalle. DINK AAN DIE KINDERS. Jong kinders kan nie dieselfde medikasie as volwassenes gebruik nie. Maak dus seker jy vat die regte pille en strope vir grootmense sowel as kinders saam. KRY DIE PAPIERWERK. Medisyne soos antibiotikum, chroniese medikasie, sekere pynpille en antihistamien moet deur ’n dokter voorgeskryf word. As jy oor ’n landsgrens gaan, móét jy ’n brief van jou dokter saamneem om te bevestig dat jy voorskrifmedisyne drink. PAK GENOEG. Ry genoeg medikasie vir jou hele vakansie en ’n bietjie ekstra…

Hennops se roete is net sowat 8 km lank, maar propvol uitdagings. Jy is skaars uit die wegspringblok of die eerste hindernis wag al klaar. Dit is dadelik ernstige sake met ’n reeks asknopers en party gate is redelik diep. Dan begin die roete klim, waarna jy ’n steil, klipperige afdraande met skerp draaie moet baasraak. Nes jy onder kom, druk ’n skerp draai jou weer teen ’n nou, skewe opdraande uit met nóg asknopers. In die reënseisoen is daar ook ’n lekker waterhindernis waarin jy jou ryding se vermoë kan toets. Hennops is vol van dié soort uitdagings, veral asknopers, en ’n ewenaarslot en goeie artikulasie gaan jou dus baie help. Hier is ook ’n speelput as jy lus is vir ’n paar tegniese uitdagings. Dis ’n roete waarop…

Hierdie is een van daai klassieke dilemmas waarvoor daar geen enkele korrekte antwoord is nie. Want dit gaan alles afhang van wat jy doen en wat jou behoeftes is. Vir die doel van ons argument, gaan ons appels met appels vergelyk. Ons gaan met ander woorde kyk na iets soos ’n Toyota Hilux of Fortuner, ’n Isuzu KB of Chev Traiblazer, ’n Ford Ranger of Everest. Of, as jy hardebaard-dinge wil doen, ’n Land Cruiser-bakkie of ’n Land Cruiser 76-stasiewa. ENKELKAJUITBAKKIES VOORDELE Jy kan maklik ’n kampeereenheid agterop laai. Dit bied jou amper die gerief van ’n woonwa en as jy klaar is, laai jy hom weer af. Jy het ’n tamaai laaibak vir alles en nog wat. Dis ligter as ’n ooreenstemmende dubbelkajuit. Dis perfek vir mense sonder kinders.…

Die brandstoftenks van die meeste 4x4’s gee jou ’n reikafstand van tussen 400 en 700 km, na gelang van jou bestuurstyl en die soort terrein waarop jy ry. As die woestyn of afgeleë paaie egter jou kos is, moet jy aan ’n langafstandbrandstoftenk begin dink. Die grootte van langafstandtenks wissel, en dit word ontwerp om beskikbare plek te benut. In baie gevalle word die ruimte tussen die noodwiel en die bakwerk gebruik. Omdat voertuie verskil, beteken dit dat ’n tenk se grootte sal afhang van die model voertuig waarvoor dit ontwerp is. Na gelang van jou brandstofverbruik, kan jy dus met ’n langafstandtenk enigiets van 300 tot 800 km verder ry as met jou gewone tenk. HOEKOM NIE EERDER JERRYKANNE GEBRUIK NIE? Jerrykanne is goedkoper, en dit kos sowat R300…

Nie almal vat ’n volledige stel gereedskap en ekstra onderdele vir Afrika saam as hulle toer nie. Vir party mense is ’n skroewedraaier en ’n selfoon genoeg om hulle uit die moeilikheid te kry. Soms kom jy egter op ’n plek sonder selfoonontvangs, en as die leeus in jou nek blaas, moet jy vinnig ’n plan maak om jou ryding aan die loop te kry as hy gaan staan het. Hier is ’n paar bostegnieke wat jou uit die verknorsing kan red. 1 SWEIS SONDER ’N SWEISMASJIEN Soms breek iets af wat jy nie met ’n draad en tang, duct tape of kabelstroppe kan herstel nie. Vir dié tegniek het jy byna alles wat nodig is in jou ryding. Al wat jy ekstra moet hê, is sweisstafies en ’n sweishelm…

