Innholdsfortegnelse for Gaeaf 2022 i Cara

Tymor newydd, rhifyn newydd o Cara! Ac mae’n argoeli i fod yn dymor anodd i lawer. Gobeithio y gallwch ddianc am ychydig rhwng tudalennau’r cylchgrawn i ddarllen am fenywod diddorol a thalentog Cymru, fel yr hyfryd Caryl Parry Jones a’i merched Elan a Miriam ar dudalen 35. Mae sawl erthygl y tro hwn yn eich helpu i gadw’n gynnes yn ystod y gaeaf, a cheir tips ar sut i arbed ynni ar dudalen 6. Beth am gadw’ch dwylo’n brysur y gaeaf hwn a chreu anrhegion yn lle eu prynu? Pwy wyliodd Debra Drake ar The Great British Sewing Bee eleni? Mae hi’n rhannu ei stori ynghyd â chyfarwyddiadau ar gyfer gwnïo coler ar dudalen 42. Neu beth am goginio anrheg bwytadwy gan ddefnyddio ryseitiau Mari Mererid Williams – a chymryd…

Mae gan dref gaerog Caernarfon hanes hynod ac mae olion ei gwreiddiau Rhufeinig, ei choncwest a’i gwrthryfel canoloesol, a’i ffyniant diwydiannol i gyd i’w gweld yn y dref ddigymar a welwch heddiw. Mae’n un o drefi Cymreiciaf y wlad, gyda dros 80% o’r trigolion yn siarad Cymraeg, ac mae ganddi ddiwylliant bywiog a chymuned unigryw bobl sy’n cael eu galw’n Gofis. Yn y gân boblogaidd am y dref, ‘Yma wyf innau i fod’, mae geiriau Mei Mac yn dweud mai’r ‘rhain a’u hiaith eu hunain sy’n cadw’r dref yn fyw’. Dyma i chi ambell air sy’n unigryw i iaith y Cofis: Be ydy be yn dre? co – person (ella’ch bod chi ’di clwad gair chydig yn fwy anweddus sy’n cael ei ddefnyddio yn yr un modd hefyd!) fodan –…

Mae’n siŵr bod Debra Drake yn wyneb ac yn enw cyfarwydd i’r rheini ohonoch sy’n gwylio The Great British Sewing Bee ar y BBC, lle cyrhaeddodd y pedwar olaf ar ôl wythnosau o dasgau heriol yn erbyn y cloc. Dechreuodd Debra wnïo pan oedd yn 10 oed. “Cefais fy magu ym Mhenmachno,” meddai, “ac roedd y boutique agosaf ddeg milltir i ffwrdd. Roedd pawb yn siopa yno, felly roedden ni i gyd yn gwisgo’r un peth! Diolch byth, mi wnaeth Mam fy nghofrestru ar gyfer dosbarthiadau gwnïo gyda’r nos yn yr ysgol leol. Fi oedd yr ieuengaf o bell ffordd ond gwnaeth y ledis (a ledis oedden nhw i gyd!) edrych ar fy ôl i.” Roedd Debra’n dwli ar bob math o waith celf, ond gwnïo oedd ei hoff grefft.…

Pwy ydy Ledi G? Dwi’n siŵr fod nifer ohonoch wedi bod yn pendroni dros y cwestiwn wrth ddarllen colofn glo Cara dros y blynyddoedd diwethaf. A dwi’n siŵr eich bod chithau, fel finnau, yn gresynu bod Ledi G wedi sgwennu ei cholofn olaf yn y rhifyn hwn. Ond does dim rhaid digalonni gormod oherwydd mae Ledi G wedi cyhoeddi llyfr, Sgen i’m Syniad – Snogs, Secs, Sens (Y Lolfa), a hynny dan ei henw go iawn, Gwenllian Ellis. Llongyfarchiadau mawr ar gyhoeddi Sgen i’m Syniad. Dwi’n un o’r bobl sydd wedi bod wrth fy modd yn dilyn hanes dy fywyd carwriaethol di yn Cara. Ydy’r llyfr yn estyniad o’r golofn mewn ffordd? Yndi. Mi oedd y golofn yn sbardun i ddatblygu’r llyfr a diolch i Efa a Meinir am y…

Do’n i ddim ar feddwl agor elusen a oedd yn rhoi sylw creiddiol i hunanladdiad, yn enwedig mor fuan ar ôl i mi fy hun geisio cymryd fy mywyd fy hun. Rhywbeth ddaeth drosta i oedd o pan glywais i fod rhywun lleol arall wedi cyflawni hunanladdiad, ddeuddydd cyn seremoni’r Fedal Ryddiaith – rhyw shifft seismig. Roedd o’n flinder affwysol, rhywbeth nad oedd cwsg yn gallu ei lacio. Ond ar yr un pryd, roedd yna angen tu mewn imi i wneud hyn, rhyw ysfa or-effro oedd yn gwrthod llonyddu. Roedd y paradocs yn un od, ond o gyfuno’r ffactorau efo’i gilydd, roedden nhw’n fy ngyrru i’n agosach at Mesen. Rhywbeth oedd yn amhosib o anodd i mi pan o’n i’n hunanleiddiol oedd ceisio meddwl sut i fynegi fy hun pan…

