Innholdsfortegnelse for Gaeaf 2020 i Cara

’Nes i ymweld ag Efrog Newydd am y tro cyntaf efo gwaith. O’n i wedi bod isio ymweld â’r ddinas ers sbel, er mwyn i mi gael deud, mae’n siŵr – dwi ’di bod yna. Felly, pan ges i’r cyfle yn 2002 o’n i’n hapus iawn i ddod. Pwrpas yr ymweliad oedd cael parti SWS (Social, Welsh & Sexy). O’n i’n gweithio efo Stifyn Parri (Mr Producer) ar y pryd, a fedra i ddim diolch digon am y profiad. Ond ’nes i ddim syrthio mewn cariad efo’r ddinas o gwbl. Mi ’nes i syrthio mewn cariad efo’r sushi – do’n i ddim wedi cael ffasiwn beth erioed! Wedi chydig o flynyddoedd, ges i’r cyfle i ddod yn ôl yma, i ddilyn cwrs drama. Do’n i ddim yn siŵr beth i’w…

dŵ-ryn-y-rafo-na-cherri-gyn-slic Tŵ Nain oedd yr ‘adra’ delfrydol, a’i dân bron iawn yn canu. Geiriau Nain oedd yn llenwi’r lle â’i hen hanesion am ddyddiau canlyn hi a Taid. ‘Gymri di banad i godi calon?’ Yn fa’ma roedd yr enaid yn cael llonydd a phob gofid yn boddi mewn panad o de. Dwi’n teimlo’n od yn nhŷ Nain – mae hi’n oer heb dân hen deulu. Cur pen clegar creaduriaid galarus sydd yma rŵan a chadair wag a honno’n llawn hanes… ond heb y ddawn i ddweud stori fel yr oedd gan Nain. ‘Doedd hi’n wên i gyd bob tro? Bendith iddi gael mynd yn dawel. A faint sy ’di mynd ers i’r hen Dwm farw?’ Ac yng nghanol y clegar cydymdeimladwy, daeth rhywbeth cyfarwydd… ‘Gymri di baned i godi calon?’…

Duw a ŵyr sut Ddolig sydd o’n blaenau. Ai hen hanes yw partïon swyddfa, bwrlwm dinas a thwrw tafarn ar drothwy’r ŵyl fawr? Wrth i mi sgwennu mae’r wythnosau sydd i ddod yn drwch o ansicrwydd, a dyn yn teimlo rhyw annifyrrwch wrth geisio darogan beth fydd y camau nesaf. Beth fydd effaith yr afiechyd ar ein harferion dros y Nadolig? Yr anhrefn, y prysurdeb, y gwario… y diota? (Heb sôn am logistics Drama’r Geni, a Mair a Joseffddau fetr o’r preseb…) Ond yn ystod y cyfnod dyrys, diflas hwn, dangosodd nifer o gwmnïau bychain, teuluol Cymru ryw ddycnwch a chreadigrwydd arbennig. Rhoi llwyfan i’r rheiny ydw i yn yr erthygl hon. Dwi am ei alw’n… ddiota cydwybodol, os ga i. (Unrhyw esgus.) Dyma rai cwmnïau sydd wedi serennu drwy’r…

HWRDD (Mawrth 21–Ebrill 19): Peidiwch â digalonni os yw hi’n edrych fel petai’r byd a’i berthnasau yn eich erbyn, yn enwedig gyda materion teuluol. Bydd pethau’n debygol o droi’n ffafriol i chi erbyn canol mis Rhagfyr. Mae damweiniau’n bosib ar hyn o bryd, yn enwedig yn y cartre, felly cymerwch ofal. Beth am sbwylio’ch hunan mewn rhyw ffordd – cael sblyrj bach?! TARW (Ebrill 20–Mai 20): Fe allai sefyllfa anodd droi’n fendith erbyn diwedd y flwyddyn. Ond mae’n bwysig eich bod chi’n dal eich tafod ac yn cadw rheolaeth ar eich tymer rhag tynnu nyth cacwn i’ch pen. Mae safle’r planedau ar hyn o bryd yn debyg o ddod â rhywun newydd ac anarferol i’ch bywyd, ac efallai siglo’ch cwch bach taclus. GEFEILLIAID (Mai 21–Mehefin 20): Chi yw cyfathrebwr y…

‘Y ddinas sydd byth yn cysgu’ yw dinas fwyaf poblog Unol Daleithiau America, gyda dros 8 miliwn o bobl yn byw ynddi a thros 800 o ieithoedd yn cael eu siarad. Cafodd Efrog Newydd ei chreu’n ddinas yn 1898 pan gyfunwyd 5 ardal – Brooklyn, Queens, Manhattan, Bronx a Staten Island. Mae’n sefyll ar lan harbwr naturiol enfawr, un o’r mwyaf yn y byd. Manhattan: canolfan ariannol y byd, nengrafwyr (skyscrapers) a Central Park. Dyma’r ardal lle roedd y Twin Towers a gafodd eu dymchwel ar 11 Medi 2001, gan ladd bron 3,000 o bobl. Brooklyn: mae nifer o bontydd yn croesi afon East i Manhattan, gan gynnwys Pont Brooklyn. Mae’n ardal gosmopolitaidd gyda nifer o leiafrifoedd ethnig, yn enwedig Iddewon. Yma hefyd y mae Coney Park a nifer o…