Dit klink dalk na pret om in die modder te speel, maar dit kan jou voertuig beskadig en op die lang duur roes veroorsaak. Volg hierdie stappe om jou veilig aan die ander kant van die modderpoel te kry. 1 EVALUEER DIE HINDERNIS KYK EERS. Inspekteer die hindernis en kyk watter soort modder dit is. Dit kan ’n harde, growwe oppervlak hê wat veilig lyk, maar waarin jy gaan vassit sodra jou bande die boonste laag deurgedring het. Sagte modder het weer soms ’n harde basis ’n entjie dieper. TRAP IN (J)OU SPORE. Probeer in die spore van die voertuig voor jou bly. Die wiele het moontlik reeds die modder kompak gemaak. WATER IS BETER AS MODDER. As die hindernis ’n water- én ’n modderkant het, is die water dalk…

POSISIE. Parkeer die herwinningsvoertuig reg voor die gestrande voertuig, nie meer as 10° van die lyn af waarheen die gestrande voertuig se neus wys nie. MAAK OOP. As die gestrande voertuig in ’n vlei of sand op sy pens gaan lê het, probeer dit soveel as moontlik met ’n graaf oopgrawe sodat hy op sy wiele rus. SPEEL VEILIG. As jy twee herwinningspunte op die gestrande voertuig of op die herwinningsvoertuig het, gebruik ’n herwinningstoom op al twee punte. Gebruik altyd ’n sekerheidslus op elke hegtingspunt, al sny jy sommer ’n ou tou op wat agter in die bakkie lê. Hang altyd ’n dempsak oor die kinetiese tou, al is dit jou herwinningsak of selfs jou bagasie, om te keer dat die herwinningstoerusting deur die lug vlieg as iets breek.…

1 TIENTONNER? Baie belangrik is dat wenasse nog in outydse pond-tonne gemeet word en nie in metrieke ton nie. As jy dus ’n 9,5 ton-model koop, kan hy nie 9 500 kg hanteer nie, maar slegs 9 500 pond (lbs)/2,2 = 4 300 kg. 2 HOE WERK DIE SOMME? Jy moet eerstens weet wat jou voertuig weeg met drie weke se kos, water, en rum en raspberry, want dis dié gewig wat jou wenas moet kan hanteer. ’n Goeie maatstaf is om jou voertuig se GVM (BVM) te vat en dit met 1,5 te maal om by die sterkte van jou wenas uit te kom. GVM (BVM) staan vir gross vehicle mass of bruto voertuigmassa, die totale gewig wat jou gelaaide voertuig mag weeg volgens die vervaardigerspesifikasie wat wetlik toegepas…

PENETREEROLIE. Gebruik dit om iets wat vas is weer los te maak. Oorweeg Q20, WD-40, Wynn’s No. 5 en Spanjaard. DUCT TAPE. Baie nuttige en sterk kleefband. Dis sterk, maar jy hoef dit nie te knip nie, jy skeur dit sommer van die rol af. KABELSTROPPE. Vat verskillende groottes saam. PACKING SILICONE. Dit help om byvoorbeeld ’n gasket te maak as jy ’n petrolpomp vervang. SILIKON-KLEEFBAND. Met dié soort band kan jy in ’n noodgeval ’n rubberseël (O-ring) maak. VULKANISEERBAND. Neem ’n soort waarmee jy verkoelerpype kan regmaak. OU LAPPE. As jy olie moet afvee, gaan jou kinders omgekrap wees as jy hulle nuwe Groot Vyf-T-hempies gebruik. HANDSKOONMAAKMIDDEL. Party ouens maak sommer ’n mengsel van skottelgoedseep en water in ’n bottel wat hy saamry, maar die ware Jakob werk die…

Petoorskrans se tweespoorpad sny deur die onderste dele van ’n krans, aanvanklik met goeie vastrap, maar dit verander soos die roete na bo beur. Die steil helling van die paadjie asook die hoeveelheid en verskeidenheid van kliptrappe en asknopers sal jou naderhand laat juig oor enige ekstra vastrap wat jy kan kry. Binne 650 m van die begin van die roete verander die hoek van die opdraande aansienlik. Dit raak steiler en meer klipperig – en die grootte van die klippe raak ook drasties groter. Verder boontoe kan jy ’n afdraai na die Hardegat-pad vat, of op die gewone roete bly tot by die boonste pieke van Pretoriuskrans. En ja, die Hardegat-pad is net so taai soos sy naam klink. Moenie hier indraai tensy jy baie seker is van jou…