Hwrdd (Mawrth 21–Ebrill 19) Ar 21 Rhagfyr eleni bydd y blaned Iau yn picio i’ch arwydd gan addo blwyddyn lwcus. Cymerwch fantais – welwch chi ddim byd tebyg am sawl blwyddyn i ddod. Dyw gweiddi a strancio ddim yn mynd i ddatrys eich problemau, felly tynnwch anadl ddofn a dechrau trafod yn gall gyda phobl. Weithiau mae ymateb byrbwyll yn gweithio i chi, ond nid ar hyn o bryd – rhaid pwyso a mesur cyn rhuthro yn eich cyfer. Tarw (Ebrill 20–Mai 20) Mae’r blaned Wranws yn eich arwydd ers tro, ac yn debygol o greu digwyddiadau annisgwyl, fydd ddim yn eich plesio. Ceisiwch fynd gyda’r lli, er mwyn cael bywyd llai streslyd. Tua 22 Ionawr bydd Wranws yn dod â syrpréis dirybudd. Mwynhewch! Mae hi’n amser canolbwyntio ar eich…

Dwi’n feichiog! O’n i’n feichiog yn ysgrifennu’r erthygl ddiwethaf i Cara, ond yn ddiarwybod! Neu falle bod fy isymwybod i’n gwbod, a dyna pam o’n i’n hapus i rannu ’mod i’n trio? Pwy a ŵyr! Dwi hanner ffordd trwy’r beichiogrwydd a ma’r sylwade ‘Ti’n siŵr bod ti ddim yn ca’l twins?’, ‘Waw, ti’n fawr am 20 wthnos’ wedi dechre eto… Hmmm… ‘Waw, ti’n fawr am 20 wthnos’ Dwi mor ecseited. Alla i jyst ddim aros i ga’l sniff o’r pen bach ’na a dod i nabod rhywun newydd sbon, ond ma’r dynesiad at yr enedigaeth yn brofiad gwahanol tro ’ma. Pa mor ddiflas yw ‘stori geni’ rhywun arall? Stori lle chi’n gwbod beth yw’r diweddglo? Petaech chi’n gofyn i Mam, bydde hi’n gweud bod dim diddordeb o gwbl gyda hi,…

Jen, Lotti & Wren Jennifer Hanlon ydw i a dwi’n byw yng Nghaernarfon hefo fy ngŵr, dau o blant a dau gi. Dwi’n dod o Iwerddon yn wreiddiol ond ces i fy magu yn Sir Fôn, ar ôl i Mam a Dad symud o Ddulyn i Fodedern pan o’n i’n 5 oed. Ar ôl bod i’r brifysgol ym Mangor es i Lundain a rhedeg siop cwmni Cymraeg o’r enw Siola yn Notting Hill. Wedyn es i Ddulyn am dair blynedd ond symudais yn ôl i Gymru yn 2004 i agor Lotti & Wren. Ar ôl blynyddoedd o weithio ym maes retail o’n i’n gwybod pa fath o siop o’n i eisiau ei hagor, a Chaernarfon oedd y lle! Wnes i ddechrau hefo dim byd (a swydd ran-amser gyda’r nos) a…

Mae cyfnod y menopôs yn gallu bod yn heriol i berthynas. Gall olygu blynyddoedd o newidiadau corfforol, meddyliol ac emosiynol, gyda symptomau megis iselder, gorbryder, tymer ddrwg, gorflinder, rhyw poenus, diffyg cwsg, gorbwysau ac yn y blaen. Mae’n bwysig iawn trafod y pwnc oherwydd yr effaith mae’n ei gael ar y fenyw ac, o ganlyniad, ar y berthynas â’i phartner. Mae’r ystadegau yn dangos fod achosion o ysgariad ar eu huchaf o gwmpas 40–55 oed, sef cyfnod y perimenopôs a’r menopôs, a menywod sydd fwyaf tebygol o adael y briodas. Ond mae angen deall bod llawer o gyplau wedi bod gyda’i gilydd ers degawdau erbyn cyrraedd canol oed, a bod cynnal perthynas hirdymor yn heriol beth bynnag. Felly does dim rhyfedd fod y menopôs yn rhoi mwy o straen ar…