Tua saith oed oeddwn i pan gerddais i fyny mynydd am y tro cyntaf, sef yr Wyddfa, digwydd bod. Ond er mai mynydd uchaf Cymru ydi’r Wyddfa, mae’n eithaf hawdd i’w ddringo, diolch i arwyneb llydan, llyfn Llwybr y Mwynwyr, neu ffordd hir ond gweddol raddol Llwybr Llanberis. Doedd dim caffi gyda rôl selsig a phanad yn disgwyl amdanon ni ar y copa bryd hynny, ond roedd gen i ddigon o fananas a siocled i ’nghadw i fynd, diolch i Mam. Ond roedd gen i rywbeth arall oedd yn fy ngwthio ymlaen hefyd, yn fy ysgogi hyd yn oed yn fwy na siocled: y gobaith o ennill ras. Gwelson ni nhw wrth y toiledau yn y maes parcio cyn cychwyn – y teulu o ddau oedolyn a dau blentyn. Bechgyn…

Gyda thywydd Cymru fel y mae, mae cot gynnes yn eitem hanfodol yng nghwpwrdd dillad pawb. Gan fod cot yn eitem sylweddol a swmpus mae fel arfer yn fuddsoddiad, ac yn ddilledyn sydd yn aros yn ein cypyrddau am flynyddoedd. Gyda chymaint o ddewis yn y siopau mae’n rhaid bod yn ymarferol am bwrpas eich cot a beth fyddwch yn ei wisgo gyda hi. Mae’n syniad edrych ar liwiau’r dillad sydd yn eich cwpwrdd a meddwl pa liw fyddai’n cyd-fynd â nhw, yn ogystal ag edrych ar liwiau sy’n ffasiynol ar gyfer y tymor hwnnw. Mae sicrhau bod cot yn ffitio yn y mannau cywir yn bwysig gan ei bod fel arfer wedi ei chreu o ddefnydd swmpus sydd yn ychwanegu at faint y corff. Y lle pwysicaf i got…

Mae newid mawr ar droed i’r broses ysgaru yng Nghymru a Lloegr. Wedi hir ymgyrchu, cafodd y Mesur Ysgariad, Diddymu a Gwahanu (Divorce, Dissolution and Separation Bill) gydsyniad brenhinol ar 25 Mehefin eleni. Dyma’r newid mwyaf yn y maes yma ers 50 mlynedd, ond nid yw’n debygol o ddod i rym tan Hydref 2021. Y gyfraith bresennol Dan y gyfraith bresennol, dim ond un sail sydd dros gael ysgariad, sef priodas yn chwalu heb fodd i’w hadfer (irretrievable breakdown). Er mwyn i’r llys ddyfarnu bod y sail yma yn ddilys, rhaid i’r person sy’n gwneud y cais am ysgariad ddibynnu ar un o’r pum rheswm canlynol: 1. Bod y partner wedi godinebu;2. Bod y partner wedi ymddwyn yn afresymol;3. Bod y partner wedi dieithrio ei hun;4. Bod gwahaniad o ddwy…

Pan rwy’n meddwl am gitâr gyda mwy nag un gwddw (double-necked), rwy’n meddwl am Led Zeppelin a Genesis. Offeryn gwrywaidd glam rock, yn fy mhrofiad i. Dyna syndod, felly, pan ddes i ar draws ffotograff sepia o Maria Jane Williams mewn ffrog laes a bonet ar ei phen gyda’i gitâr ddau wddw. Portread hyfryd a thawel – mor bell o’r pendoncwyr chwyslyd! Roedd nifer o ferched mewn hanes yn chwarae gitâr ac yn dysgu cerddoriaeth i’w plant yn y modd yma, ac mae ’na esiamplau o gitarau a liwtiau gyda mwy nag un gwddw mor bell yn ôl â’r 16eg ganrif. Tynnwyd y ffotograffo Maria Jane Williams yn 1865 gan gwmni Gush & Ferguson. Hefyd yn ein casgliad mae ’na bortread dyfrlliw ohoni yn dyddio o 1815 pan oedd hi’n…