Gonjah is die middelpunt van ’n bedrywige plaasgemeenskap in die vrugbare Gamtoosriviervallei in die Oos-Kaap. ROETE 1: LAND’S END (20,7 KM, 3 UUR) Die spoor begin op 140 m bo seevlak en klim dadelik. Daarna volg ’n bergkruin 380 m bo seevlak. Die Land’s End-uitkykpunt is verder boontoe, op 580 m bo seevlak. Gonjahpiek self is 377 m bo seevlak. Die afdraande terug kamp toe is ’n uitdaging. Maak seker jou remme werk goed, want binne 1,2 km daal jy ’n hele 250 m. ROUTE 2: MOOS SE KLOOF (11,1 KM, 2½ UUR) Dis genoem na wyle Kobus “Moos” Scheepers, ’n vorige eienaar van die plaas. Hoewel dit tegnies ’n graad 3-roete is, moet jy dit nie onderskat nie. Die pad is op heelwat plekke uit die berghang gekap en…

Die vraag oor watter soort 4x4 jy moet oorweeg, hang – soos so baie ander dinge – ook af van wat jy van plan is om daarmee te doen. Voertuie het verskillende eienskappe wat hulle meer of minder gepas maak vir sekere aanwendings. Kom ons bespreek die opsies aan die hand van die moontlike dinge waarvoor jy jou 4x4 wil gebruik. SAGTE VELDRYERS As jy net grondpaaie wil ry, sal jy dit maklik met die meeste “sagte” veldryers kan doen. Hulle is ligter op brandstof en 95% van die tyd geriefliker om in te ry. In die dae voordat toer met 4x4’s so gewild geword het, het mense die grondpaaie van Namibië met sedans platgery. Die bekende Peugeot 404 en 504’s was legendariese rygoed in Afrika! As jy ’n sagte…

Dit lyk dalk hardekwas, maar naas ander bande en beter vering, is ’n bosbreker een van die beste dinge wat jy vir jou veldryvoertuig kan koop. Maar onthou net, as jy die dag een wil koop, moet hom nie sommer laat sweis by Swannie en Seuns Sweiswerke daar agter die silo’s nie. Soos die meeste dinge in die lewe, kry jy vir dít waarvoor jy betaal. Daar’s ’n paar belangrike dinge wat jy moet oorweeg. ’n Tuisgesweisde bosbreker kan dalk jou voertuig se lugsakstelsel beduiwel, of as jy een van die dae ’n wenas wil opsit, is die ding dalk heeltemal in die pad daarvan. HOEKOM SAL EK ’N BOSBREKER KOOP? 1 VEILIGHEID ’n Swaar staalraam op die neus van jou voertuig kan ongetwyfeld die versekeringseis aansienlik verklein as ’n…

1 BEKYK DIE SAND. Verskillende soorte sand vereis verskillende voorbereiding en bestuurstegnieke. Kyk dus die terrein goed deur voordat jy ry. Klam sand is digter as droë sand en is makliker om op te ry, maar kan geniepsige nat kolle of dryfsand versteek. Fynsand, wat jy gewoonlik op panne en soutvlaktes aantref, versteek dalk sagte, diep modder. 2 BLAAS HOM AF. Papper bande het ’n langer voetspoor wat jou voertuig as ’t ware oor die sand laat “dryf”. Jy kan ’n band afblaas tot omtrent 50% van sy normale banddruk, maar om veiligheidshalwe nie laer as 0,8 bar nie. As die banddruk te laag is, kan die band van die wielvelling afklim wanneer jy skerp draai. 3 HOE LAAT IS DIT? Hitte droog die sand uit, wat dit laat uitsit.…

Al gaan dié afdeling oor toerusting en nie herwinningstegnieke nie, wil ons tog iets sê oor die basiese benadering van ’n herwinning. Doen die volgende dinge eerste: Ontspan. Teëspoed is deel van 4x4 ry. Jou dag het pas interessant geraak en jou herwinning gaan pret wees. Haal jou kampstoel uit, soek ’n skadukol en gaan sit daaronder. Kalmeer almal wat snatch straps uitruk en laat hulle ook kom sit. As jy ’n pyp het, steek dit aan. Wie’s baas? In ’n potensieel gevaarlike situasie kan daar net een generaal wees. Kies die mees ervare persoon. Wys ’n herwinningskaptein aan die begin van ’n ekspedisie aan. Maak ’n plan. Besluit wat julle gaan doen. Die plan moet eerstens veilig wees, tweedens uitvoerbaar en dit moet ook die minste skade aan die…