Heb os, aeth dy ben ôl yn fwy llydan gyda threigl y blynyddoedd, ond mae’r parc yn wag ac mae yna ryw ysfa yn cydio ynot ti wrth i ti gamu trwy’r giât agored. Sychu’r glaw oddi ar y sedd gyda phapur tisiw o dy fag wnei di yn gyntaf, cyn sythu dy gôt a gwasgu dy hun i’r bwlch. Mae clwstwr o ddisgyblion ysgol uwchradd yn digwydd pasio, gan gilwenu ar ei gilydd wrth iddyn nhw sylwi ar dy ymdrechion canol oed. Sadia dy hun wrth i ti afael yn y cadwyni cyn cicio’n bendant yn erbyn y rwber du. Sytha dy goesau, dy sgidiau chwarae gwyn yn pwyntio’n hyderus at ddail crin y canghennau uwch dy ben. Ti’n ymgolli yn rhythm cyson y ’nôl ac ymlaen cyn gosod…

Rydym yn gwybod ers blynyddoedd mai ynni adnewyddadwy yw’r ffordd ymlaen os ydym am geisio achub y blaned cyn i effeithiau newid hinsawdd a chynhesu byd-eang ddal eu gafael. Pam ydyn ni’n dal i ddefnyddio tanwyddau ffosil pan mae gennym gymaint o adnoddau naturiol y gallwn fanteisio arnynt? Y rheswm mae prisiau ynni mor uchel yw fod prisiau ynni yn gysylltiedig â phrisiau nwy. Yn ôl y sôn, mae’n costio tua 12 gwaith yn llai i gynhyrchu ynni adnewyddadwy nag y mae hi i losgi tanwyddau ffosil. A gyda’r sefyllfa costau byw fel y mae hi ar hyn o bryd, mae’n sicr yn werth ymchwilio i’r mater. Tips defnyddiol ar gyfer arbed ynni ac arian Gan nad oes dewis gennym ond gorfod ymdopi â biliau uwch eleni, rhowch gynnig ar…

Mae bron pob cefnogwr pêl-droed yn cofio’r tro cynta iddo gael ei amsugno gan fwrlwm a chyffro Cwpan y Byd. I fi, y flwyddyn oedd 2002, pan oeddwn i’n 11 oed, yn ddisgybl Blwyddyn 6 yn nosbarth Mrs Povey yn Ysgol y Groeslon, a phob un ohonom ni’n cael gwlad i’w hastudio a’i chefnogi. Doedd ’na neb eisiau Lloegr wrth gwrs. Mecsico ges i, a dyma dreulio’r mis canlynol yn cywain gwybodaeth am y wlad o CD-ROMs Encarta (cofio’r rheini?!), yn trio perffeithio’r llun o’r eryr ar y fflfflag ac yn dilyn holl symudiadau eu rhif 10, Blanco, ar y cae draw yn Ne Corea a Japan. Ugain mlynedd union yn ddiweddarach, a dyma fi ar y ffordd i bencampwriaeth Cwpan y Byd yn y Dwyrain Canol – i gefnogi…

Bum milltir o ddinas Caerdydd, ym Môr Hafren, mae dwy ynys. Mae Ynys Echni (Flat Holm) yng Nghymru ac Ynys Rhonech (Steep Holm) yn Lloegr. Mae Ynys Echni yn cynnwys deheubwynt eithaf Cymru. Yma mae tafarn fwyaf deheuol Cymru a cheir olion o hanes Cymru ers yr Oes Efydd. Mae hefyd yn gartref i un o oleudai hynaf Cymru. Cyn datblygu porthladdoedd pwrpasol, roedd morwyr yn cael eu harwain gan olau tân ar ben bryn. Roedd goleudy hynafol enwog yn Alexandria, yr Aifft, ond cafodd ei ddinistrio yn dilyn cyfres o ddaeargrynfeydd rhwng 956 ac 1323. Mae goleudy hynaf y byd, Torre de Hércules, sydd i’w weld yn Galicia, Sbaen, yn dyddio o’r ail ganrif cyn Crist, ond mae goleudy hynaf Cymru yn dyddio o 1717. Dechreuodd oes fodern goleudai…

Y cynllun yn wreiddiol oedd prynu tŷ yng Nghaerdydd, ond fe benderfynon ni edrych yn nes adre gan ein bod wrth ein bodd yn byw yng Nghwm Rhymni gyda fy nheulu wrth i ni hel digon o arian ar gyfer talu blaendal. Ffawd oedd yn gyfrifol, mae’n rhaid, pan ddaeth Rhif 6 ar y farchnad yn gynnar iawn yn y broses chwilio, ac roedd rhaid i ni ei brynu! Pan brynon ni’r tŷ yn 2020 doedd yr un ohonon ni’n rhagweld faint o waith oedd angen ei wneud cyn hyd yn oed meddwl am sut oedden ni’n mynd i fynd ati i’w addurno. Byddai unrhyw un a droediodd y lle yn gwybod bod angen gwaith, ond ddim tan i ni dynnu’r papur o’r wal a chodi’r carpedi o’r llawr fyddai…