Pobl dduon – ‘yr arall’ yn ein cymdeithas I Mirain Iwerydd James, 18 oed, o Grymych sydd o dras cymysg, mae diffyg amrywiaeth o ran hanes pobl dduon ar y cwricwlwm yn siom enfawr… “Yr unig hanes mae pobl wedi ei weld yw pobl dduon mewn cadwyni fel caethweision, neu luniau erchyll o ddynion du wrth raff dan goeden. Brwydr yw bodolaeth pobl dduon mewn hanes, fel y gwnaethon ni ddysgu yn yr ysgol am fudiad hawliau sifil y 1960au,” meddai. Dydy hi ddim yn diystyru’r pethau hyn am eiliad, meddai, ond mae angen siglad er mwyn gwella’r amrywiaeth yn y dyfodol. “Mae’n andros o bwysig bod y pethau yma’n cael eu dysgu i blant yn y dyfodol, ond o ganlyniad i’r diffyg amrywiaeth sydd ar gwricwlwm ein hysgolion, dwi’n…

Beth yw dy hanes di, Jazz? Ces i fy ngeni a fy magu yn Sir Benfro gyda fy mam a fy mrawd. Roeddwn i’n byw ym mynyddoedd y Preselau tan oeddwn i’n saith oed, ond dwi wedi byw yn Arberth ers hynny. Es i i Ysgol Saundersfoot ac wedyn i Ysgol Greenhill yn Ninbych-y-pysgod, sy’n ysgolion cyfrwng Saesneg. Roedd fy mhrofiadau yn yr ysgol i gyd yn Saesneg ond wrth gwrs, cawson ni wersi Cymraeg. Priododd fy mam â fy llystad pan oeddwn i’n 12 ac roedd e’n siarad Cymraeg, ond wnes i ddim ymarfer digon gyda fe ar y pryd. Roeddwn i’n mwynhau ond doedd dim llawer o sgiliau Cymraeg gyda fi erbyn gadael yr ysgol. Pam penderfynu dysgu Cymraeg? Athrawes ysgol gynradd ydw i, felly mae’n rhaid i…

Rydyn ni i gyd yn ceisio mynd ati i leihau gwastraff bwyd. Felly un broblem sydd gennym ni i gyd adeg y Nadolig ydy beth i’w wneud â’r holl fwyd sydd dros ben. Dyma ryseitiau cyflym a hawdd i chi eu paratoi dros yr ŵyl. Y frechdan Nadolig eithaf Dyma ffordd wych i ddefnyddio’r twrci, y stwffin a’r grefi sydd dros ben. Mae’n hynod o syml ac mae’n blasu’n arbennig. AMSER: 30 MUNUD CYNHWYSION (Digon i 2)Twrci, stwffin a grefidros benBacwn brith (streaky)1 winwnsyn wedi’i dorri’n fânSaws llugaeronOlew olewyddTafelli trwchus o faraMenynCaws Cheddar DULL 1. Cynheswch ychydig o olew mewn sosban dros wres canolig. Ffrïwch y winwns nes eu bod yn frown ac yna ychwanegu’r saws llugaeron a’u ffrio am ychydig funudau eto.2. Coginiwch y bacwn brith mewn padell ffrio…

Mae Elliw Gwawr yn ohebydd gwleidyddol i’r BBC yn San Steffan. Daw o Ddolgellau yn wreiddiol ond mae’n byw yn Brentwood, Essex, erbyn hyn gyda’i gŵr a’u dau fab bach. Bydd yn dychwelyd i’r gwaith ym mis Tachwedd ar ôl cyfnod mamolaeth, ar adeg gyffrous a helbulus iawn ym myd gwleidyddiaeth. Hoff bodlediad: All Killa No Filla – podlediad gan ddwy gomedïwraig ynglŷn â serial killers. Gewch chi benderfynu be mae hynny’n ei ddweud amdana i! Hoff gân: Ar hyn o bryd dwi’n gwrando ar albym Lewys (fy mrawd) ar lŵp yn y car. Mae’r mab hynaf wrth ei fodd efo fo hefyd. Hoff gyfres deledu: Killing Eve – mae’n chwa o awyr iach gweld cymeriadau benywaidd cryf ac amherffaith ar y sgrin. Mae’r sgriptio yn glyfar iawn, er, mi fuaswn i’n…

Rhagair gan Manon Steffan Ros 30 o straeon byrion gan 28 o ferched a ysgrifennwyd ar gyfer cystadleuaeth stori fer Cara. Yn ôl y beirniad, Manon Steffan Ros: Pleser llwyr oedd cael pori drwy ymgeisiadau cystadleuaeth ysgrifennu creadigol Cara. Wel, dwi’n deud pori – dyna oedd y bwriad. Ond yn syth bìn, cydiodd y straeon yma yn fy meddwl, a chefais fy hudo. Mae’r gyfrol yn cynnwys amrywiaeth o awduron yn ysgrifennu ar wahanol themâu yn ymwneud â’r testun Adref. Enillydd y gystadleuaeth oedd Marged Elen Wiliam o Benrhosgarnedd, yn ail roedd Sioned Erin Hughes o Foduan, Pen Llŷn, ac yn drydydd roedd Lowri Haf Cooke o Gaerdydd. Yr awduron eraill yw Heiddwen Tomos, Casia Wiliam, Dana Edwards, Mari George, Siân Teifi, Rebecca Roberts, Eurgain Haf, Gwenfair Griffith, Miriam Elin…