BOUTE EN MOERE Gooi sommer ’n hand vol 4 mm-, 6 mm- en 8 mm-boute en moere in ’n blikkie. RUBBERWASTERS Dit het baie gebruike. Jy kan byvoorbeeld ’n skokbrekerrubber hiermee vervang as dit tot niet gegaan het. SKROEFSTAAF (threaded rod). Vat ’n stuk elk 6 mm-, 8 mm- en 10 mmskroefstaaf saam met die nodige moere en wasters. Dalk moet jy iets soos ’n U-bout prakseer. WIELLAER Maak seker jy weet wat jou voertuig gebruik en pak maar een in. Jy gebruik dit dalk nooit nie, maar jy weet nooit. WAAIERBANDE Kry die regte groottes vir jou voertuig. Hou jou oues ná die diens gedoen is, dan weet jy dat dit die regtes is. EKSTRA MOTORSLEUTELS Bedink ’n plan om iewers ’n ekstra sleutel weg te steek (natuurlik nie…

Die plaas, naby die Hartbeespoortdam, bestaan uit berge, valleie, riviere én ’n bietjie grasvlakte. Dis naby aan Johannesburg en Pretoria en ’n goeie plek vir ’n daguitstappie saam met jou gesin en ’n paar vriende. Jy spring weg op ’n houtbruggie, en dan loop die roete reguit berg-op met ’n maklike opdraand wat jy in hoëstrek kan ry. Dan neem die roete jou deur gras- en bosveld, en oor los klippe en sand – hier’s selfs modder. Hoewel die grootste deel van die 14 km lange sirkelroete in ’n vallei lê, draai drie kleiner sirkelroetes uit dié een vir nog ’n paar uitdagings in die berg. Die moeilikste hindernisse het almal ’n ontsnaproete. Al is 4x2’s met ’n skaflike grondvryhoogte welkom op De Wildt, is die sirkelroetes beslis nie die…

Daar is eintlik ook ’n vierde roete, Suikerhoek, maar dit is slegs vir baie ervare bestuurders en nie deel van die gewone spyskaart nie. Een van die goed wat Moolmanshoek spesiaal maak, is die perderuiters wat jou op die roetes begelei. Hulle weet ook presies waar om te staan as jy hulle nodig het en die kanse om jou voertuig seer te maak of om vas te sit is dus baie skraal. Visierskerf is die langste van die drie roetes en ’n besliste graad 4. Binne die eerste 700 m soos die kraai vlieg, maak dit reeds 16 haarnaalddraaie en klim 160 m. Dan volg dit die kontoer van die berg met ’n steil klim, maar ’n uitsig van bo. Langesnek is ’n uitdagende roete. Die eienaar, Willie Nel, noem…

Die 15 km lange roete loop deur oop grasveld, bosveld, rivierbeddings, modder, water, heuwels, steil afdraandes en pragtige uitsigte oor die berge. Die roete is duidelik gemerk met inligtingstekens, waarna jy ook op die kaart kan verwys. Die gevaarliker hindernisse is duidelik gemerk en jy kry ook raad oor hoe om elkeen te benader. Volg net eenvoudig die punte op die kaart in numeriese volgorde. Jy gaan elke denkbare hindernis hier teëkom, onder meer rivierlope, hoë paalbrûe en klipperige asknopers waar jy mooi moet trap. By Elephant Hill klim jy so steil dat jy net blou lug bo die enjinkap sal sien, en Mineshaft is ’n afdraand waar jy – of jou passasiers – dalk gaan ophou asemhaal vir ’n rukkie. Tussen-in is daar lekker braai- en piekniekplekke. Daar is…

1 MOSAMBIEK White Sands, Inhambane Dié kampterrein is net sowat 5 km aan die ander kant van Barra Lodge in Inhambane, Mosambiek. Jy kamp op sagte seesand onder hoë palmbome, byna teen die punt van die skiereiland. Trouens, die kampplek is só naby aan die Inhambane-baai se mond dat jou tydsberekening soms baie goed moet wees om in en uit te kom. Want met springgety sny die water die kamp heeltemal af en kan jy nêrens heen nie. Dan moet jy maar by die strandkroeg gaan sit met ’n bier en kyk hoe groot bote, wat ’n uur gelede nog op droë grond gelê het, op die water begin dobber. Kontak: w whitesandsmoz@gmail.com; +258 82 574 4127 GPS: S23.782755, E35.484222 2 ZIMBABWE Ngweshla As jy op een plek in die…